Columnist Jurgen Hillaert over taalgebruik van vroeger en nu: ‘Over keeltjies, deernties en groffies’

VEENENDAAL Dat jongeren en ouderen een ander taalgebruik kennen is welvoeglijk bekend. Zo zullen jongeren het woord welvoeglijk amper kennen. Maar dat eenvoudige woorden als goed en prima ook in betekenis afwijken, was een leermomentje voor mij. Zelf ben ik opgegroeid met het taalbegrip dat prima beter is dan goed. Voor jongeren blijkt dit evenwel precies omgekeerd. Voor hen is prima wel redelijk goed, maar goed is beter. 

Verder gebruik ik ook regelmatig het tussenvoegsel ‘best wel’. Dan zeg ik bijvoorbeeld ‘dat is best wel goed’, waarmee ik mijn bewondering probeer uit te drukken. Mijn kinderen hebben dat altijd geïnterpreteerd als ‘pa vindt het redelijk, maar niet echt geweldig’. Terwijl ik dus het omgekeerde wilde overbrengen. Nu weet ik niet of het gebruik van ‘best wel’ te maken heeft met de Zeeuws-Vlaamse herkomst van mijn familie of met mijn generatie, maar het blijkt wel weer dat taal de nodige misverstanden kan oproepen.

Ooit stond op deze plek in de krant een column van Evert G. Davelaar. ‘De Boveneinder’, zoals hij ook wel heette, is vorig jaar overleden, maar is bekend geworden door zijn column in Veens dialect. Zo schreef hij in 2005 in de Rijnpost: ‘Die minse die nùst d’n villao Repos Ailleurs wòòne, die hè’n ‘t màr mooi ‘n ènd gewonne, dee ‘k ‘n woensdág lèèze in de kràànt. D’r mág gien ámpártementegebààuw komme zo hoog às ‘t ‘ie kán, màr ‘t mòt ‘n hele kwák lèèger. Zodát ‘t ‘n’bietjie op dezelfde hògte blèf mìt de rest ván de huize die d’r stùt.” Voor de nieuw-Veenendalers, Repos Ailleurs was een fraaie historische villa op de hoek van de Kerkewijk en Raadhuisstraat die begin deze eeuw gesloopt is om er een appartementengebouw te laten verrijzen. De rest van het citaat mag u zelf ontcijferen.

Het Veens is niet het mooiste dialect, maar een paar Veense uitspraken hebben toch het woordenboek gehaald. Zo lees je erin dat ‘t is hee knijns: het is bij de konijnen af betekent. En ‘t is heej bar betekent het is verschrikkelijk. ‘K het zat gehad betekent ik heb genoeg op en een Veense blauwkous is een echte Veenendaler. Een keeltjie is een jongen, een deerntie een meisje en een groffie een grootvader. 

En als u weet wat een keugie is, mag u dat mailen. En oud-Veenendalers onder ons zullen vast nog veel meer prachtige woorden en gezegden kennen, die bewaard mogen blijven voor het nageslacht.

door Jurgen Hillaert
veensteken@streekverkenner.nl 

Meer columns op De Rijnpost.nl lezen? Je vindt ze in dit dossier.