Janita Greeve is projectleider van de verkiezingen: ‘Keihard werken, maar zó leuk’

RHENEN Dagelijks houdt ze zich bezig met de basisregistratie, in de volksmond vaak beter bekend als de bevolkingsadministratie. Als medewerker Burgerzaken bij de gemeente Rhenen bepalen geboortes, trouwerijen en overlijdens meestal de gang van zaken en de dagelijkse routine, hoewel er van echte routine in haar werk nauwelijks sprake is. Dat geldt zeker voor de laatste maanden, nu Janita Greeve naast haar reguliere werk ook projectleider van de gemeenteraadsverkiezingen is.

door Arjan van den Berg

,,Er zijn veel stappen die je moet doorlopen en er zijn veel verplichtingen. Dit is de eerste verkiezing dat ik dit als projectleider doe. Je weet nooit hoe je dag gaat verlopen en dat maakt het heel leuk. Het zorgt ook af en toe voor uitdagingen. De verkiezingen voor de gemeenteraad zijn meteen anders, omdat we ook verantwoordelijk zijn voor het vaststellen van de uitslagen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen doet de Kiesraad dat.”

TOOLKIT

,,In september vorig jaar hadden we al een bijeenkomst met de partijen. Het leuke was dat die toen al zo langzaamaan bezig waren met de verkiezingen. Met de inwoners begint het nu pas te leven met de stempas in de bus. Ik merk onder collega’s dat de verkiezingen meer leven dan de Provinciale Staten of de Waterschappen. Als ambtenaren krijgen we ook te maken met een nieuwe gemeenteraad. Welke partijen krijgen een zetel en welke lijn willen zij gaan gevolgen?”

Een nieuwe partij die werd opgericht met de intentie om mee te doen aan de verkiezingen, moest vorig jaar voor 22 december geregistreerd zijn bij het centraal stembureau van de gemeente, dat in Rhenen naast de burgemeester als voorzitter uit een collega van Janita en drie inwoners bestaat. Op 2 februari moesten alle partijen hun kandidatenlijsten inleveren. Als gemeente krijg je toegang tot een toolkit voor de vervolgstappen. Het projectteam bestaat naast Janita uit iemand van communicatie en iemand die vooral de praktische zaken rondom de verkiezingen regelt.

TROUWE OPKOMST

,,Het is leuk dat we in Rhenen altijd een trouwe opkomst hebben, boven het landelijk gemiddelde. Het is ook leuk om te zien dat we een heel trouwe schare vrijwilligers hebben die op de stembureaus zitten. We moeten mensen bijna teleurstellen. Er is een grote reservelijst. We werken nu al een aantal jaren met shifts, waardoor we dubbel zoveel mensen nodig hebben. We proberen nieuwe jonge mensen ook de kans te geven.”

Vaak vinden mensen die al een wat hogere leeftijd hebben bereikt het fijn om ook op die manier maatschappelijk betrokken te zijn, maar Janita wil ook jongeren laten zien hoe een stembureau werkt. ,,Mensen hebben geen idee dat het zo omvangrijk is. Er is een heel proces, zowel voor- als achteraf. Het is leuk om te vertellen hoe het eraan toegaat.”

INCLUSIEF

In totaal zijn er tien stemlocaties. Voor de stemmer mag het één locatie lijken, maar officieel zijn het stemhokje in de centrale hal in het Huis van de Gemeente en de raadszaal twee aparte locaties. Dit geldt ook voor Elst. Van oudsher is de stemlocatie vlak bij het station in Rhenen populair. Mensen komen graag naar een vaste stemlocatie, vertelt Janita. Wegens drukte bij het Huis van de Gemeente is wel eens geprobeerd om stemmers naar de Tollekamp te verwijzen. ,,Mensen zijn gewoontedieren. We proberen het goed te verdelen, zodat iedereen kan stemmen. Dat willen we ook zo inclusief mogelijk doen. Het Werkcafé in het Huis van de Gemeente wordt gerund door bewoners van Zideris. Een van hen is nu onderdeel van een prokkelduo op een stembureau.”

In het kader van inclusiviteit wordt stemmen in het Huis van de Gemeente zo toegankelijk mogelijk gemaakt. Het stemhokje is voorzien van een soundbox en een stemmal, waarbij de bezoeker via een koptelefoon de ingesproken digitale kandidatenlijsten kan beluisteren en daarna met de mal een keuze kan maken. Zo kunnen ook mensen die slechtziend of blind zijn hun stem uitbrengen. Op elk stembureau ligt een loep en is er voor doven of slechthorenden een tolk op afstand te raadplegen. Jongeren die net 18 zijn geworden, hebben een ansichtkaart van de burgemeester gekregen met een persoonlijke uitnodiging om te stemmen. De gemeente probeert ook de informatievoorziening zo toegankelijk mogelijk te houden door begrijpelijke taal en veel plaatjes te gebruiken.

TRANSPARANT

In de aanloop naar de verkiezingsdag worden er drie verkiezingsdebatten georganiseerd, in elke kern een: Achterberg, Rhenen en Elst. De verkiezingsdag zelf begint al vroeg. De voorzitters van de stembureaus komen vanaf kwart over 6 bij het Huis van de Gemeente de vooraf gevulde stemkoffers ophalen om ze aan het eind van de dag weer in te leveren. De tellers komen in de avond om kwart voor negen, na er dan al een hele werkdag op te hebben zitten.

Als de stembussen gesloten zijn, begint het tellen. Dat verloopt niet in alle gemeentes op dezelfde manier. In Rhenen wordt de zogenoemde VOX Telmethode gebruikt. Die zorgt ervoor dat naar elk stembiljet met minimaal acht ogen wordt bekeken. Het idee is dat het papier beweegt en de mensen blijven staan. Vroeger moesten mensen bukken of op de knieën zitten, maar nu niet meer. Op de avond wordt alles op de stembureaus op lijstniveau geteld. De volgende dag wordt alles centraal op kandidaatniveau geteld met frisse nieuwe tellers.

,,Vroeger werd het op een avond geteld en werd het echt nachtwerk. Nieuwe partijen zullen extra scherp zijn dat er goed wordt geteld. En terecht. Als er fouten zijn geslopen op woensdag halen we die er donderdag weer uit. We zijn zo transparant mogelijk. Doordat elk biljet door de handen van meerdere tellers gaat en de telling de volgende dag doorgaat, is de kans op fouten minimaal, met zo weinig mogelijk onverklaarbare verschillen.”

MENSENWERK

Op de woensdagavond verschijnt een voorlopige uitslag op lijstniveau. Ook al vergt het zorgvuldige telproces meer tijd, de uitslag van de gemeente Rhenen komen altijd mooi op tijd binnen. Na de telling kan er melding gedaan worden door kiezers van een eventuele fout in de telling. Dit kan zorgen voor een hertelling. Op 30 maart neemt de oude gemeenteraad afscheid, waarna op 1 april in alle ernst de nieuwe raad wordt geïnstalleerd.

,,Het organiseren is keihard werken, maar het is zó leuk om naar die deadline van de verkiezingsdag toe te werken. Op de dag zelf moet je anticiperen op wat er kan gebeuren. Je hoopt alles goed te doen. Je kunt heel veel protocollen en handleidingen volgen, het is maatwerk en mensenwerk. Bij Burgerzaken en dienstverlening zijn we ook altijd met mensen bezig. Heerlijk. Juist die combinatie is leuk. Het is een nieuwe uitdaging. Ik heb gemerkt dat als ik de tijd krijg om me goed voor te bereiden het wel goed komt. Ik hoop dat we na afloop van het proces kunnen zeggen dat alles vlekkeloos is verlopen en dat we trots met elkaar terug kunnen kijken.”