Nieuwewegseschool Veenendaal en omgeving centraal in nieuw boek

VEENENDAAL De Nieuwewegseschool, welke Veenendaler die hier minstens veertig jaar woont, heeft er niet eens over gehoord? Dat kazerne-achtige gebouw opgetrokken uit rode baksteen en in de oorlog zelfs het ‘concentratiekamp van Veenendaal’ genoemd omdat er Italianen en dwangarbeiders uit het westen waren ondergebracht, is binnenkort onderwerp van een publicatie. Anne Slok, historisch medewerker van deze krant, bereidt de publicatie voor.

door Martin Brink

Begin volgend jaar moet de bundel verschijnen. Zelf is Anne geboren en getogen in de Oranjestraat. Toen de vereniging Oud Veenendaal in 2018 een expositie hield over deze school, kwam bij hem de gedachte op om de reacties en eigen herinneringen samen te vatten in een toegankelijk boek. De vereniging heeft net als de gemeente nogal wat beeld- en archiefmateriaal over de lagere school die ooit werd gestart als Vrije Christelijke School.

GROOTSTE SCHOOL VAN HET LAND

Het pand aan de Nieuweweg was met zo’n achthonderd leerlingen lange tijd ook de grootste school van ons land. Het pand, gebouwd in 1904/1905, werd in 1905 geopend door de voorzitter van het toenmalige bestuur, de heer H. Hiensch. Het gebouw werd in 1979 afgebroken. Als er heden ten dage over sloop van een dergelijk monumentaal pand zou worden gesproken, dan zou er zeker gekeken worden of er wooneenheden in gerealiseerd kunnen worden. Kijk maar naar De Reünie aan de Industrielaan, de oude LTS.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Begin jaren ’70 werden alle leerlingen individueel op de foto gezet. - HVOV

Vanaf het begin tot aan het einde van de school zijn er maar weinig schoolhoofden geweest. Wie op deze school heeft gezeten zal zich er zeker één herinneren: B. Ensink (1923-1939), J. van de Nadort (1939-1957) A. Visser (1957-1971) M. Heida (1971-1975). Meester Heida verhuisde mee naar de nieuwe locatie. 

TURBULENTE JAREN

Vooral meester Van de Nadort heeft turbulente jaren met de school meegemaakt. In september 1939 werd het schoolgebouw gevorderd om tijdens de mobilisatie onderdak te bieden aan 245 Nederlandse soldaten. Er werd tijdelijk lesgegeven op een andere locatie. Na de zomervakantie van 1940 kon er weer les worden gegeven. Onder dwang van deportatie werd Van de Nadort gedwongen om Joden te weigeren en lesmateriaal aan te passen. Hij had het daar behoorlijk moeilijk mee. In april 1944 werd de school, en de bijbehorende woning waar de familie Van de Nadort woonde, gevorderd door de bezetter. Na de bevrijding waren beide gebouwen uitgeleefd. Schurft en ongedierte trof men aan.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Het is duidelijk te zien dat het pand met de hoge ramen verouderde. Een foto uit omstreeks 1970. - HVOV

NIEUW SCHOOLGEBOUW

Tijdens de bevrijding is een aantal Veenendalers, verdacht van heulen met de bezetter, gevangen genomen. Een deel van hen werd gedwongen om deze gebouwen schoon te maken. In juni 1945 kon er weer les worden gegeven. Van de Nadort wordt in 1957 opgevolgd door Albert Visser. Bijna altijd liep hij met een agenda, wat papieren en een pen in de hand. Hij heeft zich vooral hard gemaakt voor een nieuw schoolgebouw. Al vanaf de jaren ’60 voldeed het gebouw niet langer aan de eisen van de tijd. Het zou echter tot 1975 duren voordat er een nieuwe school kon worden geopend. 

Meester Visser nam in 1971 afscheid en vertrok naar de Petraschool in ’t Harde om daar als hoofd van de school een nieuwe uitdaging aan te gaan. Marten Heida werd zijn opvolger. In 1975 verhuisde de school naar een nieuw gebouw aan de Vendelseweg. In de oude school werd nog een paar jaar les gegeven aan leerlingen van de Ichthus HAVO, klassen 4 en 5.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De afbraak van de school in 1979. Alle foto’s in de publicatie zijn digitaal ingekleurd. - Cord Otting/Gemeentearchief Veenendaal

OOK OMGEVING IN BOEK

In 1979 viel het gebouw onder de slopershamer. Er hebben zeker duizenden leerlingen hier op gezeten. Anne Slok vond het de hoogste tijd om een en ander vast te leggen in een boek, die hij in eigen beheer laat verschijnen. Ook de omgeving komt er aan bod. Het krijgt de publieksvriendelijke prijs van rond de vijftien euro en verschijnt begin volgend jaar.

FOTO’S GEZOCHT

Anne is nog wel op zoek naar meer beeldmateriaal zoals klassenfoto’s, schoolreisjes, Koninginnedag, een winters tafereel, of een foto van de locatie aan de Vendelseweg. Ook foto’s met betrekking tot de Nieuweweg vanaf de Hoofdstraat tot aan de Buurtlaan zijn welkom want ook andere zaken in dit deel van Veenendaal krijgen aandacht. Slager Groenhof, bakker Bos, kapper Rijk van Manen (De Joep), de Oranjestraat, de Nieuwe Molen, garage Leewis en Café ’t Huchie zijn enkele voorbeelden.

Reageren kan door te mailen naar a.a.slok@kpnmail.nl 

Juliana van Stolbergschool. Het team van meester Albert Visser (3e van rechts) bij zijn afscheid in 1971. Jan Fondse (helemaal links) en Evert Hiensch, nu bijna 90 en nog bijna dagelijks fietsend door Veenendaal (3e van links). - HVOV