Veense burgemeesters door de eeuwen heen (12)

VEENENDAAL Burgemeester H.A. van de Westeringh moet in 1925 vertrekken omdat hij niet merkt dat de gemeentesecretaris de gemeentekas leeg rooft. Veenendaal krijgt in oktober 1925 een nieuwe burgemeester. Het is de 36-jarige in Utrecht geboren Mr. Johannes Jan Pieter Christiaan van Kuyk die sinds 1919 burgemeester is van Vreeswijk en ook kapitein bij de Generale Staf was.  

door Aart Aalbers

Johannes J.P.C. van Kuyk is de zoon van de in 1934 overleden generaal-majoor der Artillerie Leonard Cornelis van Kuyk en baronesse Johanna Petronella Christina Henriëtte van Kuyk van Reede van ter Aa. Hij promoveert op 13-05-1918 te Utrecht, is Nederlands Hervormd en lid van de Anti Revolutionaire Partij (ARP). Van Kuyk trouwt op 30-jarige leeftijd in Den Haag met de 27-jarige Jonkvrouwe Anna Wilhelmina van Lennep. Zij is geboren in Pretoria, Transvaal in Zuid Afrika waar haar vader diplomaat was en ze ook haar jeugd heeft doorgebracht. Ze kwam daar terecht in een Engels concentratiekamp omdat haar vader de zijde van de Zuid-Afrikaanse boeren koos. Vandaar dat ze later meer sympathie toonde voor Duitsers dan voor Engelsen. Het echtpaar, dat kinderloos blijft, gaat in de ambtswoning op de Markt 4 wonen. In 1934 komt zijn moeder bij hen inwonen. 

De nieuwe burgemeester krijgt veel op zijn bordje. Tijdens zijn ambtstermijn groeit Stichts Veenendaal van 7.470 naar 13.296 inwoners, zijn er vele crisisjaren met grote werkeloosheid en begint de Tweede Wereldoorlog. We lezen in oude kranten dat hij in 1926 aanwezig is bij de opening van de Eiermarkt in de Achterkerkstraat. Ook regelt hij dat jaar nieuwe uniformen voor de tien Veense politieagenten en treedt hij toe tot de Gewestelijke Landstormcommissie ‘Nieuwe Hollandsche Waterlinie’. 

RODE KRUIS Op 1 maart 1929 wordt in Veenendaal een afdeling van het Nederlandsche Rode Kruis opgericht. De burgemeester wordt voorzitter en zijn vrouw penningmeester. Van Kuyk wordt dat jaar als afgevaardigde van de Veense Eiermarkt ook penningmeester van een commissie om een vereniging ter bevordering van de export van eieren en pluimvee op te gaan richten. In 1930 is hij aanwezig bij de opening van de Veense Waterleiding aan de Kanaalweg. In 1931 wordt de burgemeester voor de ARP gekozen in de Provinciale Staten van Utrecht. Ook bezoekt hij dat jaar met prins Hendrik een Rode Kruis oefening bij de VSW in Veenendaal. 

In 1932 is het burgemeestersechtpaar betrokken bij een ernstig auto-ongeluk. Ze krijgen geen voorrang in het Noord Hollandse Noord-Beemster. Van Kuyk heeft een flinke wond aan zijn voorhoofd en zijn vrouw breekt het sleutelbeen. 

Brandweercommandant Jarrings probeert steeds moderner materiaal te verkrijgen. Zo wil hij ook graag een ladderwagen. Hij gaat met enkele offertes op zak naar de burgemeester en vertelt hem wat hij allemaal met een ladderwagen kan doen.  Van Kuyk vraagt wat de ladderwagen gaat kosten. ,,Vijftienduizend gulden burgemeester.” Dat vindt Van Kuyk teveel ,,Vijftienduizend gulden? In geen vijftienduizend jaar!” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Prins Hendrik bezoekt in 1931 een oefening van het Rode Kruis in Veenendaal. Daarachter loopt ook Van Kuyk. - Gemeentearchief Veenendaal

KOOPMANSCHAP In 1936 staat in het Amersfoortsch Dagblad een interview met Van Kuyk: ‘Ik beschouw het zo, de bevolking van Veenendaal mag zich verheugen in een aangeboren koopmanschap, en beschikt over een grote dosis energie. Men heeft de moed en de durf om iets aan te pakken, en om dat ook tot een goed einde te brengen. Zo is het ook niet te verwonderen, dat Veenendaal is geworden het belangrijkste winkelcentrum voor heel de streek.’

Op 10 mei 1940 krijgt Van Kuyk om zeven uur ‘s morgens een telegram. Zowel Stichts als Gelders Veenendaal moet geëvacueerd worden. Een enorme operatie. Tegen de avond rijdt hij in zijn auto achter de evacués aan. Niet allen hadden een onderdak voor de nacht gevonden. Hij bleef bij hen op de kade langs de Lek maar sliep zelf in zijn auto. Op 16 mei reed hij als een der eersten terug naar Veenendaal waar ongeveer 130 huizen vernield waren en waar geen waterleiding, telefoon en elektriciteit meer functioneerde. Ook toen was er veel te regelen voor Van Kuyk.

ZIEKENHUIS Op 14 april 1945 zette Van Kuyk met enkele anderen zijn handtekening onder de stichtingsakte van een nieuw ziekenhuis. In het diepste geheim was tijdens ‘sperrtijd’ in het duister gecollecteerd. Collecteren was door de Duitsers verboden. Ondanks de oorlog wisten ze 181.672,40 gulden op te halen! Tijdens de oorlog doken veel burgemeesters onder maar Van Kuyk deed dat niet. Hij wilde zich blijven inzetten voor de Veense bevolking. Hierbij moest hij zich regelmatig in allerlei bochten wringen en waren niet al zijn opdrachten juist. Zo lezen we in een blad dat tijdens de oorlog in 1944 verscheen: ‘De Burgemeester van Veenendaal, die zich nog steeds ‘goed’ noemt, heeft zich enige dagen geleden weer van zijn beste kant laten zien. Toen de Duitsers drie meisjes vroegen voor de arbeidsinzet, gaf hij prompt 20 adressen. Hetzelfde deed hij met de oproepen voor spitters. De Duitsers vroegen 80 man, hij gaf er 120.’ 

ONTSLAG In mei 1945 is de oorlog voorbij. In heel Nederland, zoals bijvoorbeeld in Ede, Amerongen, Wageningen, Leersum, Driebergen et cetera wordt de burgemeester op non-actief gesteld. Ook de positie van Van Kuyk is onhoudbaar geworden. Dit omdat hij teveel meewerkte als de Duitsers hem iets opdroegen. Nadat Veenendaal op 10 mei 1945 geheel is bevrijd, wordt ook Van Kuyk op non-actief gesteld en krijgt hij op 15 oktober 1945 ontslag. Zonder een woord van dank en zonder pensioen wordt de 56-jarige Van Kuyk naar huis gestuurd. Hij verlaat de ambtswoning en woont daarna in ‘De Bergrand’ aan de Kerkewijk. Volgens kruidenierszoon Wim Takken had hij daar een verzameling wapens in huis. In het december nummer van Oud Veenendaal van 2019 staat een uitgebreid verhaal over de oud-burgemeester en zijn wapens. 

J.J.P.C van Kuyk is op 14 augustus 1971 op 82-jarige leeftijd in Renkum overleden.