Gert en Sandrina van Wijk vieren briljanten huwelijk: ‘Het begon bij Hollandia Tricotage’

VEENENDAAL ,,Maak het verhaal maar niet te groot.” Het is een verzoek van Gert van Wijk, bescheiden als altijd. Dat zal echter moeilijk worden in een levensbeschrijving van een op en top Veenendaals echtpaar dat veel heeft meegemaakt en bovendien ook nog enige bekendheid geniet. 

door Martin Brink

Op dinsdag 19 mei waren Gert van Wijk (86) en Sandrina van Wijk-de Fluiter (87) precies 65 jaar getrouwd. Burgemeester Gert-Jan Kats kwam die dag langs om hen met deze bijzondere huwelijksmijlpaal te feliciteren. Later werd dit met een buffet herdacht in De Beekdalhoeve in Renkum. Hun twee dochters, zes kleinkinderen, acht achterkleinkinderen plus uiteraard de aanhang maakten het feest compleet. En nu komt ‘de krant’ ook nog langs. Gelukkig  in de persoon van een oud en vertrouwd gezicht die Gert van Wijk vanaf medio jaren tachtig kent en al enkele malen in de krant én in een boek (over de oude LTS Talmaschool) heeft geportretteerd. Daarover later meer.

Hun beider wieg stond in Veenendaal. Sandrina kwam ter wereld aan het Klein Schutje 7, de huidige Valleistraat. Gert werd geboren aan de Prins Bernhardlaan 103. De geboortehuizen staan er niet meer. ,,Mijn huis stond waar nu fietsenhandel Van Beek zit”, zegt Sandrina van Wijk. Het geboortehuis van Gert stond waar nu ongeveer ’t Boveneind is. Ze groeiden op in een wereld die niet te vergelijken is met nu. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Burgemeester Gert-Jan Kats kwam het briljanten echtpaar Van Wijk van harte feliciteren met hun huwelijksjubileum. - Gemeente Veenendaal

Gert van Wijk: ,,Ik zeg wel eens tegen de kleinkinderen: jullie kunnen niet voorstellen hoe het was in onze jeugd. Water halen bij de pomp bijvoorbeeld.” Met de grote schare van kinderen, kleinkinderen achterkleinkinderen voelen ze zich ‘blij en dankbaar’. ,,Ze wonen allemaal in Veenendaal en kunnen goed met elkaar.” Gert ging naar de Nieuwewegseschool. Totdat de Rehobothschool werd opgericht. Daar volgde hij zijn laatste jaren op de lagere school. ,,Die school huurde toen een paar klaslokalen van de openbare Gelderse school (nu garage Van de Weerd aan de Prins Bernhardlaan, MB).”

‘ONDERGOED BOVENSTE PLANK’

Sandrina ging naar de Boerselandseschool, de school aan de Beatrixstraat. Daarna volgde de tweejarige Huishoudschool achter de firma De Haas. Ondanks dat beiden niet ver van elkaar woonden en zelfs de diensten volgden in de Julianakerk, hebben ze elkaar nooit gezien. Dat kwam pas later toen ze beiden werkten op de Hollandia Tricotage aan de Kerkewijk. ,,Bij het ondergoed van de bovenste plank!” weet Sandrina nog. Dat was een bekende reclameslogan van de fabriek waar honderden Veenendalers werkten. Zij kwam er op haar veertiende jaar, Gert was er al eerder werkzaam. Hij zegt: ,,Hoe ik daar gekomen ben? Ik weet het niet, maar zoals dat toen ging in Veenendaal was het vaak via-via. Maar ik heb daar in ieder geval de beste gevonden!” 

En daarmee bedoelt hij zijn vrouw die op verschillende afdelingen werkte. In eerste instantie was dat op de naaizaal waar door zeker 150 meisjes eentonig werk werd verricht. ,,Daar zaten we aan de lopende band waar iedereen een eigen taak had. We naaiden hemden in elkaar. Dat moest je goed bijhouden en als er dan een naald knapte moest de monteur erbij komen. Ondertussen stapelde het goed naast je op om het weer snel weg te werken.” Gert: ,,En dat voor negen gulden per week. En die week telde 48 uur…”

Sandrina werkte later in de knipzaal waar uit de lappen hemden werden gesneden. Ze zou tien jaar op de fabriek blijven, tot aan begin 1964 toen haar eerste dochter Clari werd geboren. Ook Gert werkte op de snijzaal en bereidde voor wat de meisjes verder moesten verwerkten. ,,Die zaten altijd te dollen met elkaar. Eén zei eens tegen mij: je moet de groeten hebben van dat meisje daar. Dat was dus Sandrina. Zo kwamen we aan elkaar.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Op de trouwdag bij de entree van het gemeentehuis in de Hoofdstraat. - familiearchief

Na zeven jaar verkering breekt de trouwdag aan. Op het gemeentehuis in de Hoofdstraat werd het bevestigd door ambtenaar Hille en daarna volgde de kerkelijke inzegening door predikant D. van de Berg van de zuidwijk. Dat gebeurde in de Julianakerk. De vele foto’s getuigen ervan. ,,Die waren gemaakt door fotograaf Bakker.” De staatsiefoto in het atelier van Bakker is er één om in te lijsten. ,,Zonder dat we het wisten was die later in zijn etalage terug te zien.” 

De fotoreportage kwam bij het 65-jarig huwelijksfeest nog goed van pas. Jongste dochter Tanja printte ze mooi en groot uit en hing ze als een slinger in de feestruimte op. Als ervaren groepsleerkrant bij de kleuters (nu op de Rehobothschool) is ze het knutselen wel gewend. Ook een leuk weetje dat tijdens het gesprek ter sprake komt: ,,Ik zeg altijd: we zijn getrouwd op nummer 100! Dat was toen het nummer van het gemeentehuis. En direct na het trouwen kochten we twee kerkbanken in de Julianakerk: nummers 999 en 1000. Bovenin in het middenschip op de hoek van de bank.” 

In die tijd kochten ze ook een woning. Het werd Dijkstraat 135, een nog altijd bestaand huis. ,,Het was een heerlijk ouderwetse buurt. Iedereen kende elkaar”, zegt Sandrina. Gert: ,,Met enige moeite kreeg ik van de bank een lening, maar pas nadat we zelf ook veel inlegden. Toen hadden ineens geen geld meer.” Het huis aan de Dijkstraat was nog bewoond. De huurders kregen de aanzegging om iets anders te zoeken. Dat duurde drie jaar, de wettelijke termijn. Ondertussen ging het pasgetrouwde stel inwonen bij haar moeder. 

LTS TALMASCHOOL

Gert van Wijk is vooral bekend geworden als conciërge van de LTS Talmaschool aan de Industrielaan. Hij werkte er onder de directeuren Kroes en Bouwman. ,,Ik had de Avondhandelsschool gevolgd toen ik nog op de Hollandia Tricot werkte. Ik las in een advertentie dat er een conciërge werd gevraagd. Ik werd uit 65 kandidaten gekozen.” Waarom? Hij weet het nog niet, maar het feit dat hij met iedereen soepel kan omgaan, was wellicht voor de sollicitatiecommissie toen al duidelijk. De stelregel ‘Ik ben niet beter dan anderen, maar wel anders en daar moet je niet over oordelen’ heeft hij altijd met zich meegedragen. Dat bleek ook wel, want orde houden met opgroeiende jongens, dat is een kunst op zich. ,,Het ligt er maar net aan hoe je ermee omgaat.” 

Van Wijk heeft tal van voorbeelden. ,,De jongens wisten dat je op het schoolplein niet mocht roken. Ik zag dat er één dat toch deed. Toen ik er aan kwam stopte hij zijn hand met de brandende sigaret snel in zijn zak. Ik ga bij het groepje staan en zeg na enige tijd: wordt het niet een beetje heet daar in je jaszak? Hilariteit alom natuurlijk. Kijk, zo kun je het ook oplossen.”

En dan die keer dat de politie een verkeerscontrole hield. ,,Een leerling dacht slim te zijn. Die reed met zijn bromfiets het plein over, ging de school binnen om er aan de voorkant weer uit te komen. Had hij wel geluk dat de deuren open stonden. De politie in de auto moest hem laten gaan. Wij hebben hem het advies gegeven om zich toch te melden. Dat heeft hij gedaan. We hebben wel genoten van zijn actie. Het was net een filmopname…”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Gert van Wijk toonde in 1990 het portret van zijn overgrootvader. Die verloor vijf kinderen. - Familie archief

Ze woonden in de bungalow naast de school. Zo konden ze de boel in de gaten houden. Sandrina van Wijk: ,,Nee, problemen hebben we nooit gehad. De leerlingen waren eerder bang voor onze hond! Op het schoolplein mocht je bijvoorbeeld niet fietsen. Deden ze dat toch dan kwam de hond hen achterna. Gingen ze bij mij klagen. Dan zei ik: ja, de hond weet dat je hier alleen mag lopen…” In 1970 werd hij er conciërge. ,,Ik was wel verplicht om bij de school te gaan wonen. Ons huis aan de Dijkstraat moest ik laten gaan. Tot verdriet van onze oudste dochter. Die had het er goed naar de zin.” 

Conciërge bleef hij tot 1998. Toen kon hij er vervroegd uit en misschien werden de vele werkzaamheden hem ook wel wat teveel. Want naast de school was Van Wijk ook zeer actief op het kerkelijk vlak. Hij was jarenlang diaken in de Vredeskerk en maakte ook vele notulen. Als kerkelijk vrijwilliger legde hij ook tal van huisbezoeken af. ,,Ik kan nooit nee zeggen, dat is eenmaal mijn karakter”, zegt hij. De oude school is nu appartementengebouw De Reünie. De voormalige klassen zijn omgetoverd tot kleine starterseenheden, meest in de verhuur bij Veenvesters. Hij fietst er samen met zijn vrouw nog wel eens langs. ,,Op een keer zag ik vlag uithangen met ‘Hoera, een meisje!’. Ik zeg tegen Sandrina: kijk, een baby geboren in het klaslokaal. Dat heb ik daar nog nooit meegemaakt!” 

WATERSNOODRAMP

Zeker niet onvermeld mag blijven is zijn rol in 1955 bij de onthulling van het watersnoodmonument aan de Stationssingel, een ontwerp van C.G. van Stuivenberg, toen ambtenaar bij Gemeentewerken. De gemeente stelde tweeduizend gulden beschikbaar om het te vervaardigen. Het monument werd in 2005 werd vervangen en voorzien met de namen van de slachtoffers door Steenhouwerij Buddingh. Gert was op zaterdag 5 maart om 15.30 uur als zestienjarige namelijk één van de twee jongemannen die een belangrijk aandeel hadden in de onthulling van de zuil. Die geeft de hoogte (2.70 meter) aan waar het water daar op 5 maart 1855 kwam.

De ander was Herman Jansen, later huisarts in Arnhem. Op dat punt sloeg een bootje om met leden van het gezin Van Wijk. Vijf broertjes en zusjes van zijn overgrootvader varkenskoopman Gerrit van Wijk (,,Ik ben de zesde in lijn met die voornaam”) en Jannetje Jansen verdronken.

Ook de zeventigjarige Cornelis Jansen, de opa van deze kinderen, kwam om. Ze zijn voor de ogen van hun ouders verdronken. Het gezin woonde aan de Zandstraat en probeerde uit Veenendaal weg te komen om via de berg verder te lopen naar familie in Amerongen. Gert van Wijk vertelde daar in deze krant al over op 9 maart 1990. Hij toonde op de foto bij dat verhaal ook een portret van zijn overgrootvader. Die is later aan het museum geschonken.

Het monument en de ramp zijn nu goeddeels vergeten. Gert van Wijk: ,,Kinderen zeggen wel eens: watersnood in Veenendaal? Hoe kan dat nou? Het water stroomt toch bij Rhenen? Dan zeg ik: ga maar eens kijken bij de dijk bij Wageningen. Daar begon het.”

Tijdens de onthulling van het watersnoodmonument op 5 maart 1955. Tweede van links is de 16-jarige Gert van Wijk. - familiearchief