Het ‘schip van Flip’ wordt herbestemd: Vergeten kunstwerk aan ‘t Kofschip op verzoek gered

VEENENDAAL Na alle langslepende afspraken rond het inbreidingsproject ’t Kofschip in Veenendaal-west, is er ook iets positiefs te melden. Op verzoek van de omwonenden is het kunstwerk aan de voormalige basisschool veiliggesteld. Er wordt nu gekeken of het vergeten kunstwerk gered en ingepast kan worden in de nieuwbouw of mogelijk op een andere strategische plek in Veenendaal. Het houten reliëf ligt voorlopig opgeslagen op de gemeentewerf. De plaatselijke kunstenaar Flip Weggeman realiseerde het figuratieve werk kort na de oplevering van de openbare basisschool in 1977, in de toen nieuwe woonwijk West. Uit een gesprek met zijn weduwe blijkt dat er een bijzonder verhaal aan vast zit. Ook oud-leerkracht Reinder de Haan weet nogal wat over de ontstaansgeschiedenis van de school.

door Martin Brink

Een kunstwerk bij de hoofdingang van het gebouw aan ‘t Kofschip 6 dat al jaren niet meer als school dienst doet? Hoe dan? Het kunstwerk in de vorm van een fors uitgevallen houten tweemaster werd kort na de ingebruikneming van de school in september 1977 gemaakt door de Veenendaalse kunstenaar Flip Weggeman. 

In zijn kunstenaarsleven experimenteerde hij vaak, onder meer in het abstracte maar ook in figuratief werk. ,,Figuratief betekent ‘niet naar de werkelijkheid’ want wat op de doeken verschijnt heb ik nog nooit gezien. Ik start met het maken van een compositie met een vijftien centimeter brede blokkwast. Als dat mij bevalt werk ik de vormen uit met schaduw en licht zodat er een nieuwe realiteit ontstaat.”

Dat schrijft Flip Weggeman in het programmaboekje van de Kunstroute Veenendaal in oktober 2010. Samen met zijn vrouw Gineke Weggeman-Augustijn was hij een enthousiast deelnemer aan deze jaarlijkse route die in dat jaar door Hans Bouwmeester, wethouder voor kunst en cultuur, werd omschreven als ‘Kunst is meer dan slagroom op de taart!’

DETAILS

Aan de Lehárstraat in Veenendaal hadden beiden een eigen atelierruimte. Flip Weggeman overleed in oktober 2019 op 82-jarige leeftijd. De houtsculptuur bij de ingang van de nu afgebroken school is zijn enige kunstwerk in de openbare ruimte. ,,Ik kan mij geen ander herinneren. Gemeenten hebben wel schilderijen van hem gekocht, dat wel. Waar die zijn gebleven weet ik niet.”

Dat zegt Gineke Weggeman-Augustijn (84) die nog veel details weet over dit kunstwerk. Van het maakproces moeten zelfs nog foto’s bestaan. ,,Maar ik heb 25 fotoboeken en ik zou niet zo snel weten in welke ze te vinden zijn.” Ze was ervan op de hoogte dat het kunstwerk gered is. ,,Ik bridge nog altijd met Wijs met je Wijk hier in west en dan praat je veel met deelnemers. Eén van hen woont in een terrasflat aan ‘t Kofschip en zij vertelde mij het al.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Klas 6 van De Tweemaster in juli 1983 bij het kunstwerk. Op de school zitten dan ook kinderen van Vietnamese bootvluchtelingen. - Coll. Reinder de Haan

Gineke Weggeman vindt het leuk dat het kunstwerk een nieuwe bestemming krijgt. Ze vertelt verder: ,,Deze school is in 1977 geopend. Een openbare school is van de gemeente en toen was het nog zo dat zoveel procent van de bouwkosten bestemd moesten worden voor een kunstwerk. Mijn man kende de toenmalige directeur goed. Dat was Harm Steegen. Hij maakte een aantal ontwerpen en daarvan werd deze gekozen.” Dat ze als invalkracht zelf ook les gaf op deze school werkte misschien ook wel mee.

Het kunstwerk kent een sterke symboliek. ,,Ik gaf al les op de openbare Rijk van Gaasbeekschool in Veenendaal-zuid (aan de Adriaen van Ostadelaan, red.). Aan de andere kant was de kleuterschool (De Klimop, staat nog steeds aan de Jan Steenlaan maar zal worden afgebroken, red.). Beide scholen werden gesloten om hier in West in één gebouw verder te gaan. Dat was toen nieuw en is in feite de voorloper van de huidige basisschool. Deze schoolsoort is pas in 1985 ontstaan.” 

BETEKENIS NAAM

De naam van de nieuwe school is niet zomaar gekozen. Daar is over nagedacht. Gineke Weggeman weet nog dat ze met anderen ‘Tweemaster’ hebben aangedragen. Die naam was gebaseerd op de wijk waarin de school staat, namelijk de Schepenbuurt. Een Tweemaster is een zeilschip met twee masten. Maar het gaat ook over het samengaan van twee scholen. Kort na de oplevering van de school werd het kunstwerk van natuurlijk hardhout vervaardigd. ,,Dat gebeurde in onze garage aan het Roggeveld waar wij toen woonden.”

Jaren later kreeg Weggeman opnieuw te maken met de houten sculptuur. ,,We hebben het toen een half jaar in de garage gehad. Een latere directeur verfde het namelijk bruin. Dat moet je juist niet doen. Het is hardhout en door de natuurlijke werking wordt het eerst bruin en dan grijs. Mijn man is lang bezig geweest om met een guts alle verf er af te krijgen…”

Ze had al gehoord dat het enigszins gehavend van de muur is gekomen maar is er van overtuigd dat het met de huidige conserverings-en impregneringtechnieken prima gerestaureerd kan worden. Flip Weggeman heeft altijd creatieve beroepen gehad. Als grafisch vormgever ontwierp hij bijvoorbeeld een logo van Amstel Bier. Geboren in Jutphaas kwam hij in 1973 met zijn vrouw naar Veenendaal. Hij werkte toen bij de Jaarbeurs in Utrecht. ,,We konden hier een woning krijgen en er is een goede treinverbinding naar Utrecht.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

In de eindfase van het slopen werd het houten kunstwerk van de muur gehaald en op een pallet gelegd. Het werd afgevoerd naar de gemeentewerf. - Martin Brink

Hij kwam later terecht bij Douwe Egberts. Op 57,5 jarige leeftijd kon Weggeman met de VUT om zich daarna helemaal te wijden aan het kunstenaarschap. Om zich daarin verder te bekwamen volgde hij de Kunstacademie in Utrecht. Oud-leerkracht Reinder de Haan was ook bij de start betrokken. Zelfs op de Rijk van Gaasbeekschool gaf hij even les. Alles staat hem nog helder in zijn geheugen. ,,Ik kwam uit Den Helder en solliciteerde op verschillende plekken. Ik kon in Amersfoort aan de slag maar daar was geen woning beschikbaar. In Veenendaal wel, maar we moesten wel een jaar overbruggen omdat alles nog in aanbouw was. De flats aan ‘t Kofschip waren er al maar daaromheen was alles nog in ontwikkeling. Daarom hebben we een jaar gewoond aan De Grote Pekken.” In 1978 werd de nieuwe woning opgeleverd. Reinder en zijn vrouw Christien wonen nog steeds aan de Stevenaak.

De Tweemaster werd gelijk geopend met de nog altijd bestaande naastgelegen christelijke school Het Baken. Burgemeester Piet Bode kwam langs om op beide scholen een toespraakje te houden en de openingshandelingen te verrichten.

De openbare scholen in Veenendaal hebben het altijd moeilijk gehad qua aantal leerlingen. Zowel de vestigingen aan de Appelvink, aan de Langelaar en De Tweemaster aan ‘t Kofschip zaten onder de leerlingennorm zodat fusies onontkoombaar waren. In 1995 werden ze samengevoegd onder de naam Achtbaan. Nog weer later werd De Tweemaster gesloten. Omdat het katholiek onderwijs in een vergelijkbare situatie zat, werden deze scholen in west uiteindelijk, en uiteraard met behoud van de eigen identiteit, onderdak geboden in de huidige brede school De Zwaluw aan de Boerenzwaluw.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Foto: Collectie Reinder de Haan

PERSONEELSKAMER WERD KEUKEN

Met het leegkomen van De Tweemaster werd het gemeentelijke pand nog even gebruikt door Het Baken en door een onderwijsvorm voor voortgezet onderwijs. De langste tijd werd het echter antikraak bewoond. Is Reinder de Haan wel eens terug geweest? ,,Bij het afscheid van collega Rigtje Zegers die met pensioen ging, vonden we het leuk om een filmpje voor haar op te nemen. Samen met de collega’s Ria Lubout en Ina Booms-Bor zijn we bij het kunstwerk gaan staan. Door één van de bewoners, die nieuwsgierig naar buiten kwam, werden we binnengeroepen om de oude school nog eens te kijken. Per lokaal was er een wooneenheid gemaakt. De oude personeelskamer was nu veranderd in een keuken...” 

De oude school is inmiddels gesloopt. Daarmee werd begin mei mee begonnen. In vier weken tijd was het terrein nagenoeg schoon. De plannen om het gebied opnieuw te ontwikkelen dateren al uit 2017. Uiteindelijk werd door de gemeente en ontwikkelaar De Bunte Vastgoed overeen gekomen dat hier plek is voor 24 appartementen en tien grondgebonden rijwoningen die langs het bestaande fietspad komen. Bij het ontwikkelen van het gebied werd door de gemeente de omgeving, en dan met name de bewonerscommissie van de terrasflats aan ‘t Kofschip, nauw betrokken. Vanuit die contacten kwam de nadrukkelijke wens naar voren om het kunstwerk te behouden en opnieuw in te passen.