Veense burgemeesters door de eeuwen heen (7)

VEENENDAAL Op 1 oktober 1855 komt de in Veenendaal geboren en getogen 37-jarige vrijgezelle liberaal Hendricus Gerardus van der Poel in Veenendaal aan het roer te staan. De nieuwe burgemeester, die de geschiedenisboeken in zou gaan als de enige echte Veense burgemeester, wordt groots onthaald.

door Aart Aalbers

De nieuwe burgemeester is het jongste kind van fabrikeur in wol Anthonie van der Poel en Judith van Dolder. Het echtpaar had drie zoons en twee dochters. Anthonie was vele jaren olijslager, raadslid en tussen 1818 en 1819 en van 1825 tot 1848 was hij ook wethouder van Veenendaal. Hij bezat in Veenendaal meer dan 100 hectare land.

AANZIEN Zoon Hendricus G. van der Poel genoot al jong aanzien in het Veen. Zijn naam wordt ook al genoemd tijdens de sollicitatieronde van de vorige burgemeester. Op 25-jarige leeftijd zat hij al in het Veenraadschap van de Gelderse en Stichtse Venen en had enkele jaren kantoorervaring opgedaan bij een notariskantoor. Ook zat hij, na het afscheid van zijn vader, in de gemeenteraad van Veenendaal en was hij lid van de Provinciale Staten van Utrecht. In 1855 volgt hij Van de Poll op en wordt tevens secretaris van Veenendaal. 

In de Utrechtse provinciale en stadskrant lezen we over zijn feestelijke intocht als burgemeester: ‘De eerste oktober was voor de ingezetenen van Veenendaal een ware feestdag. Veenendaal was in het voorjaar door de noodlottige doorbraak van de Grebbedijk zoo zeer geteisterd. Heden vertoonde men niets dan vreugde. Iedereen, zoo wel arm als rijk, stak de vlag uit en had hunne woningen voorzien van groen en opritten van erepoorten om hulde te bewijzen aan hunne zoozeer geachte nieuwe burgemeester. ’s Middags kwam hij aan op het station des Rijnspoorwegs en daar afgehaald door het gemeentebestuur en een erewacht te paard. In de gemeente aangekomen, werd hij ontvangen door de kommissie ter regeling der feestviering en een muziekkorps en deed na door den heer W. Hiensch hartelijk te zijn toegesproken onder daverende hoera’s van een ontelbare menigte, zijn intrede in deze gemeente. Op het diner, de burgemeester door den raad aangeboden, ontbrak het niet aan welgemeende toasten. Terwijl een algemene illuminatie het feest besloot.’ 

Zelfs een rondvaart door de kanalen van Veenendaal maakten deel uit van de feestelijkheden. Als gebaar voor de hartelijke ontvangst als burgemeester gaf Van der Poel drieduizend pond brood cadeau aan de armen in Veenendaal. De Diaconie van de Oude Kerk op de Markt zorgde voor de uitdeling.

(Tekst gaat verder onder de foto.)

Boerderij aan de Dijkstraat 168 (nu Marsmanlaan 80) in 1984. - Henk Mark

DOLLE KOE Van der Poel was slechts een maand burgemeester toen hij het landelijk nieuws haalde. Op de dinsdagmarkt was een koe verkocht. Tijdens het transport naar de nieuwe eigenaar werd de koe dol. Het dier ontsnapte en liep de volgende dag nog steeds in Veenendaal rond en had al twee Veenendalers verwond. De burgemeester, die in bezit was van een jachtakte, hoorde het en nam direct maatregelen. Hij nam zijn jachtgeweer en schoot de koe dood. 

GEMEENTEHUIS In 1867 verhuist de gemeentesecretarie en de archieven vanuit het huis van de burgemeester naar een ruimte boven de Waag. In 1870 omschrijft de gemeenteraad de ruimte voor de secretarie als ‘Ongeriefelijk voor het publiek en verstoken van ruimte en gemakken.’ De gemeenteraad vergaderde voor vijfhonderd gulden per jaar in een kamer van een herberg. In 1869 ketst de bouw van een gemeentehuis af op de kosten. In 1873 koopt de gemeente het pand Hoofdstraat 34. Met veiling- en verbouwingskosten komt de koop op fl. 9500. Het pand was eerder gebruikt als meisjeskostschool. Veenendaal schreef voor 10.000 gulden een lening uit, die dezelfde dag al was vol getekend. In 1874 is het in gebruik genomen als gemeentehuis. Er werkten twee mensen: de bode en de secretaris.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding.)

De jachtakte van burgemeester Van der Poel uit 1876. - Veenraadschapsarchief

Hendricus G. van der Poel was ook grootgrondbezitter. Toen in 1868 het Omleidingskanaal (nu Valleikanaal) werd aangelegd moest hij een stuk grond afstaan. In Veenendaal-West bezat hij ook veel landerijen in het gebied dat toen Hondzenelleboog heette. Zo had hij een boerderij op de huidige Vondellaan 6 en Marsmanlaan 80. Ook hier moest hij grond verkopen. Ditmaal voor de aanleg van de spoorlijn Amersfoort/Kesteren. De boerderij aan de Marsmanlaan heeft hij in 1858 laten bouwen en staat er nog steeds.

WETHOUDER Het in 1865 3.075 inwoners tellende Veenendaal kende tijdens zijn bestuur geen verloop wat betreft wethouders. Van 1851 tot 1874 was Cornelis Brinkhuis wethouder en Jan Bomas was van 1855 tot 1875 wethouder. Van der Poel neemt in 1874 afscheid als burgemeester. In 1886 komt hij op 68-jarige leeftijd als wethouder terug in het college van b en w. In 1892 neemt hij definitief afscheid van de politiek. Als dank voor de vele bestuurlijke jaren kreeg hij twee etsen die nog in het Rijksmuseum hangen.

In 1881 stond Van der Poel in Veenendaal op de tweede plaats wat betreft grootverdieners. Hij bezat ook drie honden waarvoor hij net zoveel hondenbelasting moest betalen als een arbeider in de week verdiende. In 1895 stelt hij een perceel grond beschikbaar zodat er in Veenendaal een voetbalveld aangelegd kan worden.                                                                  

Hij is overleden op 15 juni 1898 en ligt begraven in de familiegrafkelder op het Gedenkpark de Oude Begraafplaats van 1829 aan de huidige Weverij. Van der Poel woonde in de Hoofdstraat waar hij Aaltje van Geerenstein als dienstbode had. Het herenhuis dat 12 grote kamers, een serre, keuken, kelder, zolder en een grote tuin bevatte is na zijn dood geveild.