Tomorrow stelt toekomst Gedachteniskerk Rhenen veilig: ‘Onze visies sluiten aan’

RHENEN Na drie jaar wachten, hopen en overleggen is zogezegd de kogel door de kerk. De Gedachteniskerk in Rhenen, medio april als rooms-katholieke kerk aan de erediensten onttrokken, blijft in stand als historisch en architectonisch monument. Dat onthulde deze krant al eerder. De Veenendaalse erfgoedorganisatie Tomorrow kocht het pand en stelt het beschikbaar aan Stichting Vrienden van de Gedachteniskerk. 

Die zet het in voor verschillende sociaal-maatschappelijke en culturele doeleinden. Hiermee is de toekomst gewaarborgd. Tomorrow, een dochteronderneming van de Ingenious Group Veenendaal, die inzet op behoud en herbestemming van monumentaal erfgoed, is formeel eigenaar van de kerk. Paradepaardjes zijn bijvoorbeeld molen De Vriendschap en het voormalige Zandstraatkerkje in Veenendaal. ,,De stichting exploiteert en beheert het voormalige kerk- en herdenkingsgebouw”, aldus voorzitter en parochielid Monique van de Vijver. ,,Ook nemen wij het voortouw in het opstellen van een herbestemmingsplan van de Gedachteniskerk.”

VISIES

Net zoveel tevredenheid is er bij Johan van den Essenburg, directeur van Tomorrow. ,,De visie van de stichting sluit aan op de onze. Het bestuur mist een financiële buffer voor onder andere groot onderhoud en vastgoedexpertise. Wij hebben dit wel, dus wij nemen deze verantwoordelijkheid op ons. De hoofdzaak is het behoud van de waardevolle en historische Gedachteniskerk. Een toekomst die recht doet aan het gebouw en het historische, monumentale en culturele karakter ervan.”

De Gedachteniskerk uit 1959 was niet zomaar een rooms-katholiek kerkgebouw. Begin jaren vijftig deed pastoor Verhoeven - aalmoezenier van de in Rhenen gemobiliseerde militairen - een beroep op rooms-katholiek Nederland om een kerk als nationaal monument voor de oorlogsslachtoffers op te richten. Een door de KRO gesteunde steentjesactie - waarbij donateurs een klein ‘bouwsteentje’ van aardewerk konden kopen - bracht binnen één dag het benodigde bedrag van ruim 4,5 ton in guldens bijeen.

De hoofdzaak is het behoud van de waardevolle en historische Gedachteniskerk

SYMBOLIEK

De toegepaste architectuur staat bol van de symboliek. Met zijn ontwerp wilde architect Jules Kirch vorm geven aan het thema ‘vallen en opstaan, dood en verrijzenis’. Om de dubbelfunctie van bedehuis en herdenkingsmonument te kunnen dienen, ontwierp hij twee ruimtes: een lage, horizontaal gerichte gedachtenishal om te herdenken en de verticaal naar de hemel geplaatste kerkzaal om de eredienst te vieren. Het koepeldak lijkt op een parachute. Vanaf de Rijn is dat een blikvanger, terwijl de kerk verstopt ligt vanuit de Herenstraat gezien. De glas-in-loodramen in de kerkzaal verbeelden de strijd van landmacht, luchtmacht en marine. Dat levert een magische lichtinval op. De Gedachteniskerk is de eerste rooms-katholieke kerk in Nederland waarbij het altaar bij de bouw naar de gelovigen is gericht. Kirch haalde inspiratie voor de koepel en de zuilengalerij uit bouwstijlen uit het Midden-Oosten. 

Wegens teruglopend kerkbezoek en dalende inkomsten zag het parochiebestuur zich gedwongen om een aantal kerkgebouwen te sluiten.,,Onze petitie voor behoud van de Gedachteniskerk leverde bijna negenhonderd handtekeningen op. De spirituele waardigheid en de cultuur-historische betekenis van kerkgebouw en oorlogsmonument mochten absoluut niet worden verkwanseld”, vervolgt Monique.

VERBORGEN PAREL

,,De Gedachteniskerk is een gewijd gebouw, gelegen op een schitterende plek met een weergaloos panorama. Daarom vreesden we aanvankelijk voor een ‘platte’ commerciële bestemming, zoals een sportstudio, hotel of bedrijfsverzamelgebouw. Het was een hobbelige weg richting de zekerheid die Tomorrow ons nu biedt.” Vorig jaar kwam de Veenendaalse erfgoedorganisatie in beeld. ,,Feitelijk dankzij architecte Coco van Weelden uit Rhenen. Nu de Gedachteniskerk geen bedehuis meer is, breekt de tijd aan om het verhaal van herdenken en de architectonische waarden opnieuw voor het voetlicht te brengen. Het is een verborgen parel die weer moet gaan schitteren.” 

Coco van Weelden, werkzaam bij Huibers van Weelden Architecten te Veenendaal, is nu bezig met een plan voor de herinrichting van de kerk en voor de omgeving van het kerkgebouw.

Welke bestemming de Gedachteniskerk krijgt, is nog ongewis. Met de gemeente worden gesprekken gevoerd over de functiewijziging. Die beschouwt het als gebiedsontwikkeling, waarbij ook de lastige verkeerssituatie bij de oprijlaan aan de Herenstraat, de processieweide en de bereikbaarheid van de naastgelegen Cuneraschool worden meegenomen.

Het is een verborgen parel die weer moet gaan schitteren

De gemeente Rhenen reageert positief en vraagt nu om een concrete visie. ,,Onze voorkeur gaat uit naar een combinatie van een oorlogsherdenkingscentrum en een cultureel-maatschappelijk platform, ondersteund door horeca. Een plek voor debat en ontmoeting, historie, muziek, kunst en cultuur. In elk geval moet het gebouw voor een breed publiek zichtbaar en toegankelijk blijven. Het verhaal van de kerk en de herdenking van de Slag om de Grebbeberg en de Tweede Wereldoorlog willen we vertellen op een eigentijdse manier. We geloven in de nieuwe toekomst ervan.”

door Marco Diepeveen