‘Langneus’ Jakob voelt zich echt thuis in China

VEENENDAAL De 81-jarige Jakob Hollander heeft China in zijn hart gesloten. Het is niet dat hij er permanent wil wonen maar het land voelt voor hem als ‘thuiskomen’. Vooral als hij Mei weer in de armen kan sluiten. Met Wang Ming Mei, roepnaam Mei, heeft hij al 22 jaar een vriendschappelijke relatie.

door Martin Brink

Ze woont in een plaats in de provincie Guizhou, De Veenendaalse Jakob wordt er als westerling ‘Langneus’ genoemd. Deze maand (juli) verblijft hij voor de 22ste keer in het land, bij Mei (spreek uit als Mee) wel te verstaan. Hij kijkt er echt naar uit wanneer we hem in juni spreken over zijn ervaringen.

Na al die jaren is hij blij om haar weer te zien. Bovendien is hij ook benieuwd wat ze gaat doen met zijn manuscript dat hij heeft gemaakt over China en dan met name over de gewoonten, de gebruiken en de dagelijkse dingen. Die heeft Jakob uitgedrukt in verschillen met de westerse wereld en opgebouwd in een eigen beeldverhaal. Zie het als een strip met doorspekt van leuke grapjes. Niet voor niets luidt de titel van het boek ‘China Differences’. Daarover straks meer.

Het China-verhaal vindt haar oorsprong in zijn militaire diensttijd. Jakob wil best iets over zijn leven vertellen, hij is tenslotte een geboren en getogen Veenendaler. Geboren en getogen? Hollander is immers niet echt een Veense naam. ,,Jazeker wel ”,  vertelt hij in zijn met veel memorabilia ingericht appartement in wijk Molenbrug aan de rand van het centrum van Veenendaal. ,,Mijn vader kwam uit Kampen. Hij was daar sigarenmaker bij het bedrijf dat Uiltje-sigaren maakte. Maar daar was geen werk meer. In Veenendaal bij de Ritmeester kon hij direct aan de slag. Zo kwam hij in de jaren dertig hier terecht.” 

Bij de Ritmeester werkten in die tijd zo’n 1500 personen. Het bedrijf had veel werk te bieden door de zeer succesvolle bolknak. Hij leerde in Veenendaal zijn vrouw kennen en ging later wonen aan de dr Kuyperstraat in Zuid. Jakob kwam er in 1942 ter wereld. In zijn werkzame leven komen we hem tegen aan het begin van de Kanaalweg. Daar heeft hij onder de naam ‘J.J.J. Lettering Veenendaal’  zijn eigen bedrijf. Voor verschillende bedrijven maakte hij strakke letters op bedrijfsbusjes of reclameborden. ,,Met de komst van de computers was het gedaan. Ik deed alles met de hand en kon niet overweg met computerprogramma’s.” Jakob stopte ermee, een scheiding volgde, hij verkocht zijn huis aan een tandartsenpraktijk en begon een nieuw avontuur: reizen. ,,Dat was altijd al een hobby van me.”

Zijn appartement straalt dat ook helemaal uit: overal, ook aan de wanden, zijn herinneringen van bezoeken aan landen en steden te vinden. Met name Azië heeft hij echt in zijn hart gesloten. Maar er zijn ook vele relikwieën uit Nieuw-Guinea, het land waar hij zijn dienstplicht vervulde. Hij is dus een erkend veteraan, al is dat vooral in naam omdat hij er verder niet als zodanig in actief is.

NIEUW-GUINEA

Als Jakob teruggaat naar die liefde voor het oosten, dan weet hij wel waar dat allemaal is begonnen. ,,Op mijn veertiende maakte ik al fietstochten naar Duitsland. Toen ik voor militaire dienst moest opkomen gaf ik aan dat ik graag motorordonnans wilde worden. Dat leek mij wel wat.” Die opleiding kreeg hij. Na een jaar kreeg hij de mededeling om naar Appingedam naar de 7e Afdeling Luchtdoel Artillerie te gaan. ,,Ik wist dat ik daarop zou vertrekken naar Nieuw-Guinea.”
Daar werden versterkingen naar toe gestuurd omdat er spanningen waren in dit laatste stukje kolonie. We schrijven dan 1962. Motorordonnans Hollander ging zes weken scheep. Door het Panamakanaal, langs Hawaï om te eindigen in Nieuw-Guinea. Hij genoot van de reis en omarmde de bevolking daar. Hij kwam terecht op het eiland Biak met de Papoea’s als inheemse bevolking. ,,Op bijzondere dagen hang ik hier aan mijn appartement altijd de vlag van de onafhankelijk republiek West-Papoea uit. Daar heb ik één keer een reactie op gehad. Iemand die lezingen over de Papoea’s hield, fietste langs, zag de vlag en belde aan. Het werd een leuk gesprek. Ik ben nog naar een lezing gegaan”, zegt Jakob die in 1993 terug is geweest en er zelfs de jongeman die ooit op zijn motor zat, zo bewijst een fotootje, heeft opgespoord.
,,Ik kwam er midden juni 1962 aan met de een na laatste boot, de Waterman. Daar zaten duizend mannen op.” Jakob behoort dus tot de jongste groep Nieuw-Guinea veteranen. Hij zorgde er voor de postbezorging en het overbrengen van berichten. ,,Daar waren de maten heel blij mee, dat kun je denken. En nee, ik heb geen schot gelost of in een gevecht terecht gekomen. Daar zat ik ook niet op te wachten. Eén keer was er luchtalarm. Het bleek dat een KLM-toestel zich niet had gemeld.”

BANDEN BLIJVEN BESTAAN

De situatie veranderde er snel. Onder druk van de internationale gemeenschap en een dreigende oorlog met Indonesië werd Nieuw-Guinea de facto aan Indonesië overgedragen. Midden augustus was de ondertekening. Tot eind november verlieten de Nederlandse militairen het eiland. Tot grote teleurstelling van de bewoners die zich compleet in de steek gelaten voelde. En nog steeds.
Maar warme banden blijven bestaan, ook vanuit Veenendaal waar een andere Nieuw-Guinea ganger met verkopen van goederen geld inzamelt en dat doneert aan een stichting die de arme en nog steeds weinig kansrijke bevolking op weg helpt. Jakob: ,,Onze spullen namen we niet terug. Dat bleek te kostbaar. Alles werd in zee gegooid! Ook mijn motor, die pas drie maanden oud was! Ik heb ‘m nog zelf uit de kist en het vet gehaald. O, wat had ‘m graag meegenomen. Die baai moet daar vol met materieel liggen..."

Azië kreeg hem in de greep. Hij ging reizen. ,,Ik heb drie reizen naar Indonesië gemaakt, daarna naar Thailand, Vietnam en zuid-India.” Het waren groepsreizen en uiteraard kreeg Jakob als toerist alle highlights van het land te zien. En toen kwam het jaar 2000. Het reisdoel werd China, om vervolgens nooit meer voor iets anders te kiezen. Die eerste reis maakte hij met de Transsiberië Express vanaf Moskou. Het was een groepsreis met vijftien personen. ,,Je bezoekt de dingen die je als toerist moet zien, zoals de Chinese Muur, het Terracottaleger en de Verboden Stad.” Wat hem bijblijft is de vriendelijkheid van de mensen. ,,Op een station stapte onze conducteur uit. Hij stond zo mooi stram bij het rijtuig tegenover mij dat ik hem een militaire groet bracht. Hij lachte maar onthield het. Ik werd later door het personeel uitgenodigd om bij hen te komen eten in de trein. Zij moesten daar hun eigen potje klaarmaken. Het werd een leuk contact.”

Jakob ontmoette op één van de stedenbezoeken, aan de stad Hangzhou, ook Julia en Ivy. Zij studeerden en via de Engelse taal, die ze beter onder de knie wilden hebben, kwam het met Jakob al snel tot een gesprek. Hij trok de hele zondag met hen op. Het contact zou blijven bestaan. Met Julia regelmatig, met Ivy is dat wat verwaterd. Verrassend was toen Julia, die eigenlijk Zhou Yue heet, na een aantal jaren vertelde dat ze in Gent ging studeren, in een uitwisseling van drie maanden.
Voor Jakob was dat een grote verrassing. ,,Dan zal ik je Veenendaal en Nederland laten zien”, zei hij. Het werden intensieve maanden. De fotoboeken getuigen ervan, ook de bezoeken aan de must-see momenten in Veenendaal en elders in ons land. En nee, Koningsdag, dat maakte ze helaas niet mee.
Jakob bezocht het land vele malen. Hij leerde er de streken en groepen minderheden kennen. ,,Heb je wel eens hond gegeten?” De verslaggever kijkt hem vragend aan. ,,Nee? Ik wel. Het smaakt naar varkensvlees. Ook slang heb ik op. Dat lijkt op kip.” En bij bezoeken moet er altijd iets ‘Hollands’ meegenomen worden. ,,Bij klompenmakerij Schreuder aan de Boslaan kocht ik ooit vijftig kleine klompjes om uit te delen. Wat denk je: kom ik in een winkeltje in een Chinees afgelegen gebied, verkopen ze daar de klompjes ook!”

MAKKELIJK CONTACT

Omdat hij een mensen-mens is, maakt hij makkelijk contact. Zo kwam hij terecht in de provincie Guizhou, voor Jakob een favoriet landsdeel vanwege de cultuur en de natuur. ,,Het is het midden van het zuiden.” Daar ontmoette hij Mei. ,,Op de markt bij een optreden van een muziekgroep.” Het contact bleef, tot op de huidige dag. ,,Ze is mede-eigenaar van een school”, weet de reislustige Veenendaler. In 2017 bezocht hij als enige ‘langneus’ een expositie over de plaatselijke cultuur. ,,Ik werd geïnterviewd. Mei vertaalde. Was ik de volgende dag op tv te zien!” Jakob bleef ook op andere fronten actief. ,,Zo heb ik ervoor gezorgd dat in de Lonely Planet-reisgids tot tweemaal toe een bepaalde stad werd opgenomen, compleet met wat er te zien is.”
Hij maakte tijdens al die bezoeken veel foto’s, vooral van niet-alledaagse elementen. Bij het urenlange wachten op een vliegveld kwam hij op het idee om daarvan losse bladen te maken met daarop de verschillen tussen Nederland en China. Thuis stelde hij de bladen handmatig samen. ,,Tegenwoordig doen we dat in de computer, ik doe alles nog met de hand.” De foto’s op de bladen tonen de verschillen met verbindende en ludieke teksten. Ze tonen soms ook overeenkomsten. Talloze onderwerpen komen per pagina aan bod: muziek, eten, torens maar ook water, minderheden en op meerdere bladen de verschillende biersoorten. ,,Het is echt een fotoverhaal. Dat is leidend. Het zijn geen lange lappen met teksten”, zegt hij. Het werden uiteindelijk 103 pagina’s. ,,Ik heb er met veel plezier aan gewerkt. Meer dan tweeduizend uur, zo heb ik uitgerekend.” Maar wat te doen met dit alles? ,,Mei zei dat ik erg leuke foto’s maak en met het manuscript echt iets moest doen.” De medebestuurder van de school van Mei, vond dat ook en opperde om het op internet te zetten. Het kwam er niet van. In Nederland benaderde ik uitgevers maar die zagen er geen markt voor.”

Jakob nam vervolgens contact op met de krant China Times die vanuit Den Haag gemaakt wordt en bedoeld is alle Chinezen in Nederland. In juni vorig jaar kwamen een redactrice en een videoreporter bij hem langs. Jakob deed er zijn verhaal en later de redactionele kolommen met een groot verhaal. Ook volgde een filmpje op internet. Over het stuk: ,,Nee, ik kan het niet lezen. Mei zal het straks nog wel voor me vertalen.”
De redactrice was helemaal verrukt van zijn ‘Difference-bladen’ en schakelde relaties in China in. Zo maakte hij contact met een Chinees televisiestation. Die nodigde hem uit. ,,Ik maak er graag gebruik van maar de juli-reis was al helemaal gepland. Misschien dat ik later dit jaar nog eens ga. Op hun kosten dan”, lacht Jakob.
En het manuscript? ,,Ze willen het graag zien en er iets mee doen. Ik ben heel benieuwd. Ik ga er wel voor dat het in het Engels wordt uitgegeven. Kort na juni 2022 volgde via China Times ook de uitnodiging om in Den Haag het Chinese Maanfeest daar mee te maken. ,,Ik moest het echt meevieren. Het werd me toch een belevenis! Zo mooi. Zitten we op stoeltjes buiten, ik op de derde rij, en wordt er van alles opgevoerd. Wie zit er helemaal vooraan? Burgemeester Van Zanen! Ik wist niet wat ik zag.” En dit voorjaar nog was Jakob speciale gast op een Chinees muziekfestival in het Zuidpleintheater in Rotterdam. Dat allemaal dankzij de Chinese krant…

EVERT VAN DE BROEK

Na een gezellige middag laat Jakob het bezoek uit. Bij de voordeur hangen twee schilderijtjes met stillevens. Ook daaraan zit een verhaal vast. ,,Eigenlijk is het creatieve in mij toen begonnen. Door schilder Evert van de Broek van de Hoofdstraat. Die hield met zijn kunst- en lijstenwinkel een wedstrijd. Ik was een jaar of zestien en zond iets in. Ik won en mocht wat uitzoeken.
Mag ik die schildersbenodigdheden, vroeg ik heel voorzichtig. Dat mocht. Evert gaf mij zelfs nog aan huis les. Een geweldige man was hij, zo innemend.”