Ad en Therese Veenendaal 65 jaar getrouwd: ‘Gelukkig is Veenendaal veranderd’

VEENENDAAL Ad Veenendaal en Therese Veenendaal-Doyer, beiden 86 jaar, waren op donderdag 12 september 65 jaar getrouwd. Een heuglijke dag en daarom kwam burgemeester Gert-Jan Kats op bezoek. Hij reisde naar de Kerklaan, een nu doodlopende weg aan de rand van Veenendaal. Ooit was het een pad tussen de weilanden naar de Veenendaalseweg in
De Klomp.

door Martin Brink

Ad is in deze omgeving geboren en getogen. Hij heeft er veel meegemaakt en kan er dan ook uren over vertellen. Van de oorspronkelijke bewoners van pakweg zestig jaar geleden, is hij nog de enige. Nu zitten hij en zijn vrouw Therese ingeklemd tussen industrie. ,,Dat hadden we nooit kunnen denken maar de gemeente wilde van dit hele gebied industrie maken. Dat is maar ten dele gelukt. De grens tussen industrie en bewoning, loopt hier achter mijn huis langs.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Het jonge echtpaar op 12 september 1959 op hun trouwdag in Ede. - Familiearchief

Het is wel eens moeilijk. Vrachtwagens die laden en lossen, heel vroeg of heel laat. En dat allemaal in het smalle Kerklaantje, een naam die herinnert aan de Rooms-Katholieke kerk, het majestueuze pand schuin aan de overzijde dat in 1934 in gebruik werd genomen en in 1971 sloot.

Ad Veenendaal is een belevend rooms-katholiek, net als zijn vrouw. Hij bezoekt trouw de diensten in de Salvatorkerk in Veenendaal-Zuid, zijn vrouw volgt de mis vanaf het beeldscherm thuis omdat haar gezichtsvermogen te wensen overlaat.

KATHOLIEK

Zijn vader werd ooit katholiek (,,Hij kwam uit een Veenendaals gezin waar ze behoorlijk streng waren”) omdat hij tijdens de mobilisatie van 1914 tot 1918 in Brabant gelegerd was en daar een leuk meisje leerde kennen. ,,En die was katholiek. Het heeft lang geduurd voordat de familie van mijn vader dat accepteerde maar het is heel laat toch nog goed gekomen.”

Beiden leiden nu een rustig leven. Ad was lange tijd facilitair koster van de katholieke kerk. Dat werk nam hij van zijn broer Henk over na diens overlijden. ,,Toen ik 83 jaar was ging ik nog het dak van de kerk op. Ik zei toen: dit is voor het laatst, ik doe het niet meer.” Uit het huwelijk werden drie jongens en twee meisjes geboren. Die zorgden voor tien kleinkinderen en zes achterkleinkinderen. Een gezegend aantal nazaten. Wie met Ad Veenendaal spreekt, komt vanzelf op de katholieke gemeenschap met haar zovele verhalen.

Ad is opgegroeid in een tijd dat het toenmalige dorp niet vertrouwd was met katholieken. ,,In deze omgeving waar tussen 1945 en 1960 zo’n honderd personen woonden, waren alleen de boeren van Doorn en Middelman protestant. Maar dat was prima. Zij brachten bij de parochie ook vaak wat groenten langs.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

De gehele Willibrordusschool aan de Nieuweweg-Noord kort voor de oorlog. Ad Veenendaal staat uiterst rechts, bovenin staande. - PR

Hij vertelt over de tijd dat katholieken met de nek werden aangekeken. ,,Ik solliciteerde bij vele bedrijven en nergens werd ik aangenomen. Ik kan het niet hard maken maar op het formulier moest je je geloof noteren en op grond daarvan volgde naar mijn gevoel een afwijzing. Mijn broer werkte bij een garage en toen ze daar achter kwamen dat hij katholiek was, werd hij er weggepest.”

,,Mijn vader was naast boer ook klompenmaker. Hij verkocht ze via coöperatie De Eendracht aan de Valleistraat. Daar hebben ze nooit verteld waar ze vandaan kwamen. Hij zette ze ook af bij kruidenier Welkzijn aan het Boveneind. Maar die was zelf ook katholiek.”

Later: ,,Misschien hadden wij er zelf ook wel schuld aan want bij ons werd er ingeprent om zo min mogelijk met protestanten om te gaan. Gelukkig is Veenendaal veranderd. Er kwamen zoveel mensen met andere geloven hier wonen.”

LEVENSBEPALEND VOORVAL

Toch herinnert hij zich nog helder een ogenschijnlijk simpel voorval dat na bijna driekwart eeuw nog steeds diep in het geheugen verankerd zit en de rest van zijn leven heeft bepaald. ,,Ik heb twee maanden op de ULO van Thoomes gezeten. Daar werden leerboeken Duits uitgedeeld. Een meisje naast mij stak haar vinger op. Ze ontdekte in het boek wat vlekken. De leraar zei: ‘Ruil maar met je buurjongen want die is toch maar een roomse…’ Het gevoel dat je dan krijgt! Ik zei die middag tegen mijn vader: ik ga niet meer terug! Ik wil naar meester Van Soest.” Dat was zijn laatste meester van de lagere school.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Deze vooroorlogse foto stond onlangs nog in deze krant: verschillende families met links een heel jonge meester David Philips. - Familiearchief Nelissen

,,Mijn vader maakte er werk van en de man moest bij Thoomes komen. Hij ontkende in alle toonaarden. Maar ik bleef thuis, wilde niet meer. Dan heb ik nog wel een klusje voor je, zei vader, die bruine hoop moet je verplaatsen. En dus was ik zware mest aan het rijden. Mijn broer zei: is de ambachtsschool niets voor je? Zo ben ik naar Wageningen gegaan, elke dag op en neer met de fiets.” 

Met de jonge Ad kwam het toch allemaal goed. Hij had twee rechterhanden, rondde de opleiding tot machinebankwerker goed af en ging in de technische dienst werken voor verschillende bedrijven: eerst bij de Tut-Tut (Stenman Holland), Van Harn, om uiteindelijk terecht te komen bij de Technische Fysische Dienst van de Landbouwuniversiteit in Wageningen. Hij ontmoette er vele mensen en stond aan de basis van talrijke ontwikkelingen. 

Het op verzoek uittekenen en maken van bepaalde apparaten: de dienst schrok nergens voor terug. Ook niet toen via-via het verzoek kwam om een etspers te ontwikkelen voor de Kunstacademie in Arnhem. ,,Ik kende zo’n apparaat niet, maar bij het zien ervan, zei ik dat het wel zou lukken.” Dat gebeurde ook en beviel zo goed hij er in de loop der jaren zeker 150 handzame apparaten heeft gemaakt. Op zijn 61ste ging hij er met vervroegd pensioen. Hij wilde eigenlijk doorgaan maar de vakbond adviseerde hem om het aanbod aan te pakken omdat de verwachting was dat de technische dienst uit Wageningen zou vertrekken. Dat bleek later inderdaad het geval.

NEDERLANDS-INDIË

En Therese Veenendaal? Vader Rudolf was hoofd van de Hollands Inlandse school te Rangkasbitung in Nederlands-Indië. In december 1941 werd hij gemobiliseerd als landstormsoldaat. Hij overleed in het Japanse krijgsgevangenenkamp ten gevolge van de ziekte beriberi op 10 april 1945. Hij ligt nu op het Ereveld Menteng Pulo. Dankzij de verslaggever van deze krant heeft ze inmiddels talloze onbekende gegevens over hem toegespeeld gekregen. Met familie is ze de sporen nu verder aan het uitzoeken. ,,Kort na de oorlog ging mijn moeder met haar vijf kinderen naar Nederland. We hebben overal in het land gewoond, op het laatst in Ede. Op dansles in De Reehorst ontmoette ik Ad.”

Het was een kennismaking voor het leven. Ze trouwden in Ede, in de Goede Herderkerk. Ad over die gang naar Ede. ,,De grens liep hier aan de Nieuweweg een beetje vreemd. Aan de kant van de Kerklaan waar we woonden was het gemeente Ede, aan de overkant van de weg deels Renswoude. Later werd het helemaal van de gemeente Veenendaal.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Ad Veenendaal als lector en assistent van de pastoor tijdens een huwelijksviering in de Willibrordkerk. - Familiearchief

Nog steeds is er veel hartzeer omtrent het sluiten van de Willibrorduskerk. Dat was in 1971. Sinds 1954 was er in Veenendaal-Zuid een tweede katholieke kerk, waar veel gemeenteleden woonden. Met dank aan bouwpastoor Beckers die ook goede relaties onderhield met de gemeente én met de voorgangers dominee Vroegindeweij en dr Thoomes. In zekere zin begon toen al een zekere vorm van toenadering. Die kerk zou in eerste instantie op de wei van Epskamp gebouwd worden, achter de ULO aan de Kerkewijk. Maar die grond had een landbouwbestemming en dat ging niet door. Uit frustratie over de sluiting kerkten ze een tijdlang in Ede.

,,Met de verkoop van de kerk is heel lang geleurd. De pastoor zette een advertentie met ‘Tegen elk aannemelijk bod’. Dat heeft veel pijn gedaan.” Het kreeg uiteindelijk veel bestemmingen: er kwam een nertsenfokkerij in, een antiekhandelaar wilde er beurzen in organiseren, er waren plannen voor een discotheek, later werd het een fotostudio, een opnamelocatie en nu is het uiteindelijk het hoofdkantoor van de Van Ginkel-groep. Ad Veenendaal is er content mee. ,,Bij een Open Monumentendag werd ik gevraagd om mensen rond te leiden omdat ik er elk plekje ken. Mevrouw Van Ginkel heb ik nog persoonlijk alles laten zien. Ze keek haar ogen uit.” Hij weet ook dat de oude lagere school ook sinds een jaar in handen is van de Van Ginkelgroep. Daarvoor zat er een instelling in bijbels onderwijs.

ADRIE PHILIPS

Ad is verknocht aan de omgeving. Zijn ouders liggen begraven op de katholieke begraafplaats aan het einde van de Nieuweweg-Noord. ,,Dan leg ik ook altijd een bloemetje bij het graf van Adrie Philips.” Dat was de 15-jarige dochter van David Philips, de onderwijzer die zoveel heeft betekend voor de Veenendaalse geschiedschrijving. Ad: ,,Het was winter en glad. Adrie gleed uit voor het huis en kwam onder een bus van de NBM terecht. Eigenlijk heb ik haar mee helpen begraven. Ik was in die tijd namelijk misdienaar.” Het trieste voorval gebeurde in december 1950.
Van Philips heeft hij ook les gehad. ,,Die had klas drie/vier, Juf Buchem deed de gecombineerde klas een en twee, meester Van Soest had de klassen vijf, zes en zeven. Soms was er nog een extra klas voor kinderen die de HBS konden doen. Juf Buchem herinner ik mij nog goed: zij kon je flink bij de oren pakken en op de vingers tikken…”