School staat centraal in boek over de Nieuweweg in Veenendaal: ‘Ik wilde de geschiedenis en een stuk tijdsbeeld vastleggen’

VEENENDAAL Er verschijnt weer een nieuw boek over Veenendaal op donderdag 25 april. Het draagt de titel ‘De Nieuwewegseschool, de geschiedenis omringd met verhalen en anekdotes’. Het is allerminst een wetenschappelijke studie geworden maar het bevat korte verhalen en leuke feitjes over de Nieuweweg tussen de school en de Holleweg.

door Martin Brink

Anne Slok, historisch medewerker van deze krant, heeft zich in de afgelopen twee jaar in het onderwerp verdiept en schrijft op luchtige wijze de verhalen die zich grotendeels in de jaren zestig en zeventig afspelen. Het zijn de jaren waarin hij opgroeide naar volwassenheid, de tijd dat hij zelf op de school zat en met vriendjes speelde op het veldje waar ooit Huize De Zoom stond.

ORANJESTRAAT

Anne (1960) groeide op in de Oranjestraat, in het liefdevolle gezin van Rijk en Janny Slok. Rijk werd vooral bekend als voerman die het contact tussen de ‘Oude en Nieuwe Fabriek’ (over het spoor) van de Ritmeester onderhield. Zij werkte ooit in het gezin van burgemeester Bakker en raakte op oudere leeftijd nog in conflict met dochter Lammy de Ruyter-Bakker, die als wethouder vond dat die ‘oude huizen aan de Oranjestraat’ maar snel plat moesten. 

Nu is het een gaaf voorbeeld van de vroegere arbeiderswoningbouw die Veenendaal zo kenmerkte, in dit geval voor werknemers van de naastgelegen VSW. In het nieuwe boek van Anne, zijn eerste, komt dit zijdelings ter sprake. Aan hem een aantal vragen waarop hij antwoord geeft.

Hoe lang ben je al bezig met het idee en het uiteindelijke totstandkomen van een boek over de Nieuweweg en omgeving? Hoe is het allemaal begonnen?

,,In november 2018 heb ik samen met Martin van der Bijl en Jan Slagman in de ruimte van de historische vereniging in de Cultuurfabriek een tentoonstelling georganiseerd over de Nieuwewegseschool. Meer dan vijfhonderd bezoekers konden we verwelkomen, verspreid over drie zaterdagen! Het was een feest van herkenning voor bezoekers die oud-klasgenoten tegenkwamen. Ook oud-onderwijzend personeel zag elkaar weer na jaren. In coronatijd heb ik mij nog eens gerealiseerd hoeveel foto’s er wel niet zijn over deze school.

Toen begon het idee van het maken van een boek. De laatste twee jaar ben ik actief gaan schrijven, heb ik interviews afgenomen bij mensen, en daarbij dankbaar gebruik gemaakt van het mogen plaatsen van een oproep in de Rijnpost. Ik kreeg veel reacties. Soms waren het mensen die alleen zeiden dat ze het een leuk idee vonden, maar vaak kwamen ook verrassende feiten aan het licht.”

(De tekst gaat verder onder de foto.)

De Nieuwewegseschool. Het pand stond er van 1905 tot 1979. Nu is er het plantsoen te vinden op de hoek van de Bevrijdingslaan/Weverij en de Nieuweweg. - Collectie Anne Slok

Hoe was je jeugd? 

,,Ik ben opgegroeid in de Oranjestraat. Pa reed met paard en wagen voor de Ritmeester, ma was altijd thuis ‘als de kinderen uit school kwamen’. Het was een tijd waarin het woord ‘stress’ niet bestond. Tussen de school en de Oranjestraat stond een vervallen villa: Huize De Zoom. De grote tuin was na het vertrek van de laatste bewoners in verval geraakt. Een voor de jeugd ideaal veld om te voetballen.

Nee, het mocht niet want het behoorde aan de VSW toe. Vaak kwam de politie ons wegjagen, maar daar zijn ze uiteindelijk mee opgehouden omdat het totaal geen zin had. Wim van Ginkel en Martin van der Bijl waren er na schooltijd ook vaak te vinden. We zijn elkaar nooit uit het oog verloren. Zij konden goed voetballen, ik niet, maar iedereen mocht meedoen.”

Wat weet je nog over de Nieuwewegseschool? 

,,Het was een imposant gebouw. Groot, donker en autoritair aanwezig. Van binnen niet te vergelijken met de huidige moderne scholen. Hoge plafonds, grote ronde lampen en dikke verwarmingen onder de ramen. Maar we wisten niet beter. Twee meesters hebben de meeste indruk op mij gemaakt. Jan Fondse, een fijne kerel die er voor de leerlingen was. Daar was ook Evert Hiensch. Hij stond voor de klas de rijtjes plaatsnamen per provincie op te dreunen. Hij kreeg er vaak hoofdpijn van, maar we leerden het wel goed op deze manier. Nadat de school was verhuisd, kwam er een havo-dependance van de Ichthus in. Daar heb ik de havo-top afgerond.”

(De tekst gaat verder onder de foto.)

Overzichtsfoto van de school aan de Nieuweweg. Het kazerneachtige pand werd in de oorlog het ‘Concentratiekamp van Veenendaal’ genoemd omdat er verschillende dwangarbeiders in gehuisvest werden. - Collectie Anne Slok

Wat wil je met je boek bereiken? Vastleggen van gegevens voor het nageslacht?

,,Ik heb fijne herinneringen aan die tijd. Niet alleen aan de school en de Oranjestraat, maar ook aan de omgeving. Kwam vaak bij Harm van Eden, de molenaar van De Nieuwe Molen. Aardige man en mocht altijd de molen in om er te spelen.

Op de Nieuwewegseschool hebben duizenden kinderen gezeten vanaf de opening in 1905 tot de verhuizing in 1975. Veel Veenendalers hebben deze school bezocht. Veel mensen van middelbare leeftijd weten dat hun vader, moeder of bekende op deze school heeft gezeten. Jonge mensen, en dat realiseerde ik pas later, weten vaak niet waar de school gestaan heeft. Ik wilde de geschiedenis van de school, en een stuk tijdsbeeld vastleggen voor het nageslacht. Bijna alle foto’s heb ik omgezet naar kleurenafbeeldingen.”

(De tekst gaat verder onder de foto’s.)

Een klas van juf Walbeek (rechtsboven) Een afbeelding uit haar eigen fotoalbum. - Archief Anne Slok

Sinterklaas rond 1920. Rechts de Oranjestraat. Links Huize de Zoom, uiterst links de school. Het hek hoorde bij bioscoop De Harmonie, later de Apostolische Kerk. - Archief HVOV

Je hebt in de loop der jaren veel mensen bezocht. Kun je er iets over vertellen?

,,Ik heb met heel veel mensen contact gehad. Wat ik heel bijzonder vond? De laatste drie schoolhoofden van de Nieuwewegseschool waren: Van de Nadort, Visser en Heida. Alle drie overleden, maar met kinderen van deze drie leerkrachten heb ik een fijn contact gehad. De kinderen, nu mensen op leeftijd, hebben hun herinneringen gedeeld en zijn te lezen in het boek.

Heel bijzonder was het bezoek aan Ina van de Nadort. Ze wist nog zoveel te vertellen, had prachtige foto’s waarvan er verschillende in het boek zijn opgenomen. In het boek staan anekdotes waarbij een glimlach niet te onderdrukken zal zijn, maar ook heel ernstige voorvallen. Ook de dood hoort bij het leven. Ik ga daar niet over uitweiden, maar er staan twee aangrijpende verhalen in die er wel bij horen.”

Wat is er niet in gekomen?

,,Van alle foto’s die ik heb ontvangen zijn er 175 opgenomen in het boek. Ik had het wel drie keer zo dik kunnen en willen maken. Toch geeft het zo een mooi beeld over deze school en blijft de uitgave ook betaalbaar.”

(De tekst gaat verder onder de foto.)

De Nieuwewegseschool in 1979 tijdens de sloop. De school stond waar nu het plantsoen is tegenover de Nieuwe Molen. - Gemeentearchief Verenendaal/Cord Otting

Heb je een nieuw boek in gedachten? 

,,Vraag maar eens aan iedereen die een boek heeft afgerond naar zijn volgende project. Ik denk dat negen van de tien mensen zullen zeggen: ‘voorlopig niet’. Het is zoveel meer werk dan je vooraf kunt bedenken. Maar als het weer begint te jeuken komt er nog een boek. Het zal zeker over de historie van Veenendaal gaan. Heel eerlijk ben ik er al een klein beetje mee bezig…”

De presentatie is op donderdag 25 april in café ‘t Huchie aan de Nieuweweg 133 in Veenendaal. Start om 15.30 uur. Het eerste halfuur is voor genodigden. Daarna kan iedereen een exemplaar aanschaffen. Het gebonden boek (115 pagina’s) wordt door Anne zelf uitgegeven en is ook te koop bij boekhandel Van Kooten aan de Zandstraat en bij de historische vereniging voor 15 euro.