Vadym is na vlucht uit Oekraïne vastberaden te slagen in Nederland: ‘Verliefd op de Nederlandse cultuur’

VEENENDAAL Voor de Oekraïner Vadym Bulyshev leek er maanden geen plaats te zijn bij zijn - inmiddels ex- schoonfamilie of in Nederland. Nu is hij dan toch in het land met wat hij zijn tweede cultuur noemt. Voorlopig tenminste.

door Arjan van den Berg

Als hij niet zo koppig was geweest, zoals hij het zelf noemt, zou hij nu in België of in Duitsland hebben gezeten. Of in zijn thuisland aan het front. In de Cultuurfabriek lijkt het verleden een andere wereld, maar met de actualiteit is die nooit ver weg. De discussie over de opvang van asielzoekers en vluchtelingen is een heet hangijzer. Vadym weet er alles van. Hij zou er de hele dag wel over kunnen vertellen, wat hij dan ook bijna doet. Hij heeft dan ook veel te zeggen en hoewel hij van logica houdt, komen de emoties soms ook naar boven. Of misschien ook juist daarom. Want de logica is in de wirwar van regels en oorlogsrealiteit soms ver te zoeken.

ONDERDEEL VAN EUROPA

Zijn verhaal begint in 2014. Als 18-jarige is hij tot dan toe nog nooit over de grens geweest. In dat jaar bezet Rusland De Krim en oostelijke delen van Oekraïne en wordt vlucht MH17 neergehaald. Hij vertrekt een jaar naar het dan nog veilige Israël, voor een programma voor mensen met Joodse wortels, omdat zijn familie de oorlogsdreiging in Oekraïne toe ziet nemen. Na dat jaar is het niet anders. Het is niet veilig hier, we zien hier geen toekomst voor je, je moet iets bedenken, vertelden ze hem. Hij gaat in op een uitnodiging van familie in Amerika. Dat was nooit zijn bedoeling geweest. Vadym voelde zich altijd onderdeel van Europa.

Korte tijd werkt hij in Polen als data analist, omdat hij een ICT-gerelateerd diploma heeft. Met de ontmoeting van een Nederlandse vrouw daar, gaat er een andere wereld voor hem open. Met een vooruitziende blik op de toekomst met zijn – toen nog – vriendin en mogelijke kinderen, duikt hij in de Nederlandse cultuur en de taal. Hij begint eenvoudig met kinderprogramma’s, maar inmiddels heeft hij ook de directere Nederlandse humor leren waarderen. Familie in Amerika kan hij uitleggen waar ‘new Amsterdam’ vandaan komt.

STILTE VOOR DE STORM

Het is rustiger geworden in Oekraïne. Even wijst niets erop dat de situatie weer zal escaleren. Zijn vriendin en Vadym hebben wat hen betreft twee opties waar ze iets te zoeken hebben. In Nederland is het al lastig om een huis te vinden voor Nederlanders, laat staan voor iemand uit het buitenland. Vadym kent er verder niemand en heeft geen werk. In Oekraïne is zijn moeder bereid om te verhuizen naar een kleiner appartement, heeft hij werk en familie en is er ruimte voor hun twee grote honden. De twee vertrekken. Als beschaafde mensen geloven ze niet dat de oorlog weer op grote schaal zou beginnen.

Elk moment kon hij worden aangehouden, opgepakt of neergeschoten, maar hij zag geen andere optie. Wetend dat als hij Oekraïne zou verlaten, hij nooit meer terug zou kunnen gaan

De honden hebben de verstoring van de vredige stilte eerder in de gaten dan hen. Eerst stelt Vadym zijn vriendin nog gerust. Als de honden een tweede keer aanslaan en ze naar buiten kijken, zien ze dat het misgaat. Mensen op straat hebben hun hele hebben en houden ingepakt en vertrekken. Het gebied verandert in een zogenoemde green zone waar het leger ongehinderd zijn gang kan gaan, omdat er toch meer niemand zou wonen. Er zit niets anders op dan weer huis en haard te verlaten en weg te gaan.

ANDEREN HELPEN

Vadym wil iets doen en helpen. Hij meldt zich aan bij het leger. Of hij ervaring heeft? Nee? Dan hadden ze hem niet nodig en kon hij weer vertrekken. Daarop zetten zijn vriendin en hij zich in waar ze kunnen. Met het bouwen van barricades om de stad en het verzorgen van zwerfdieren en hulpgoederen. Ze rijden soldaten naar het front of evacués juist van de grens weg. Voor het leger aangepaste auto’s gaan rechtstreeks naar de soldaten. Door corrupte commandanten wil er na de overdracht nog wel eens een auto verdwijnen omdat de commandant die voor zichzelf heeft opgeëist of doorverkocht. Vadym helpt met Engelse lessen aan veteranen en het onder de aandacht krijgen van een speciaal rehabilitatieproject.

GEEN ANDERE UITWEG

Op een dag zit hij met een vriend koffie te drinken. Aan de overkant houden twee soldaten een willekeurige voorbijganger aan en zetten hem tegen de muur. Papieren. Alleen mannen die papieren hadden om vrijgesteld te zijn van dienst vanwege een handicap hoefden niet naar het front. Het waren Oekraïense soldaten, maar Vadym noemt het de Russische mentaliteit. Eerst hadden ze Vadym niet nodig en nu dit. Vadym ziet het gebeuren en weet: dit is niet het land waar ik wil blijven.

Vadym Bulyshev in Oekraïne. - Eigen foto

Vrouwen konden ongestoord het land in en uit, wat zijn vriendin ook alvast deed. Hijzelf bleef, totdat vrienden aan de grens hem vertelden dat het veilig was om te vluchten. Of dachten dat het veilig was. Op een nacht in september vorig jaar waagde hij het erop. Elk moment kon hij worden aangehouden, opgepakt of neergeschoten, maar hij zag geen andere optie. Wetend dat als hij Oekraïne zou verlaten, hij nooit meer terug zou kunnen gaan.

Bij beide kanten is hij het wat de oorlog betreft met veel dingen niet eens. Hij haat de Russen voor wat ze zijn land aandoen, maar hij haat ook de manier waarop de regering met veel zaken omgaat. In zijn thuisland kreeg hij veel kritiek. Door zijn directe, eerlijke en georganiseerde houding past de Nederlandse cultuur beter bij hem, vindt hij.

PERSOONLIJK DRAMA

En toen begon zijn persoonlijke drama, vertelt de verder vooral nuchtere Vadym. Zijn vrouw vertelt hem in Nederland dat hun relatie over is. Hij moet zich uitschrijven op hun adres in Veenendaal. Voor een tussenpauze vertrekt hij naar Polen. Drie maanden later krijgt hij te horen dat hun huwelijk definitief voorbij is, om in Nederland erachter te komen dat zijn papieren na drie maanden ongeldig zijn en omdat hij geen geregistreerd adres heeft.

Hij begrijpt niet waarom mensen als hij die bereid zijn om belasting te betalen, te werken, de taal te leren en echt te integreren geen garantie krijgen om te blijven

Hij doorkruist de regio, slapend in hostels en zijn auto, op zoek naar een verblijfplek. Op het ene adres wordt hem verteld dat de opvang niet voor Oekraïners bedoeld is, terwijl bij een nachtopvang hem weer wordt gevraagd op welk adres hij geregistreerd is. Maar als hij die had, hoefde hij toch geen plaats te hebben om te slapen? Voor Oekraïners blijken aparte opvangen te zijn en waar andere asielzoekers inderdaad die status krijgen, is zijn volk tijdelijk beschermd.

ONDUIDELIJKHEID

Als de opvangen vol zitten, is het advies om dan maar in België of in Duitsland asiel aan te vragen. Alsof ze daar op vluchtelingen zitten te wachten, denkt hij. In beide landen heeft hij niets te zoeken, maar België lijkt dan nog het meest op Nederland. Hij rijdt naar Brussel. In België zou inderdaad plaats zijn. Maar dan moet hij wel kunnen bewijzen dat zijn papieren in Nederland ongeldig zijn. Dat kan niet en zo’n bewijs krijgt hij ook niet. Volgens internationaal recht zou zijn verblijf niet geweigerd mogen worden, wordt hem verteld.

Via het juridisch loket in Veenendaal wordt uiteindelijk een plaats in een opvang geregeld. Eigenlijk is het een kantoortje dat omgebouwd is tot een slaapruimte voor twee, maar Vadym heeft nu een vast adres. Tenminste, tot begin 2027. Daarna is er weer onzekerheid. En dat is ook precies zijn punt. Want wat zijn zoektocht naar een verblijfplaats allemaal veel makkelijker zou hebben gemaakt? Allereerst duidelijkheid over de regels, want de ene opvang vertelde hem iets anders dan de tweede. En zekerheid.

DANKBAAR

Hij begrijpt niet waarom de ene vluchteling die wellicht niet van plan is om te integreren automatisch recht heeft op financiële bijstand, verblijfsplaats- en vergunning, terwijl mensen als hij met alle liefde bereid zijn om belasting te betalen, te werken, de taal te leren en echt te integreren geen garantie krijgen om te blijven en kansen krijgen om te integreren.

Dat merkt hij ook bij zijn landgenoten. Vanwege gebrek aan zekerheid, is de motivatie om te integreren minder groot. Ondanks de onzekerheid geldt dat niet voor Vadym. Hij wil hoe dan ook Nederlanders helpen. Zo heeft hij nu gesprekken om brandweer te worden om Nederlanders te helpen en zo nodig hun levens te redden. In de Nederlandse ambassades in het buitenland zou hij graag de mogelijkheid hebben gehad om een taalcursus te volgen.

Vadym wil hoe dan ook Nederlanders helpen

Wat hem betreft, zou dat integratie ook helpen. Met gevoel voor discipline leert hij elke dag vijf nieuwe woorden. Als dat om welke reden overdag niet lukt, doet hij dat desnoods ‘s nachts. Tot verwondering van zijn kamergenoot. Serieus, meent hij dat nu? Als hij dan toch in een bepaalde cultuur terecht komt, wil hij er een onderdeel van zijn. Als hij een mogelijkheid ziet en hij ziet er de zin en logica van in, grijpt hij die aan.

Als hij weet wat hij wil, blijft hij daarvoor vechten. Ondanks hoe alles is verlopen, is hij zijn ex-vrouw en ex-schoonfamilie dankbaar dat hij de kans kreeg om verliefd te worden op alles wat Nederlands is.