Rhenens paar Karel en Willemien Musch 55 jaar getrouwd: Leven in politiek, vrijmetselarij en kunst

RHENEN Een leven lang ‘lernen’, net zoals in de Joodse traditie, jezelf blijven verdiepen en ontwikkelen. Dat geldt zeker voor het echtpaar Musch in Rhenen. Karel (79) en Willemien (78) Musch-van Sonderen zijn een zeer actief paar die op verschillende fronten actief zijn. Karel was dat ooit in de politiek maar nu legt hij zijn ziel en zaligheid in onder meer de vrijmetselarij en in een studie Theologie. Willemien is nog altijd een bekende kunstenaar in Rhenen die met haar boomprojecten regelmatig van zich laat spreken. Op zondag 26 oktober waren ze 55 jaar getrouwd. Burgemeester Géran Kaai kwam hen op vrijdag 31 oktober de welgemeende felicitaties overbrengen en nam alle tijd om hun verhaal aan te horen.

door Martin Brink

,,U denkt toch niet dat ik op bijna mijn tachtigste op de kansel ga staan?” Karel Musch reageert bijna verbolgen op de vraag waarom hij op zijn oude dag nog Theologie in Nijmegen is gaan studeren. Hij heeft deze vraag vaker gehad en weet ook het passende antwoord: ,,Dat doe ik om mezelf beter te begrijpen en wat er in de wereld gebeurt.”

Het is een masterstudie met een klein aantal studenten. Hij is één van de oudere deelnemers. Hij weet dat de studie bij jonge mensen minder populair is. Studies die zekerheid geven op goedbetaalde banen zijn meer in trek, is zijn verklaring.

Karel Musch vindt het leuk om de masterstudie te volgen en vooral een voorrecht om dat te doen. Ooit studeerde hij Culturele Antropologie maar dit ligt hem veel beter. Misschien is het ook wel in het verlengde van de Vrijmetselarij, waarvan hij eerst in Ede en nu in Wageningen bij een Loge is aangesloten. In dit Broederschap is het eveneens zoeken naar een eigen route door het leven. Maar niet eenzaam en zeker niet alleen.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Zo was het op maandag 26 oktober 1970 in Uden: het kersverse paar Musch-van Sonderen. - Familiearchief

Karel Musch heeft hier een specifieke functie. Hij geeft samenvattingen, publiceert er veel over en zorgt dat de omgangsvormen worden nageleefd. Hij heeft tal van andere publicaties op zijn naam staan. Zo maakte hij zelfs een boekje over de Islam maar ook een publicatie onder de titel ‘De verborgen spiritualiteit van de vrijmetselarij’.

Karel is geboeid door verbindingen tussen mensen, tussen mensen en groepen en tussen mensen en organisaties. Op zijn LinkedIn-pagina meldt hij: ,,Mijn opa, een meubelmaker, zei altijd dat hij werkte met de ‘geest’ van de lijm. Die ‘geest’ zoek ik in het verbinden van mensen; met elkaar en met zichzelf. Daarom ben ik geboeid door leiderschap en leiderschapsvorming. Ik wil daaraan werken; bij mezelf en bij anderen.”

Zo staat hij nu in het leven met in de achterliggende decennia opvallend veel (maatschappelijk betrokken) activiteiten. ,,Heb je een extra pen meegenomen?”, vraagt Karel aan de verslaggever. De soms wat ironische grap is bij hem nooit ver weg.

LEREN KENNEN IN BERGEN

Ze leerden elkaar kennen in het Noord-Hollandse Bergen, de voormalige kunstenaarskolonie waar ze beiden opgroeiden en naar school gingen. Bij de heropening van een vernieuwde school is het allemaal begonnen.

Ze waren er beiden aanwezig. Het werd daar een soort van reünie. Karel: ,,In de gymzaal probeerden we een vogelnestje in de ringen uit. De jongens gingen zich echt uitsloven voor de meiden.”

Buiten werd het ondertussen steeds slechter met het weer. Het ging zelfs ijzelen. ,,Na afloop liepen we naar huis. Zij hield mij stevig vast. En ik heb haar daarna nooit meer losgelaten!”, zegt hij veelbetekenend.

Willemien kan dat beamen. Het werd een stevige verkering en ze maakten in een vriendengroep veel plezier. Karel ging naar de ULO en vervolgens naar de HBS in Schagen; Willemien ging later nog studeren. Ze behaalde haar eerstegraads onderwijsbevoegdheid in Kunstnaaldwerk. Ze kon direct aan de slag bij een HBO-opleiding in Leeuwarden. ,,Ik gaf les aan leerlingen die even oud als mij waren. Ik heb er desondanks een plezierige tijd gehad.”

Karel zat op kamers in Utrecht en ging in dienst, Willemien woonde in Leeuwarden. Ze werd ongepland zwanger. ,,Dan staat het leven op de kop”, herinnert Karel zich. Maar ze sloegen zich er goed doorheen. De moeder van Willemien maakte voor de Grote Dag een keurig en eigentijds mantelpakje, hij ging strak in het pak. Op het gemeentehuis van Bergen gaven ze elkaar het jawoord.

CRISISMANAGER

Een sprong voorwaarts in de tijd: ze verruilden hun woonplaatsen voor het Noord-Brabantse Uden. Hier werden hun drie kinderen geboren. Willemien werkte intussen als tekenlerares op een huishoudschool in haar woonplaats. Het verschil was groot: van een HBO naar een ander type onderwijs. Maar ze bewaart er kostbare herinneringen aan. Karel ging de politiek in. Hij werd in Uden raadslid voor de PvdA en later lid van de Provinciale Staten.

Nog weer verder in de tijd vinden we hem terug als assistent van twee staatssecretarissen en van minister Pieter Beelaerts van Blokland, de hoogste baas van het ministerie voor zaken betreffende huisvesting, de ruimtelijke ordening en het beheer van het milieu in Nederland. Terug in Uden werd hij wethouder. Daarna ging hij in rijksdienst en kreeg een directiebaantje. Maar Karel wilde iets anders.

Wegens gebrek aan inspiratie en uitdaging, zoals hij zelf zegt, stapte hij na een paar jaar op en koos voor het zelfstandig adviseurschap. Ook fungeerde hij als interim-manager in de gezondheidszorg of gaf hij adviezen aan ziekenhuisdirecties. Vaak betekende dat simpelweg rust brengen in een crisissituatie. Dat heeft hij jaren volgehouden.

Uiteindelijk stapte hij in een maatschap van zeven anderen en startte een kantoor in Soesterberg. Dat werd een groot succes. Maar het werk drukte zwaar en groeide hem eigenlijk boven het hoofd.

,,Ik was veel op pad, door heel Nederland, en vaak en veel van huis, veel vertegenwoordiging van mijn kantoor ook op buitenlandse congressen, veel publicaties over ons werkterrein en onze speciale aanpak. Ik genoot soms net een beetje teveel van de vrijheid in die jaren”, zegt hij over deze hectische periode. Rond zijn vijftigste was het klaar. ,,Het kaarsje had aan twee kanten gebrand en ging toen bijna uit…”

Het gezin telde inmiddels twee meisjes en één jongen. Tegenwoordig zijn er zeven kleinkinderen plus pleegkleinkind Naomi. Ze zijn in de leeftijd tussen de 13 en 22 jaar en wonen allen in de omgeving.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De gegevens omtrent de vochtigheid in het hout worden nauwkeurig genoteerd. - Martin Brink

Willemien wilde in die tijd weer eens zelf leerling zijn. ,,We verhuisden naar Breda waar ik op de Kunstacademie de dagopleiding tekenen/schilderen/monumentaal volgde.” Het is ook in die periode dat ze voor drie maanden naar China ging in het kader van een culturele uitwisseling. Het leverde haar onvervangbare ervaringen op.

,,We hadden natuurlijk ook tijd voor andere zaken, zoals het bezoeken van musea. Daar hingen de meest fantastische en bekende werken! Wat denk je: ze waren allemaal nep, nageschilderd. Chinezen waren niet gewend om zelf te kalligraferen. Ze snapten ook niet hoe wij dat uit ons hoofd konden maken.”

Na China werd uiteindelijk rust gevonden in Rhenen. In 1989 betrokken ze de woning aan de Jan van Arkelweg. ,,We wonen hier nog altijd met veel plezier,” zegt Willemien. In 1999 vonden ze, naast hun woning in Rhenen, een nieuwe uitdaging in Frankrijk. Karel: ,,We kochten een oude boerderij in Bourgogne, in het gehuchtje Le Chemin bij Corbigny, ten westen van de Morvan. Een totaal leeg landschap, dat goed past bij mijn lege binnenste.

De oude boerderij was bijna een ruïne en die hebben we grotendeels eigenhandig gered van de ondergang. We maakten het pand geschikt voor de opvang van pelgrims, die van Vézelay naar Santiago de Compostella trokken. We leefden zoveel mogelijk van wat de tuin opleverde. Daar verkochten we ook wat van.

We herontdekten daar onszelf en elkaar. Ik moest werken met mijn handen, waar ik tot dan had geleefd van mijn oren en mijn mond. Langzamerhand kwam ik weer op beide benen, zag nieuwe dimensies en perspectieven.”

De pelgrimsopvang bestaat nog altijd, ondanks dat ze het na vijftien jaar verkochten. Karel: ,,Er waren kinderen en kleinkinderen in Holland, vrienden en vriendinnen, familieleden en de Broeders van mijn Loge. We vonden dat we er te ver vanaf woonden.”

KLEURRIJKE SCHUTTING

En zo werd Rhenen hun vaste toevluchtsoord. Karel was er een tijdlang vrijwilliger in het geven van taallessen aan nieuwkomers en gezinshereniging, Willemien werd ook gecertifieerd yogadocent (,,Ik volg elk jaar nog bijscholingscursussen”) en wijdde zich meer en meer aan het maken van kunst.

,,Ik liep hier in Rhenen eens langs een wit geschilderde schutting naast het Kruidvat. Ik vond het geen gezicht, zo kaal! Ik stapte daarop de Wilhelminamavo binnen en kreeg directeur Soeteman enthousiast. Met leerlingen van de brugklas hebben we er een kleurrijk geheel van gemaakt.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Willemien Musch-van Sonderen bij de boomschijven die straks ergens in Rhenen in een kunstwerk te zien zullen zijn. - Martin Brink

Het leverde haar ook een baan als tekenlerares op bij de mavo. Toen deze naar Veenendaal vertrok, ging ze mee. Haar onderwijsloopbaan sloot ze uiteindelijk af op een HBO in Houten.

Bij haar staat de natuur voorop. ,,Dat gaat ons allemaal aan”, zegt ze. In Rhenen is ze vooral bekend geworden om haar boomprojecten, zoals het eerbetoon eind vorig jaar voor de kap van drie Amerikaanse eiken die voor de algemene begraafplaats stonden. Het waren exoten die volgens haar meer dan tachtig jaar oud waren. Ze maakte van de stompen zogenaamde rubbings, ofwel wrijftekeningen. Elke boom heeft een eigen reliëf en groeiwijze. Die zijn goed te zien op de reliëfs die zijn overgebracht op speciaal papier. Ook de schors werd op eenzelfde manier behandeld.

LINDE OP BEGRAAFPLAATS

Veel passanten vroegen haar waarmee ze bezig was. Ze verkocht na haar verkoopexpo ‘Het gaat om de bomen’ in het gemeentehuis van Rhenen verschillende afdrukken. Dat alles ten behoeve van een nieuwe boom.

Het bracht tweeduizend euro in het laatje. De boom komt er en in overleg met de gemeente wordt het een linde die op de begraafplaats komt en in november geplant wordt. Kortgeleden heeft ze ditzelfde gedaan met de gekapte platanen aan de Platanenlaan. Die moesten weg voor nieuwe riolering en een betere bestrating.

Er stonden negen platanen, er komen er dertien voor terug. Met leerlingen van groep acht van de christelijke basisschool De Springplank en onder leiding van een enthousiaste meester Rik maakte ze in mei er een bomenproject van. De kinderen maakten met wasco kleurrijke afdrukken van de schors en zetten er een eigen tekst onder. Dat leverde verrassende uitspraken op. Willemien toont de afdrukken die ze keurig heeft ingelijst. ,,Ze worden nog tentoongesteld en verkocht. De opbrengst is weer voor de aanschaf van bomen.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Twee voorbeelden van een rubbing, een schorsafdruk, zoals gemaakt door twee basisscholleerlingen. De gedachten die ze noteerden zijn ronduit verrassend. - Martin Brink

Het kunstproject ging hier een stap verder. Samen met Remco de Kluizenaar uit Wageningen en met sound-healer en levenscoach Galitta Tassa werd een bodem-geluidsdocument gemaakt. ,,Zo konden we de bodemdiertjes horen zoals de mieren, de teken en de pissebedden. Het inspireert mij om ze tegenwoordig op tekening over te brengen.”

GEEN ACTIEVOERDER

Willemien noemt zich nadrukkelijk geen actievoerder. ,,Maar ik wil mensen er wel bewust van maken dat bomen essentieel voor ons zijn.”

In de tuin liggen nu ook boomschijven te drogen. Die zijn bedoeld voor een nieuw kunstproject waarbij de schijven op volgorde, als zijnde een originele boom, worden gelegd. Met de gemeente Rhenen gaat ze nog in overleg waar het monumentale werk een plek kan krijgen.

Willemien zit tot slot nog vol ideeën.

,,We zitten hier in een bijzonder gebied waar veel is gebeurd. Ik heb genoeg foto’s over de verwoestingen gezien uit 1940 en 1944 en dan in het bijzonder bomen. Ik ga er nog iets mee doen binnen een project Schuldig Landschap.”

Kinderen van De Springplank die in mei deelnamen aan het platanenproject, schreven op wat ze voelden bij de bomen. Het leverde soms verrassende inzichten op. - Martin Brink