Veense burgemeesters door de eeuwen heen (10)

VEENENDAAL Op 1 november 1888 is het groot feest in Veenendaal. De nieuwe burgemeester doet zijn intocht en Veenendaal pakt groots uit. Het is de 30-jarige jonkheer Lodewijk Henrick Johan Mari van Asch van Wijck die is gekozen uit 34 sollicitanten. Enkele jaren na zijn aantreden kreeg hij te maken met kermisrellen.

door Aart Aalbers

De nieuwe in Wijk bij Duurstede geboren burgemeester is de zoon van kantonrechter Jonkheer Mr. Lodewijk Henrick van Asch van Wijck en Johanna Hester Maria Hooft Graafland. Zijn opa was Jonkheer Mr. Hubert Matthijs Adriaan Jan van Asch van Wijck. Deze was burgemeester van Utrecht, Lid 1e en 2e Kamer en van de Staatsraad. De nieuwe burgemeester is in 1885 getrouwd in Utrecht met de in Leiden geboren Lydia Julia Maria Kneppelhout van Sterkenburg. Het echtpaar krijgt twee kinderen in Zeist en nadat ze op Prattenburg zijn gaan wonen krijgen ze nog zes kinderen.

STOET De ontvangst van de nieuwe burgemeester in het inmiddels ongeveer 5000 inwoners tellende Veenendaal was groots te noemen. Een erewacht te paard, daarachter muziek en dan wederom enkele ruiters gingen vanaf kasteel Prattenburg het rijtuig van Jonkheer Van Asch van Wijck voor. In het rijtuig zaten ook de wethouders Van der Schans en Van der Poel en de gemeente secretaris Van den Berg van Saparoea. Hier achter reden drie rijtuigen met daarin de leden van de gemeenteraad. Totaal reden er 39 ruiters tussen de koetsen in als erewacht. Dit was nog niet alles want daar weer achter liepen 100 wevers van de V.S.W. fabriek die allemaal een witte sjerp droegen en daarachter liep het personeel van de D.S. van Schuppen die allemaal rode, blauwe, oranje en witte sjerpen droegen. Ook werden vlaggen, vaandels en banieren meegenomen in de stoet richting het gemeentehuis. Onderweg werd de burgemeester al toegesproken en toegezongen door scholieren.

TRAKTATIE Van Asch van Wijck bleef met Koninklijk besluit op Prattenburg in de gemeente Rhenen wonen. Hij betaalde echter wel de huur van de ambtswoning in het gemeentehuis zodat de gemeente geen nadeel ondervond nu deze leeg stond. Enkele weken na zijn installatie deelde hij aan 120 arme gezinnen vis en spek uit. In het Oudeliedenhuis trakteerde hij op chocolade en krentenbrood. Ook de 1100 leerlingen van de scholen werden niet vergeten.

De vrouw van de burgemeester was een actieve vrouw. Zo bezocht ze altijd de kraamvrouwen van de mannen die op het landgoed werkten. Ook stichtte ze een zondagsschool en liet speciaal daarvoor een in de tuin van het kasteel een gebouw neerzetten dat nu een rijksmonument is.  

(de tekst gaat onder de foto verder)

De zondagsschool op het landgoed Prattenburg. - Aart Aalbers

Van Asch van Wijck was niet alleen burgemeester. Hij beheerde ook een groot landgoed  en was van 1897-1903 lid van de Tweede Kamer en van 1891 tot 1904 lid van de Provinciale Staten van Utrecht. Hij was ook initiatiefnemer om in Veenendaal een kiesvereniging van de Anti Revolutionaire Partij (ARP) op te richten.

In 1892 zit de gemeente Veenendaal krap bij kas en ze komen 6.600,00 gulden tekort. Dat was in die tijd een bedrag waar de burgemeester zes jaar voor moest werken. De burgemeester besluit het geld aan de gemeente te lenen tegen een rente van 3,5%.

PROCES VERBAAL Burgemeester Asch van Wijck was iemand van waarden en normen. Zijn koetsier H. van Beek reed op een dag met de burgemeester in de koets door Veenendaal en op dat moment komt er een lijkstoet aan. Van Beek vond het niet nodig om even te stoppen terwijl hij hiervoor al enkele keren was gewaarschuwd. In plaats van langs de kant te wachten tot de stoet voorbij was reed hij nu ook weer door. De burgemeester bedacht zich niet en gaf Van Beek een proces verbaal voor overtreding van de APV.   

KERMISRELLEN In de Geschiedenis van Veenendaal (deel 1) lezen we dat er in 1892 een oproer was omdat de kermis verboden werd. De burgemeester was hiervan op een zaterdagavond ooggetuige ,,Tot kwart voor drie uur ’s nachts heeft er toneel van grenzeloze verwarring en baldadigheid geheerst, waarbij ik en de politie werkloze toeschouwers moesten blijven en ons moesten bepalen tot het zoveel mogelijk dekken der bedreigde punten. De politie ontving menige slag, schop of stoot in de menigte zonder dat het echter mogelijk was te constateren wie de daders waren.” 

De burgemeester vroeg een detachement infanterie uit Arnhem. Het arriveerde zondagmiddag en er werd een samenscholingsverbod uitgevaardigd. Een jaar later herhaalde de geschiedenis zich. Er waren echter ook veel sympathisanten van de burgemeester. Op een zaterdagmiddag werd een lijst met 300 handtekeningen overhandigd en betuigden ze hem hun hartelijke sympathie.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Het grafhuis van de familie Van Asch van Wijck op hun landgoed Prattenburg. - Aart Aalbers

OVERLEDEN Het gezin kende ook groot verdriet. In 1890 stierf hun 2-jarige dochter Suzanna Elisabeth en in 1902 de 16-jarige oudste dochter Johanna Hester Maria. Haar ouders waren met hun dochter, die ‘s morgens plotseling ziek werd, naar een arts in Utrecht gereisd. Het bleek mee te vallen en haar vader besloot door te reizen naar Den Haag. Diezelfde avond is hun dochter Jo overleden. Hun kleinzoon wist te vertellen dat zijn opa nooit meer over dit verlies is heen gekomen. 

L.H.J.M. van Asch van Wijck overleed op 13 maart 1934 op 75-jarige leeftijd op Prattenburg. Het Utrechts Nieuwsblad schrijft: ‘De overledene was in het sigarenstadje een zeer bijzonder geziene persoon die van hoog tot laag zeer hoog werd geacht. Met droefheid heeft men dan ook van het overlijdensbericht kennis genomen. De arbeiders van Prattenburg droegen zijn baar door het bos naar het grafhuis op het landgoed. Even daarna klonk helder door het bos: Onze Vader, Die in de hemelen zijt’. Ook zijn in 1946 overleden vrouw is daar bijgezet.