De passie van Erich Grothe: onderzoeken en beschrijven van de flora van Veenendaal: ‘Sommigen dachten: dat is vast de dorpsgek…’

VEENENDAAL ,,Ga je daar nu alweer naar toe? Je hebt er al zoveel foto’s van!” Dat zegt Ria Grothe wanneer manlief Erich in het voorjaar weer op zijn fiets stapt. Om weer een serie foto’s te maken van de bloeiende kersen in zuid. De Latijnse benaming Prunus klinkt wellicht wat bekender in de oren.

door Martin Brink

De rit gaat vanaf zijn woonhuis in Veenendaal-west naar de Jan Steenlaan waar prachtige voorbeelden van bloeiende kersenbomen zijn te vinden. ,,Ja, zeg ik dan, het is er elk jaar weer anders. Ik denk dat deze kersenbomen al sinds het begin van de wijk staan.” 

Dat zegt de 69-jarige bioloog en plantsystematicus Erich Grothe. Hij raakt er telkens door gefascineerd, net als vele andere zaken in de vrije natuur van Veenendaal. Zowel in het centrum als in de omgeving waar het wat minder ‘stenig’ is. De prunus bloeit in het voorjaar gedurende een korte periode uitbundig. Velen zetten zichzelf daar op de foto. Grothe: ,,Ook langs de Pionier bij de sportvelden komen we een mooi exemplaar tegen. Die heb ik op de omslag van mijn nieuwe boek gezet.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Erich Grothe wijst de oude perceelsafscheiding aan de Jan Campertweg aan. - Martin Brink

BOEK VAN BIJNA 1000 PAGINA’S

De wetenschapper woont sinds 1984 in Veenendaal. Hij is gefascineerd door de natuur, bloemen, planten en ook de bomen. Hij verklaart ze, ook in samenhang met de historie van het gebied, in een gebonden boek van niet minder dan 950 bladzijden. Hij legt er nu de laatste hand aan.

Het wordt een eigen uitgave. Grote uitgevers vonden het te dik worden en bovendien te plaatselijk. De titel zegt het al: ‘Flora van Veenendaal’. Er staan niet minder dan 771 soorten in beschreven, op populair-wetenschappelijke wijze en luchtigjes zodat het voor iedereen bereikbaar is. De bedoeling is dat het komend voorjaar op de markt komt.
Het zal zeker geen goedkoop boek worden, daar is de oplage te klein voor. Erich Grothe: ,,Het is bedoeld voor de écht geïnteresseerde leek. Het boek moet belangstelling wekken om verder te kijken. En ik schrijf zoals ik praat, honderduit dus. Dat zeggen ze allemaal. Daarom wordt het ook zo dik, haha.”

Het boek had eigenlijk al moeten verschijnen, maar er is enige vertraging. Nu wordt in het voorjaar een presentatie in de Cultuurfabriek voorbereid. De gedreven natuurkenner en -liefhebber heeft het vaak genoeg gehoord: je weet er zoveel over, waarom zet je het niet eens op papier? ,,Nou, dat heb ik nu gedaan”, merkt hij droogjes op.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Cyclaam op de Oude Begraafplaats. - Erich Grothe

BOSWACHTER

Een gesprek met hem is iets van zeer lange adem. Erich vertelt veel en graag over allerlei zaken in de natuur. Hij heeft er ook veel parate kennis van. Hoe is dat toch zo gekomen? Twee jaar is Erich nu met pensioen. Hij was docent MBO biologie/natuurbeheer aan het Van Hall Larenstein College in Velp, waar hij nu nog af en toe een gastles verzorgt en examens afneemt. Hij werd geboren in Vorden en leerde daar zijn liefde voor de natuur.

In Utrecht studeerde hij biologie en werd later plantsystematicus. Dat zijn mensen die zich bezig houden met het geven van namen aan planten en de soortomgrenzing. Naast zijn lessen op school verzorgde hij ook excursies en cursussen, speciaal voor voor boswachters. ,,Ik denk dat ik zeker de helft van deze groep wel op les heb gehad. Af en toe krijg ik nog wel eens een appje dat hij of zij op tv komt in een programma als Vroege Vogels of BinnensteBuiten.” Ook Veenendaalse ambtenaren die zich met het openbare groen bezighouden kreeg hij op cursus.

Erich kreeg onbedoeld alle tijd om zijn kennis te spiegelen op de omgeving. Vanuit het niets kreeg hij hartproblemen en moest hij het noodgedwongen rustiger aan doen. Hij ging daardoor als een vorm van therapie anders kijken naar de omgeving. Hij verkende en bestudeerde het. ,,Dat werd eerst de tuin”, zegt Erich, maar toen hij daarop was uitgekeken werd het aandachtsgebied verlegd naar de straat waaraan hij woont, de Jan Campertweg. ,,Kijk, dit hier achter is een houtwal. Die werd vroeger aangelegd om een perceel aan te duiden”, vertelt hij.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Zo zag het op de Oude Begraafplaats ooit uit. Tegenwoordig is het er strak gemaaid. - Erich Grothe

,,Op een oude kaart uit 1850 zie je dat goed. Ook op een kaart uit 1910 en een huidige topografische kaart zijn ze te zien. Die structuren zijn nog steeds aanwezig! Dat alles is ontstaan door de afgraving van veen. Om een perceel af te bakenen, werd een eekwal gemaakt. Op een filmpje op Youtube bij de activering van de spoorlijn in 1980 zei de toenmalige burgemeester al: als we de wijk west gaan inrichten dan zorgen we ervoor dat we de oude structuren handhaven. En zo is dat ook gebeurd.”

TUINFLUITER

In Veenendaal zijn er voorbeelden te over van oude eekwallen om gebieden af te bakenen. Langs het fietspad aan de Tuinfluiter is ook nog zo’n oude houtwal te ontdekken. ,,Maar je moet het wel zien of weten”, zegt Erich.

Allengs struinde hij door de wijk en zag al een boekje voor zich met de titel ‘Flora in de Hondzenelleboog’, de volkse benaming voor dit deel van Veenendaal. ,,Het werd echter steeds groter. Op een goed moment dacht ik: waarom kan ik niet heel Veenendaal doen?”

Zo doorkruiste hij in de afgelopen twee jaar zijn woonplaats. Als sinds 2008 maakt hij er foto’s die hij nu heel mooi naast elkaar kon leggen. De verschillen zijn soms groot en niet altijd positief te noemen. Er zijn duidelijk keuzes gemaakt, vaak ingegeven door het beschikbare budget.

VELE DETAILS

Het zijn de vele details die de uitgave volgens hem leuk en bijzonder maken. ,,Neem nu de linde, een heel mooie boom. We kennen er drie: de zomerlinde, de winterlinde en de Hollandse linde die weer een kruising van deze twee is. Die speelde een sleutelrol in mijn promotieonderzoek. De linde wortelt heel diep en haalt voedingsstoffen omhoog. Ook is het blad van de linde niet zuur. En dat vinden de wormen weer heel fijn. Jan Wolkers schreef er al lyrisch over. Ik heb de linde op de rotonde aan de Reede op de foto gezet. Ik zag dat die was gekandelaberd. Ik had daar eerst mijn twijfels over maar hij groeit goed, de kruin is mooi rond. Echt, hij staat er heel mooi bij.” Dat meldde oud-opzichter van de plantsoenendienst Piet Limbeek al eerder in deze krant.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Natuurkenner Erich Grothe heeft een passie voor ‘parkeerpaaltjes’ omdat daar niet zelden omheen bijzondere vegetatie groeit. Hier bekijkt hij de gestreepte witbol, ook wel wollig zorggras genoemd. - Martin Brink

Erich’s studie is ingedeeld in maanden. Alles wat in die maanden aan natuur te zien is, komt aan bod. Hij geeft naast tekst en uitleg van wat hij ziet, ook details van de omgeving.

Een voorbeeld: ,,Neem nou die vierkante paaltjes waar een automobilist zo’n hekel aan heeft. Daar is moeilijk langs te maaien waardoor allerlei bijzondere plantjes de kans krijgen om zich daar te ontwikkelen. Soms zijn het zelfs stinzenplanten die hier groeien.” Toen hij dit fenomeen opmerkte besloot hij bijzondere exemplaren op de foto te zetten er een apart hoofdstuk ‘Paaltjes’ aan te wijden.

DORPSGEK

Waren er geen mensen die hem heel vreemd aankeken, een volwassen man op zijn knieën bij een paaltje? ,,Nou”, bekent hij. ,,Er waren genoeg mensen die dachten dat ik de dorpsgek was. Maar ik legde ze daarop alles rustig uit….” In zijn eigen straat kwam hij al dertig bijzondere soorten paaltjesvegetatie tegen.

Hij koos voor het openbare groen en bomen die vanaf de openbare weg goed zichtbaar zijn. Voor de flora hanteerde hij Heukels’ Flora, een standaardwerk over de flora van Nederland.

Voor bomen stond hij soms voor een dilemma. ,,Neem nou de Slangenboom of Apenboom. Die is van oorsprong uitheems en komt uit de Andes. Het is een heel oude boom die daar al voorkwam in de krijt- en juraperiode. Toen ik daar wetenschappelijk onderzoek deed, kwam ik hem daar volop tegen. Vroeger zag je hem hier alleen in botanische tuinen, nu zie je ze overal, steeds meer eigenlijk. Daarom beschrijf ik hem.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Paden op de Oude Begraafplaats aan het Kostverloren. - Erich Grothe

KLEDING VAN BRANDNETELS

Ook het gebruik van planten wordt aangehaald. Hij weet precies welke soorten eetbaar zijn. Die zijn gewoon langs de randen te vinden. ,,Maar of het nou zo’n goed idee is om iedereen in de struiken te laten plukken, ik denk het niet.”

Doorgaans zal niet iedereen weten wat je kunt eten. Maar dat brandnetels uitstekend geschikt zijn om er soep van te maken, dat is wel weer algemeen bekend. ,,Vergeet niet dat je er zelfs kleding van kunt maken! Van de vezels ervan. Een leerling van mij had daar ooit een bedrijfje van opgezet.”

Erich weet ook in zogenaamde houtsingels nog voldoende geriefhout te vinden is. ,,Dat is hout dat vroeger werd gebruikt voor bezemstelen of balken.”

In zijn boek komt ook een hoofdstuk voor over natuurbeheer in de wijken. Hij geeft daarin adviezen, toont pluspunten maar ziet ook tekortkomingen. ,,Waarom wordt het grasveld bijvoorbeeld langs het Ichthus College niet ingericht als moes-, natuur of bloementuin? Ik vind dat een gemiste kans.” Maar alles bij elkaar genomen vindt hij dat de gemeente Veenendaal het qua natuurbeheer het best goed doet. Zeker in vergelijk met andere gemeenten.

AJAX

,,Maar pas op. De truc is om je in de bovenste regionen te handhaven. Anders gaat het net als met Ajax, dan kun je heel hard vallen! Veenendaal is echt bezig een groene stad te worden maar je moet dit wel vast kunnen houden. Je moet goed kijken waar en wat je handhaaft of herstelt. En daar een goede balans tussen vinden.”

Nu dit boek bijna klaar is, leven er nog andere plannen? ,,Mijn familie komt uit Brabant en was daar altijd werkzaam in de leer- en eeklooierij. Ik denk dat ik mij daarop ga richten. Mijn vader had nogal wat geschriften daarover. Die heb ik nu.” Ook denkt hij aan het geven van rondleidingen door Veenendaalse wijken. ,,Daar ben ik al voor gevraagd.”

Tot slot over zijn komende boek: ,,Het is zeker niet de bedoeling om echt álle planten uitvoerig te beschrijven. Als ik enthousiasme heb gewekt bij de lezer dan ben ik al tevreden.”

Als het aantal inschrijvingen duidelijk wordt, dan kan hij ook de omvang bepalen. Daarop is dan weer de prijs gebaseerd.

Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden via floravanveenendaal@gmail.com. Zie ook de facebookpagina Flora van Veenendaal en instagram.com/flora.vanveenendaal.