Oud-politieman Jan de Bree en zijn Sjaan 65 jaar getrouwd

VEENENDAAL Jan de Bree mag in zijn actieve leven als politieman gerust een houwdegen genoemd worden. Nooit bang, gehard en opgeleid in de praktijk en met het hart op de goede plaats. Een echte politieagent van de ouwe stempel. Hij kijkt terug op een goed leven. Op maandag 13 mei was hij precies 65 jaar getrouwd met zijn Sjaan, geboren Schuurman.

door Martin Brink

Ze genieten nu van een fijn en rustig leven in Dragonder-Zuid. Op de trouwdag kwam burgemeester Gert-Jan Kats hen namens de gemeente feliciteren. Het paar heeft drie kinderen, één helaas niet meer in leven, vijf kleinkinderen en één achterkleinkind. Jan de Bree (85) kiest zijn woorden bedachtzaam. Niet teveel en vooral inhakend of aanvullend op wat de gesprekspartner te vertellen heeft. Een echte politieman dus. Maar daarna komen de verhalen ook pas echt los. 

POLITIEMAN VAN DE GESTAMPTE POT

Dan blijkt hij een man van de gestampte pot. Veel achtergronden over wat hij te vertellen heeft kan ook niet in de krant. Hij is de laatste der Mohikanen die nog kan vertellen over de tijd waarin de politie in Veenendaal echt deel uitmaakte van de samenleving. Je moest in de plaats wonen, iedereen moest je kennen en direct aanspreekbaar zijn.
,,Zo heb ik het geleerd”, aldus De Bree, die in 1993 als inspecteur van politie met functioneel leeftijdsontslag (FLO) ging. Hij begeleidde in de laatste maanden het proces van de overgang van gemeentepolitie naar regiopolitie en was zelfs korte tijd waarnemend korpschef.

NIEUW POLITIEBUREAU MET SCHIETKELDER

Hij is de laatste die nog kan vertellen over hoe het er aan toeging in de tijd dat hij bij de gemeentepolitie Veenendaal kwam. Dat was in 1965. Wim Dekker, de enige Veenendaler ooit met de Militaire Willems-Orde, was toen korpschef, Jan Hazenberg de burgemeester. Dekker overleed in 1968. Hij zorgde onder meer voor een nieuw politiebureau. ,,Eén met een mooie schietkelder. Eigenlijk was die te duur”, diept De Bree op. ,,Die hadden we niet. We oefenden in het Schupse Bos maar omdat we met 9 mm schoten, moest er een goede kogelvanger zijn.” 

Beide autoriteiten waren gevormd door de oorlog. Jan de Bree feitelijk ook. Hij werd geboren in Renkum. Het gezin evacueerde met de luchtlandingen in 1944 naar Ede. Om er vervolgens nooit meer terug te gaan. Daar leerde hij zijn Sjaan (nu 86 jaar) kennen. ,,Ik fietste daar in het centrum en zij ook. Zo ontmoetten we elkaar.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

De staatsiefoto op de trouwdag op 13 mei 1959. Jan in zijn winteruniform van de marine... - Familiearchief

NIEUW GUINEA EN AGADIR

Doorleren was voor de jonge Jan geen succes. Hij moest maar aan het werk. Hij verhuisde naar Den Bosch waar hij in Tilburg werk vond in een transformatorfabriekje. Zijn vader overleed in juli 1955. Tijd voor een nieuwe uitdaging. Dat werd de marine, waar hij zich als zestienjarige aanmeldde. In Amsterdam werd hij opgeleid tot seiner. Hoogtepunten in de zes jaar dat hij bij de marine was waren twee uitzendingen naar Nieuw-Guinea in 1957 en in 1960. 

Aangrijpend in dat laatste jaar was de hulp aan Agadir in Marokko waar een aardbeving had plaatsgevonden. ,,We haalden daar de lijken onder het puin vandaan. Vijftig jaar later werden we uit dankbaarheid met alle egards ontvangen”, blikt Jan de Bree terug. 

GEEN GELD

In 1959 ging hij trouwen. Op de studiofoto staat een jong echtpaar, hij in marine-uniform. ,,We hadden geen geld en dus trouwden we op maandagmorgen op het gemeentehuis in Ede. Dat kostte niets. Voor een trouwpak was er ook geen geld, daarom had ik mijn uniform aangetrokken. De mussen vielen van het dak en daar stond ik dan in mijn winteruniform…”

Om niet steeds te gaan varen, en dus lange tijd van huis weg, zocht hij iets aan de wal. Het werd de gemeentepolitie met als standplaats Rotterdam. Het vak leerde hij daar op straat, zoals in de ‘warme’ buurt waar zeelui hun vertier zochten. De wapenstok bleef zelden ongebruikt in deze altijd bruisende stad…

NAAR VEENENDAAL

Dat werd anders in Veenendaal. ,,We wilden beiden terug naar deze omgeving. Ik hoorde dat hier een vacature vrijkwam.” Hij werd aangenomen en ging wonen aan de Dennenlaan. Dat was in 1965. Tot aan zijn FLO in 1993 was dit zijn standplaats. Hij volgde in de loop der jaren vele afdelingen en diensten. Tijdens het gesprek passeren allerlei namen de revue, veelal mensen die er niet meer zijn. Zoals commissaris Karel Huiskamp, de adjudanten Peter van de Bovenkamp en Jan van Doorn, brigadier Schoppers, Luisman maar ook technisch rechercheur Ton van Gils. Hij herinnert zich verder Willem Imbos. Oorlogsonderzoekers weten dat deze man een heldenrol vervulde in het verzet in Veenendaal en omgeving. ,,Hij was een wat oudere diender met bijzondere opdrachten, vooral in het buitengebied. Ik mocht met hem mee. Zo wees hij mij precies aan waar hij zich in de oorlog verschool: bij de Dwarsweg, Landal in en daar helemaal achterin. Hij wist er alle paadjes uit zijn hoofd.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Jan de Bree als hoofdagent tijdens de Niveaubeurs in de jaren zeventig. Als geintje werd de bruid op de politiemotor rondgereden. - Familiearchief

MELKBUSSEN CONTROLEREN

Natuurlijk waren er ook minder leuke taken. ,,Ik weet nog dat ik bij de melkboeren de melkbussen moest controleren. Zien of ze goed schoon waren…” Maar het grootste plezier beleefde hij toch op de motor. ,,Ik zag in een bijgebouw van het politiebureau aan de Hoofdstraat een motorfiets met zijspan staan. Die was al jaren ongebruikt. Ik vroeg aan Dekker of ik er op mocht rijden. Dat mag, zei hij, maar dan moet je eerst je rijbewijs halen. Dat haalde ik op kosten van de politie. Ik reed er jaren mee rond. Eens zei een collega tegen mij: met jou ga ik niet meer mee. Jij tilt de zijspan in de bochten op…. Later ging die er af. Na deze motor mocht ik rijden op een Honda Goldwing 1000 cc.”

Tijdens zijn politietijd was hij ook voorzitter van de personeelsvereniging van de gemeente. ,,Daar hoorde de politie ook bij. We voelden ons als één grote familie.” Ondertussen was hij ook als kaderlid actief geworden bij de Nederlandse Politiebond. In die tijd was hij zelfs nog een keer lijstduwer van de PvdA bij een raadsverkiezing.

En Sjaan? Zij was er voor de kinderen. Even was ze nog werkzaam bij het CMD in Veenendaal maar koos later toch helemaal voor het gezinsleven.

RONDJE MET EEN BRUID

Memorabel is de jarenlange aanwezigheid van de politie tijdens de Niveau-winkelbeurzen in de jaren zeventig. ,,Richt maar een stand in, misschien levert het nieuwe mensen op, zei korpschef Huiskamp tegen me. Daar heb ik jaren met collega Flip Kersseboom gestaan. We zetten de gloednieuwe politiemotor, een BMW, als blikvanger neer. Alle standhouders bedachten iets leuks voor de bezoekers. Zo hoorden wij op een keer dat een bruidje langs zou komen. Ik zei: dan gaat ze achterop de motor en rijd ik een rondje door de tent. Zo gebeurde dat ook.” Sjaan de Bree: ,,Die foto stond laatst op facebook. De bruid van toen meldde zich en ik zei: die politieman, dat is mijn man!”

Hij doorliep vele afdelingen. Zo was hij ook een tijdje politiewoordvoerder. ,,Als er iets bijzonders was tipten we altijd Cord Otting. Hij fotografeerde voor de kranten. Als dank mocht ik een keer mee bij het maken van luchtfoto’s van een door brand verwoest gebied. Stegen we op vanaf Teuge. Dat was een mooie ervaring.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Inspecteur Jan de Bree bij zijn afscheid in 1993. De koninklijke onderscheiding prijkt naast het Nieuw-Guinea Herinneringskruis. - familiearchief

MAATSCHAPPIJ VERANDERD

Politieagent zijn in deze tijd is niets voor hem. ,,Als je iemand te hard aanpakt sta je zo op social media. En dan heb je ook nog de kans dat je de rijksrecherche op je dak krijgt. Maar ja, de hele maatschappij is natuurlijk anders geworden.” En dan de kwestie om zoveel mogelijk anoniem te blijven, om daarmee bedreigingen of erger te voorkomen. ,,Ik heb één keer meegemaakt dat iemand tegen mij zei: als ik je voor mijn auto krijg, dan rijd ik door en ik weet je te wonen. Die was boos nadat ik allerlei bedrijfsvergunningen bij hem moest natrekken. Verder is er nooit iets gebeurd.” 

Bij zijn afscheid in 1993 kreeg hij nog een koninklijke onderscheiding, opgespeld naast zijn Nieuw-Guinea Herinneringskruis. Later werd hij voorzitter van winkeliersvereniging Scheepjeshof, kwam daardoor vanzelf bij het bestuur van Citymarketing Veenendaal terecht en was later als bestuurder ook actief bij Watersportvereniging Vada in Wageningen nadat hij een motorbootje had gekocht. Hij mag nog graag motorrijden maar ook wandelen en fietsen, vaak samen met zijn vrouw.