Alleen Maria overleefde de oude Salvatorschool…

VEENENDAAL Met de sloop van de voormalige Sint Salvatorschool aan het einde van de Patrimoniumlaan, verdwijnt iets markants. Het was de eerste RK-lagere school in Veenendaal en werd met veel plichtplegingen geopend. Het was echt een unicum in de plaats waar het protestantisme de dienst uitmaakte en waar men die ‘roomse papen’ liever niet zag.

door Martin Brink

De ‘R’ werd overigens al lang geleden geschrapt. Geruisloos, dat weer wel. Dankzij welwillende medewerking van het gemeentebestuur en een voortvarend schoolbestuur die zich hiervoor sinds december 1949 inzette, kwam de school er op 1 februari 1954 toch. Dat was zelfs nog voordat de tegenover gelegen Willibrorduskerk werd geconsacreerd. Dat gebeurde op 1 mei 1954. En van die school rest straks alleen nog Maria...

De Salvatorschool werd door Deken J.J.H. van Rossum uit Arnhem ingezegend. Pastoor Reinier Beckers, voorzitter van het schoolbestuur, prees daarbij de rol van de gemeente maar ook was hij verheugd met de warme aanwezigheid van vertegenwoordigers van protestantse scholen. Beckers was in zijn Renswoudse/Veenendaalse jaren (1948-1960) de grote gang- en sfeermaker in de parochie.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De zesde klas van de Salvatorschool in 1970. Ze zijn opgesteld in het gras naast de school langs de Patrimoniumschool. Fred Nijland zit vooraan, in het wit, met zijn handen op de grond. - Martin Brink

Kleuterschool De Kleuterhof stond naast de kerk. Nu staan er woningen. Bert Macco kwam in september 1957 vanuit Utrecht naar Veenendaal. Twee jaar later werd hij hoofd van de school. Macco was een bovenmeester waarvoor iedereen ontzag had. Streng aanpakken was eerder regel dan uitzondering. Veel leerlingen herinneren hem als ,,een gedreven en gedegen hoofdmeester die ook nog eens sportief was. Hij gymde mee in een witte sportbroek waar je met z’n drieën in kon.” 

Ook was hij niet te beroerd om spontaan met spelletjes mee te doen. Met het spel landje-pik of met knikkeren was hij graag van de partij. Bert Macco zou er tot aan zijn pensioen blijven om daarmee een stempel drukken op het katholiek onderwijs in Veenendaal. Ook speelde hij eerst als zanger en later als koordirigent een actieve rol in de parochie. Hij zou Veenendaal-zuid trouw blijven. Vorig jaar overleed hij er op hoge leeftijd. Macco werd in 1985 opgevolgd door Erik van Beem die zich in 1994 geplaatst zag met een (te) gering leerlingenaantal van maar 120 kinderen. Het samengaan naar één locatie tekende zich toen al af.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De leerkrachten kwamen samen in De Vuurvlinder. Fred Nijland zit tweede van links. - Martin Brink

UITBREIDINGEN Kinderen van van oudsher katholieke Veenendaalse families kregen onderwijs aan de Patrimoniumlaan. Die van Barbillon, Zeestraten, Merlijn, Epskamp, Faber, Hannisse, Faber, Quint, Radt en Hullegien bijvoorbeeld. Pastoor Beckers moest in januari 1960 de parochie ‘Sint Salvator’ verruilen voor Utrecht. Hij kon in Veenendaal nog net de uitbreiding van de school meemaken.

Het pand werd in die maand aan de rechterzijde met twee lokalen uitgebreid. Op de plek komen straks twaalf woningen die in de stijl van de oude school worden gebouwd. Het was de tweede school met katholiek onderwijs in deze regio. In 1930 werd aan de Nieuweweg-noord (gemeente Renswoude), de eerste Willibrordusschool geopend met aan het hoofd meester Van Soest.
Meest bekende onderwijzer was David Phillips, de eerste geschiedschrijver van Veenendaal. Toen de school in 1963 werd opgeheven, gaf hij nog enkele jaren les op de Salvatorschool. Na zijn pensionering verhuisde hij naar het Limburgse Heythuysen. De Salvatorschool groeide waardoor er in 1960 twee lokalen aan de zijde van de Patrimoniumlaan kwamen. Aan de kant van de Van Ostadelaan volgde eind 1970 uitbreiding.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De devoot en gestileerd uitgevoerde Maria sierde een nis bij de klas van juffrouw Van Lathum. - Martin Brink

Fred Nijland (63) was conciërge op deze school en later op De Vuurvlinder in west, de school waarin de ‘Salvator’ werd geïntegreerd. Hij maakte in al die jaren zes directies mee! Hij is nog steeds zeer betrokken bij het pand dat hij echt van haver tot gort kent. Hij kijkt met belangstelling naar de ontwikkelingen. De sloop is op maandag 10 oktober voorzichtig gestart nadat eerst het asbest werd verwijderd. ,,En dat zit er genoeg in en onder het gebouw!”, weet Nijland die op 1 april 1994 er begon als conciërge. Voor vijftig procent gestationeerd vanuit Werkbedrijf IW4. Zijn werkweek completeerde hij via stichting De Vaart als beheerder van buurthuis De Munnike.

,,In het pand van de Salvatorschool is tot het einde van het leerjaar 2012-2013 les gegeven”, weet hij. Daarna kwam het in handen van de gemeente die het al eerder verhuurde aan verschillende instellingen zoals Youth for Christ en Veens. ,,Op het gemeentehuis wist men heel goed dat er veel asbest was, al werd dat altijd ontkend. Ambtenaar Mike Iskarous wilde bij de overdracht absoluut niet naar binnen. Hij wist van de hele situatie...”

Dat het pand gesloopt zou worden, stond al vast. Bijzonder is dat Fred Nijland zelf ook op de school heeft gezeten. Zijn vrouw Rita Seising ook, maar dan één klas lager. Pas veel later op Dansschool Spaan vonden ze elkaar leuk.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De oude Salvatorschool met de aanbouw uit 1970 aan de Patrimoniumlaan. - Martin Brink

HARTEN Rita: ,,Hij heeft mij op school wel eens aan de haren getrokken! Daar plaag ik hem nog steeds mee.” Fred lachend: ,,Daar weet ik niets meer van.” Nu zijn ze al meer dan veertig jaar getrouwd. Het huwelijk is bekroond met kinderen en kleinkinderen waarvan er twee, Fiona en Rosina, ook op De Vuurvlinder zitten. Of ze het jammer vinden dat de oude Salvator tegen de vlakte gaat?

Rita: ,,Eigenlijk wel. Het is toch iets van jezelf dat weg gaat.” Datzelfde geldt voor Fred. Bijna 24 jaar werkte hij voor het katholiek onderwijs dat door de slinkende leerlingenaantallen steeds meer samenging. In 1996 fuseerde de Salvatorschool met Het Tweespan die in Dragonder-noord stond. Toen werd het De Vuurvlinder zuid en noord. In 1998 kwam daar de Willibrordusschool bij en werd het Vuurvlinder-west. Uiteindelijk werd daar een Integraal Kind Centrum gerealiseerd.

Voor Fred waren het mooie jaren. Vooral omdat hij twee rechterhanden heeft. ,,Ik deed eigenlijk alles. Was van de beveiliging, deed onderhoud, maakte kozijnen, hield de tuin bij, deed verfklussen en maakte op het schoolplein zelfs een klimtoestel.” Ook verzorgde hij de ICT, BHV en sprong bij wanneer een leerkracht niet op tijd aanwezig kon zijn. Maar dan wel bij de laagste groepen. Fred: ,,Dan ging ik wat voorlezen en iedereen luisterde met open mond. Ze noemden mij meester Fred. Ik heb nog steeds dat mensen mij vragen: u bent toch meester Fred? Jawel, maar wie ben jij? In namen en gezichten onthouden ben ik zo slecht.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Zo wordt de nieuwe situatie. - Gemeente Veenendaal

Tegenwoordig is Fred teamleider op de afdeling non-food van IW4. Hij voelt zich er prima. ,,De afdeling telde eerst twaalf mensen, nu zijn dat er 108.” Van de Salvator heeft hij maar één oude foto: zijn zesde klas van 1970. ,,Mijn ouders Jo Nijland en Diny Radt was het eerste paar dat in de nieuwe kerk trouwde. Dat was op 27 juli 1954. Op de trouwfoto’s van Otto Lange zien we dat ze nog bezig zijn met de stoep van de school.”

Bijzonder is een rank beeld van een devoot afgebeelde Maria. Fred: ,,Die stond in een nis voor de tweede klas van juffrouw Van Lathum, een oudere onderwijzeres. Dat beeld is tot het einde blijven staan. Ik heb het toen maar meegenomen…” Nu waakt Maria als een reliek over de Govert Finckstraat waar het echtpaar Nijland woont...