Postume onderscheiding voor Veenendaler die omkwam in 1944: ‘Dit voelt echt als een erkenning!’

VEENENDAAL Arnold Brussaard en Gerrie Brussaard-Muller kunnen er niet over uit: ,,Dit voelt als een grote erkenning! De kolonel die hem kwam overhandigen heeft hier twee uur lang gezeten en aandachtig geluisterd naar wat er in het verleden is gebeurd en vooral hoe het verder is gegaan.”

door Martin Brink

De betrokken kolonel, regimentscommandant Hans van Dalen, heeft later ook excuses gemaakt dat het allemaal zo gelopen is. Gerrie Brussaard: ,,Hij vertelde nog wel dat we aanspraak konden maken op genoegdoening als we er nu nog werk van zouden maken. Maar dat willen we niet. Dan gaat het alleen maar om geld.”

ZUIDEN AL BEVRIJD

Die hoge officier van het Regiment Huzaren kwam half november langs in de woning van de familie Brussaard aan de Edelmanlaan. Hier wonen ze nog niet zo heel lang en toch hebben ze alle papieren bij de hand: alles over hetgeen Maas Muller op 11 november 1944 is overkomen. Hij vond op slag de dood aan de Kerkewijk tijdens een beschieting van een Engels jachtvliegtuig. Het ongeval gebeurde ter hoogte van huize De Spijker, iets voorbij de Dennenlaan. Maas Muller was voerman. ,,Het zuiden was al bevrijd. Hier schoten de geallieerden op alles wat nog reed. Dat was in hun ogen verdacht.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

In augustus 1944 gingen vader, moeder en hun tweejarige dochter Gerrie nog op de foto. - Familiearchief Brussaard

Hij zat bij de Evacuatiedienst van Veenendaal en via vervoerder Vonk werkzaam als voerman met paard en wagen. Hij was mede-verantwoordelijk voor de voorziening van levensmiddelen aan tewerkgestelden bij de organisatie Todt en aan geëvacueerden. In oktober 1944 werd dat nog officieel op papier vastgelegd.

BEDRIJFSONGEVAL

Een maand later was de 33-jarige Maas Muller er niet meer. Hij liet een vrouw en een dochtertje achter. Ze woonden aan de Middellaan B85, het huis staat er nog altijd. Zijn dood werd later zo’n beetje verzwegen. ,,Het werd beschouwd als een soort van bedrijfsongeval”, zegt de 81-jarige Arnold Brussaard die in Veenendaal vooral bekend is geworden als beheerder van gebouw Eltheto en koster in de Oude Kerk. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Kolonel Hans van Dalen overhandigde de onderscheiding aan Gerrie Brussaard-Muller. - Familie Brussaard

In 1996, en een herhaling ervan in 2004, werd dit verhaal door Sjoerd de Jong reeds in de krant vastgelegd. ,,Die bewaren we zuinig.” De onderscheiding en bijbehorende oorkonde maken veel goed. Die werd op 15 juni al toegekend maar pas in november had de kolonel tijd om ‘m uit te reiken. ,,Die gaat onder een stolp en krijgt een mooi plaatsje in de kamer”, zegt de 81-jarige Gerrie.

MOBILISATIE-OORLOGSKRUIS

Maar wat is dat voor een postume toekenning? Het is het Mobilisatie-Oorlogskruis zoals vastgesteld op 11 oktober 1948 en herzien op 1 oktober 1992, voor iedereen die in werkelijke dienst is geweest tussen 6 april 1939 tot 3 september 1945. Wie hem wilde hebben, moest hem zelf aanvragen en bovendien ook zelf betalen! Met een oorlogsongeval heeft het dus totaal niets te maken. Iedereen die gemobiliseerd was kwam in feite in aanmerking voor dit kruis. Toch is de familie er blij mee want enige vorm van erkenning, dat is er nooit geweest. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Het Mobilisatie-Oorlogskruis. - Martin Brink

,,De kolonel vertelde dat hij nog zo’n viermaal per jaar de onderscheiding uitreikt. Daar gaat wel een lang onderzoek aan vooraf die vaak twee jaar duurt”, aldus Arnold Brussaard. 

Maas Muller was ingedeeld bij het 4e Regiment Huzaren/Staf Etappencommando in Rotterdam en maakte daar als korporaal ook de meidagen mee. Hij kwam heelhuids thuis en pakte het leven weer op. Tot aan die fatale zaterdag de 11e november toen hij met drie voermannen uit Elst kwam. Alleen Maas overleefde de aanval niet…

SCHRIJVER JAN BOS

Hoe komt de familie erbij om het nu pas aan te vragen? Arnold Brussaard: ,,Dat komt door Jan Bos, de schrijver die bezig is met een boek over het Klein Schutje. Daar heeft mijn schoonvader gewoond en we konden hem veel daarover vertellen en van alles laten zien. Op een goed moment kwam ook het ongeval ter sprake.” 

Samen met de familie vroeg Jan Bos de onderscheiding aan. Dat deed hij overigens voor negen bewoners van Klein Schutje. Zes aanvragen zijn gehonoreerd, de overige zijn nog in onderzoek.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De oorkonde behorende bij het Mobilisatie-Oorlogskruis. - Martin Brink

Moeder Muller heeft het zonder man niet makkelijk gehad. Ook financieel was het behelpen. ,,Ze had weinig opleiding maar kon dankzij dokter Remme toch aan de slag in de kraamzorg. Dat heeft ze tot aan haar pensioen gedaan”, zegt Gerrie die moeder altijd bij haar heeft gehouden. ,,We verhuisden nogal eens en altijd namen we moeder mee. Ze woonde in een aparte woning bij ons.” Op het laatst van haar leven verhuisde ze naar De Engelenburgh waar ze op 2 januari 1995 op 79-jarige leeftijd plotseling overleed.

ZAKHORLOGE

Van vader Maas Muller heeft Gerrie alles zorgvuldig bewaard, net zoals haar moeder dat altijd heeft gedaan. ,,Alleen het zakhorloge is naar mijn zoon Martin gegaan. Die is ook naar mijn vader vernoemd. Dat horloge draagt zelfs nog de sporen van de schoten. Je ziet daarop nog waar het metaal is geschampt.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Zeven hulzen van de patronen die vanuit het vliegtuig zijn afgeschoten. - Martin Brink

Enkele jaren geleden werd de familie nog verrast met hetgeen wijlen Evert de Koning mee aankwam. Evert is in sportkringen bekend als ‘de man van voetbalclub Panter.’ Hij bezorgde de familie zeven hulzen van patronen die waren afgeschoten door een boordmitrailleur van het vliegtuig. Arnold Brussaard: ,,Evert was met anderen getuige. Ze raapten de hulzen op. Hij vertelde dat ze nog warm waren…” 

De hulzen lagen met uitleg in een oorlogsexpositie in het museum op de Markt. Het verhaal is nog niet af want oud-Ritmeesterdirecteur Ties van Schuppen (later bekend van het Julianaziekenhuis en de fusieperikelen) kwam met een tekening waarop een voerman is te zien die de twee doodgeschoten paarden vervoert. ,,Die had een kennis gemaakt, eveneens een ooggetuige. We mochten het behouden. Heel bijzonder.”