Merendeel gemeenteraad Veenendaal adviseert voor behoud oude delen Ritmeesterfabriek, maar ziet geen monument in hal uit 1958

VEENENDAAL De fabriekshal uit 1957/1958 die voor de productie van sigaren bij de Ritmeester was gebouwd, heeft een historische waarde. Bouwtechnisch tot cultureel. Maar dit is niet voldoende om te behouden als een gemeentelijk monument voor het merendeel van de Veense politiek.

door Peter Kuijpers

Architect Johan Huibers is Veenendaler, liefhebber van monumenten en van de Veenendaalse geschiedenis. Hij kon in 1989 het Fabriekskasteel van Ritmeester kopen en heeft jaren gedroomd van wat nog meer mogelijk is rondom dit terrein. ,,Nu: 34 jaar later in 2023, doet zich de mogelijkheid voor dat de kopende partij van het Ritmeestercomplex mij de gelegenheid biedt om het vooroorlogse deel te verwerven met de bedoeling om het in oude luister te herstellen. Het is het, monumentaal bezien, meest waardevolle gebouwenensemble wat de historie van het sigaren maken zichtbaar maakt. Het weerspiegelt het echte tijdsbeeld van toen!’’

(de tekst gaat onder de foto verder)

Foto: Johan Huibers/Veense Archieven

ZICHTBAAR

De fabriekshal van 1957/1958 hoeft Veenendaal voor hem niet aan te wijzen als gemeentelijk monument. Deze laten staan maakt het onmogelijk de andere monumenten te herstellen en te kunnen bewonderen met een wandelgebied eromheen. Er zijn ideeën om een plein in te richten en de contouren van het hal daar zichtbaar te maken. Ook Geurt Valkenburg, oud-directeur van de Ritmeester, sprak als betrokken en verontruste inwoner in. De gebouwen uit 1925 en 1933 zijn voor hem duidelijk een monument. De productiehal uit 1957/1958 ziet hij als een blokkade. Deze ontneemt het zicht op de oudere delen van de Ritmeester en de hal laten staan zal naar verwachting resulteren in verloedering en vandalisme.

UNIEKE SHEDDAKEN

De Historische Vereniging Oud Veenendaal (HVOV) had toch graag dat het college ook nu haar advies opvolgt en deze hal behoudt. ‘Met name de specifieke staalconstructie is kenmerkend met de daarbij behorende lichtstraten, sheddaken, die kenmerkend zijn voor historische hallenbouw. Wij voegen daar nog aan toe dat opvalt dat het sheddak op de Ritmeesterhal uit 1958 uniek is in zijn soort. Vanwege de overhellende nokpunten. De Batak op Sumatra bouwden huizen met een typisch overhellende nokpunt. Ritmeester importeerde de meeste tabak uit Indonesië. Dit zou eens de inspiratie kunnen zijn geweest voor het sheddak van de Ritmeesterhal uit 1958.’ De zaagtanddaken kwamen overigens al in het midden van de zeventiende eeuw voor.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De sheddaken met de voor die tijd zeer bijzondere constructie. Daarom pleitte MooiSticht en de historische vereniging voor behoud. - Martin Brink

MOEILIJK

Volgens de HVOV was er tevens een plan voor woningen waarbij in de hal loftwoningen kunnen komen. Voorzitter Bert van den Bos pleitte niet nog eens de fout te begaan dit unieke voorbeeld van industrieel erfgoed te laten slopen. En het gehele Ritmeestercomplex een gemeentelijk monument te laten zijn. Hij kon zich niet voorstellen dat het advies van de monumentencommissie niet wordt opgevolgd. Dat zou dan volgens hem voor het eerst zijn. Wethouder Engbert Stroobosscher liet de raad weten dat er met de woningen, die te bouwen zijn door de hal te slopen, er ook een maatschappelijk belang ligt. Het college vindt het een dilemma en wilde voor zij straks de beslissing definitief neemt ook weten hoe de Veenendaalse politiek kijkt naar het ensemble van gebouwen op het Ritmeesterterrein.

KARAKTERISTIEKE ELEMENTEN

Corné Kelfkens (VVD) kijkt uit naar de bouwplannen op de plek van de hal uit 1958. Robin Palma (D66) vroeg of een deel kan blijven staan en Amir Al Itejawi (PvdA), Iris van de Laar (ProVeenendaal) en Marco van Eckeveld (SGP) zien graag delen creatief ingepast in toekomstige ontwikkelingen. Bij Annette van Dijk (Lokaal Veenendaal) gaat het dan om karakteristieke elementen van de hal en de sheddaken. Voor GroenLinks gaf Greet Vallée-Quaars aan dat het verhaal van de hal ook op andere manieren te vertellen is. Roelof Mulder (ChristenUnie) laat weten dat Veenendaal een rijke historie heeft, maar ziet helaas weinig monumenten.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De Ritmeesterhal uit 1957/1958. Hem later staan zou de bouw van zeker vijftig woningen in de weg zitten. - Martin Brink

VR

De hal heeft voor hem een cultuurhistorische waarde met de illustratie van het opkomende productieproces. Maar kwaliteitsverbetering speelt tevens een rol. Ook hij ziet graag elementen behouden, wellicht zelfs de oude materialen hergebruikt en het behoud van de gehele hal in virtual reality. Het moet in ICT stad Veenendaal toch mogelijk zijn de hal op deze wijze te kunnen beleven. ,,Wij zien waarde in de visie van de monumentencommissie. We gaan daarom ook mee in deze visie’’, aldus Reinhart van der Borg (CDA). ,,Wonen is belangrijk, maar prettig leven ook. Er is al genoeg gesloopt waar we later spijt van krijgen’’, vulde Tilmann van de Loo (SP) aan, die opmerkte zelf nog in de hal te hebben gewerkt. Hij grapte dat de hal alleen al daarom behouden zou moeten blijven. 

AANWIJZING

,,Ik snap de teleurstelling van de HVOV. Maar een andere bestemming geven aan de fabriekshallen om deze te behouden is heel moeilijk, wanneer de Ritmeester als eigenaar daar wel een verkoopwaarde in ziet die zij met woningen kan krijgen.’’ Suggesties met minder woningen en een andere invulling van de hal betekent volgens wethouder Engbert Stroobosscher dat er helemaal geen huizen zullen komen. Alle punten die de raadsleden hebben aangebracht, wil hij wel doorspelen naar de eigenaar als wens en mogelijk inspanningsverplichting. Zoals de beeldbepalende kenmerken en elementen van de industriële historie terug te laten komen in de openbare ruimte. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

De hal is gedeeld in twee stukken: een deel weer tabak werd verwerkt en dus veel stof geen, in het andere deel was de eindproductie zoals de ringerij en het verpakken van de sigaren. - Martin Brink

MUSEUM VERPLAATSEN

Een advies was bijvoorbeeld om de beroemde foto, een zogenaamde rouline-foto waarbij de groep in een ovaalvorm rond de draaiende camera ging zitten, van het gehele personeel uit midden jaren dertig, in het groot vooraan de weg te plaatsen met daarbij de nodige uitleg. Er stonden niet minder dan vijftienhonderd personen op de plaat. Twee partijen opperden zelfs de suggestie om het museum hier naartoe te verplaatsen omdat die kampt met een groot gebrek aan ruimte. Uiteindelijk pleitten de SP, ChristenUnie en het CDA voor behoud. Vpoor de andere partijen mag de hal onder de nodige restricties verdwijnen.