Ans de Gooijer uit Veenendaal 100 jaar: ‘Als ik kon schrijven, had ik zo drie boeken vol!’

VEENENDAAL ,,Ik denk tegenwoordig veel terug aan vroeger en kan mij nog alles helder voor de geest halen. Zo zie ik mij nog zitten als meisje van een jaar of vijf: op de stoep van het huis zittend met een naaiwerkje voor me. Dat soort dingen.” Ans de Gooijer-van Leeuwen bereikte op 4 maart de leeftijd van 100 jaar.

door Martin Brink

Een eeuw volmaken, dat is maar weinigen gegeven. Burgemeester Gert-Jan Kats kwam uiteraard langs en hoorde maar liefst drie kwartier haar verhalen aan. Ook voor hem was het heel bijzonder om een en ander te horen over de P.H. van Rijnstraat, de omgeving waar hij zelf woont. 

De geboren en getogen Veenendaalse is altijd in ‘t Veen blijven wonen. Ze maakte er veel mee. ,,Ik zeg wel eens: als ik kon schrijven, kan ik wel drie boeken volmaken.” Steeds schieten er weer herinneringen en anekdotes te binnen die bovendien waarheidsgetrouw, zonder het geheugen door anderen te laten prikkelen, worden verteld. ,,Mijn hersens zijn nog prima!” Vooral de oorlogstijd is onuitwisbaar, maar ook de crisistijd en de naoorlogse jaren.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De trouwfoto genomen op 22 mei 1947 bij Foto Nic Bakker in de Hoofdstraat. - PR

Als thuisnaaister, een zzp’er zouden we tegenwoordig zeggen, had ze een goede boterham. Hiermee kon ze maatwerk voor eigen klanten verzorgen. Ze heeft dit tot op vrij hoge leeftijd voort kunnen zetten met een praktijk aan huis. De mensen die zich dit maatwerk konden veroorloven kwamen bij haar. ,,Denk bijvoorbeeld aan de Van Schuppens die hun galajurken of maatkostuums bij mij lieten maken”, zegt ze.

Ans de Gooijer verblijft sinds vier jaar in De Engelenburgh. Haar kamer is gezellig ingericht met tal van herinneringen om haar heen. Aan alles kleeft wel een verhaal. Tot hoge leeftijd woonde ze nog helemaal zelfstandig aan de Van Hogendorpstraat 17. Totdat ze in haar eigen tuin viel en een heup brak. Daarvan is ze hersteld maar ze woont nu wel in het woonzorgcentrum en moet ze het qua beweging wat rustiger aan doen.

Met de rollator kan ze zich prima verplaatsen in huis. Af en toe gaat ze in een rolstoel naar beneden om zomaar te koffie drinken en om een te praatje maken met andere bewoners. Of om haar nagels te laten verzorgen of handen te laten masseren. Dat voelt fijn. Doorgaans verblijft ze op haar kamer, overdenkt ze haar leven in Veenendaal en kijkt ze trouw televisie. Ook het journaal, waar doorgaans veel ellende op is te zien. ,,Ik moet toch een beetje bijblijven”, zegt ze.

STERK GESLACHT

Waarom ze zo oud is geworden? ,,Geen idee, dat vragen er meer. Misschien een sterk geslacht. Mijn broer Arie werd ook honderd, mijn schoonzuster in Ederveen ook. Zij is pas overleden. Ik heb altijd gezond geleefd, ben eigenlijk nooit ziek geweest en heb ook nooit armoede gekend. We aten in mijn jeugd ook altijd uit eigen tuin. Nu ben ik alleen over. Ik krijg tegenwoordig wel eens overlijdenskaartjes van neven en nichten. Dat zijn dan tachtigers….”

Het eeuwfeest vierde ze met haar familie in één van de zalen van De Engelenburgh. Sindsdien is het druk bij haar. De burgemeester die langskomt, de krant en straks ook iemand van het kerkblad. En niet te vergeten de wijkpredikant want ze is altijd een belijdend lid van de hervormde gemeente gebleven. Tenslotte komt ze uit een goed christelijk gezin.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Het net opgeleverde pand aan de P.H. van Rijnstraat 35 (het rechtse deel) waar het gezin De Gooijer ging wonen. Linksachter is nog net de gasfabriek te zien. De omgeving is dan nog onbebouwd... De foto is van rond 1930 - Familiearchief

De gedachten gaan tegenwoordig ook steeds vaker terug naar vroeger. Hoe heeft het allemaal kunnen gebeuren bijvoorbeeld. Soms roept dat ook weer vragen op. Ze weet nog dat haar grootvader borstelmaker was. Hij woonde aan de Emmalaan. Daarover herinnert ze zich: ,,In een huis dat nog bestaat. Hij had een eigen bedrijfje en maakte de borstels van de machines op de fabrieken die kapot waren gegaan. Hij heette Frans Wijnberger, met een r op het eind! Ik dacht dat ik van die kant geen familie meer had. Maar hier in het huis kwam ik laatst nog een Wijnberger tegen…”

Ans van Leeuwen werd geboren aan het Da Costaplein. Een doorsnee en gelukkig gezin. Moeder Francine van Leeuwen-Wijnberger was altijd bezig in en om het huis. Vader Cees van Leeuwen was een hardwerkende man op de Ritmeester sigarenfabriek. Bovendien een goed christen met een groot sociaal hart. Hij was later nog ouderling in de kerk. ,,Hij was altijd bezig met hulp aan anderen, ook met bondswerk”, zo weet schoondochter Hennie de Gooijer-Brinkhuis. Zij heeft de familieverhalen vele malen gehoord.

KERKEN OP ZOLDER

Schoonmoeder Ans geeft nog een mooi voorbeeld uit de dagen kort na de oorlog. ,,De brug was opgeblazen en we konden niet naar de kerk op de markt. Dus zei vader: we pakken een stel stoelen bij elkaar. Zo zijn op de zolder van de Ritmeester de diensten gehouden.” Ans is het tweede kind. Er was een oudere broer, later volgt een zus. ,,Van het Da Costaplein verhuisden we naar de Bergweg, naar het pand waar later Wim van Son (van de Veenendaalsche Courant, MB) in een schuur zijn drukkerij begon. We hebben er maar even gewoond.”

Er werd nieuwe woonruimte gezocht. ,,Aannemer Van Erk, die ook de Julianakerk heeft gebouwd, hoorde dat vader iets zocht om te huren. Hij zei: dat doe je toch niet! Je kunt beter kopen.” Geld was er niet, maar door zijn medewerking lukte het toch om het rechtse deel van een twee-onder-één-kapper te betrekken aan de P.H. van Rijnstraat. Vader werkte op stukloon en was een bekwame sigarenmaker. ,,Hij gaf thuis zelfs nog bijles aan een kostganger die uit Kampen kwam. Daar wisten ze niets over de bolknak die hier zo’n succes was.”

Ans van Leeuwen doorliep de Patrimoniumschool. Doorleren zat er niet in. Ze wilde liever iets met haar handen doen. Ze ging werken bij de bewoners van huize Annie aan de Kerkewijk en niet veel later bij Joop van den Bosch aan de Kerkewijk. Daar in het naaiatelier kreeg ze een opleiding tot coupeuse. Ze paste er ook op de twee kinderen. Eén ervan was Hermine, getrouwd met Job van Schuppen van de Panter. Zij woont in Rhenen en hoorde pas nog over haar oppas die volgens haar ,,behoorlijk op leeftijd moest zijn!”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Burgemeester Gert-Jan Kats bracht een bezoek aan Ans de Gooijer-van Leeuwen en hoorde er veel verhalen. - Gemeente Veenendaal

VERHALEN UIT DE OORLOG

Vanuit die opleiding besloot Ans om zelfstandige te worden. De oorlog had een grote impact op het gezin. Bijvoorbeeld de chaotische situatie in mei 1940. Haar twintigjarige broer Arie was gemobiliseerd in Alkmaar. Veenendaal moest geëvacueerd worden. Doordat het gezin niet vlot genoeg de gereedstaande schepen bij de kade in Elst bereikte, bleef het daar achter. ,,We zijn met een auto, ik denk die van de Van Schuppens, vervolgens naar Driebergen gereden waar we met de trein naar Amsterdam gingen. Daar zou broer Arie ons opwachten. Uiteindelijk zijn we in Sint Pancras terechtgekomen.”

Nog zo’n oorlogsverhaal: ,,Vader moest naar Duitsland, verplicht werken. Ook mijn broer Arie moest er heen. Ze maakten er het nodige mee, bombardementen in Dresden bijvoorbeeld. Arie kwam later met een Duitse vrouw thuis. Mijn latere man moest er ook naar toe. Hij kwam al bij ons met zijn vrienden. Moeder zei: je blijft hier, je kunt bij ons blijven. Zo gebeurde het.” 

Die onderduiker was Roelof de Gooijer van de Prins Bernhardlaan en telg uit een groot gezin waarvan vader buurtschipper was op Wageningen. Aken handmatig bomen, hij draaide er zijn hand niet voor om. Hij werd ook bekend door het maken van een ijzeren aak. Hij stond ermee in de plaatselijke krant en zelfs in een boek van Rik Valkenburg.

In oorlogstijd werd er illegaal geslacht in de schuur bij Van Leeuwen. ,,Zeker 25 koeien”, weet Ans de Gooijer. ,,De koe werd dan met een vrachtwagen gebracht en voor het huis uitgeladen. Er waren dan slagers geregeld die de koe achterom brachten om vervolgens het dier te slachten. Het vlees werd in porties verdeeld en opgeslagen in de kelder. De dag daarna kwamen er mannen die het vlees naar de mensen brachten die het vlees besteld hadden. Het slachtafval werd achter in de tuin begraven. Dit is na de oorlog alsnog geruimd.” De kleinkinderen vonden het later maar wat spannend om allerlei botten in de tuin op te graven… Hoe het ook zij: het bleef een hachelijke onderneming.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Foto PR

JOSEPH VAN PRAAGH

Een ander verhaal is de Joodse onderduik. Op een goed moment zaten er vier op zolder, ook Joseph van Praag, een gerenommeerde vleeshandelaar uit Scheveningen. De man zat er met zijn vrouw en twee dochters. Vader Van Praagh leed aan kanker. Vervolgens is de familie op een ander adres aan de Da Costastraat opgevangen, bij Jan en Elbertha Willemsen. Daar is hij overleden en clandestien, in de achtertuin begraven. Later is hij herbegraven op de Joodse begraafplaats aan de Parallelweg. Er is relatief kortgeleden een steen geplaatst. In de Joodse traditie is dat heel belangrijk; wie een steen heeft, heeft ook echt geleefd.

Roelof en Ans trouwden op 22 mei 1947. De statige huwelijksfoto’s werden gemaakt in het atelier van fotograaf Nic. Bakker aan de Hoofdstraat. De trouwjurk maakte ze uiteraard zelf. Dat werd nog een hele toer om in de tijd dat er nog textielbonnen waren, de juiste stof te verkrijgen. De gouden ring betaalde ze met een gouden tientje dat ze uit haar zelfstandige arbeid verkreeg. Roelof ging later werken op de Hollandia Tricotage aan de Kerkewijk.

NIEUWE VRAGEN

Op 25 juli 1948 werd er een zoon geboren. Ze zijn bijna zestig jaar getrouwd geweest. Haar man is overleden op 8 mei 2007. Haar directe familie bestaat nu uit zoon Co, schoondochter Hennie, twee kleinkinderen plus aanhang en twee achterkleinkinderen. Iedereen is goed terecht gekomen. En dat is iets om trots op te zijn.

Hoe ze kijkt op de tijd van nu? Die is eigenlijk niet te vergelijken met haar jeugd van vroeger. ,,Jongeren moeten nu meer”, zegt ze, terwijl ze ook beaamt dat de mogelijkheden nu veel groter zijn geworden.

Het is half vijf dat de pleegzorg langs komt met het avondeten. Tijd dus om op te stappen. Ans de Gooijer is eigenlijk nog lang niet uitgepraat. De vele vragen roepen namelijk weer nieuwe vragen op. Maar soms kunnen die helaas niet meer beantwoord worden...