Hoe Elst de opvang van 200 asielzoekers tegenhield: ‘We moeten hiervan leren voor de toekomst’
5 februari 2025 om 07:00 Maatschappelijk Nieuws uit Rhenen AZC gemeente RhenenELST Meer dan vier uur slaap per nacht kreeg Jan Scheffer, actieleider van AZC, NEE, de afgelopen weken niet. Het was een hectische maand. Op 8 januari werd bekend dat het college van B&W het plan had om 200 asielzoekers op te vangen op locatie De Eikelkamp, langs de N500 in Elst. Het dorpje Elst voelde zich overvallen, ongehoord, en ,,de gemeente Rhenen sloeg hier de plank volledig mis”. Mini-frikandellen, borden op het fietspad, een dorp in actie, een wethouder met de beste intenties en een maand waarin de gemoederen hoog opliepen. In deze reconstructie zet De Rijnpost de gebeurtenissen op een rijtje en kijkt verder.
April 2024 – Gemeente Rhenen besluit 116 asielzoekers op te vangen, conform de spreidingswet
Medio september – Wethouder Gert van Laar start gesprekken met landgoed Prattenburg
In september begint wethouder Gert van Laar met het zoeken naar een geschikte locatie voor de opvang van 116 vluchtelingen, zonder de woonruimte van de inwoners van de gemeente Rhenen in gevaar te brengen. Hij kiest voor De Eikelkamp, een locatie waar eerder plannen voor een zorghotel mislukten. Met tijdelijke opvang voor 15 jaar wordt de vergunningverlening makkelijker. Samen met het COA en de landeigenaar wordt het plan voor 200 opvangplekken ontwikkeld, naast de 10 al bestaande flexwoningen voor Oekraïners. Van Laar ziet het als ‘de ideale oplossing’ voor Rhenen: door extra opvang te regelen, kan een andere gemeente meer statushouders opvangen, terwijl het COA de financiering en voorzieningen regelt. Zo blijven woningbouwlocaties vrij voor Elst, Rhenen en Achterberg.
Woensdag 8 januari – Bewoners van Elst krijgen een brief: ‘Opvang vluchtelingen’
Op de telefoon van Jan Scheffer, inwoner van Elst en eigenaar van een vastgoedbedrijf, stromen de appjes binnen. Een opvanglocatie voor 200 vluchtelingen op De Eikelkamp, midden in het bos aan de noordkant van Elst. ,,De gemeente Rhenen heeft geen tijd voor de plaatselijke bevolking, maar wel voor de luxe huisvesting van honderd gelukzoekers in Elst – ongelooflijk, wat een onbehoorlijk bestuur!”, schrijft Scheffer op Facebook. Op sociale media zijn de reacties fel. Er wordt een Facebookgroep opgericht: ‘Zeg nee tegen AZC Elst’.
Woensdagavond – Bijeenkomst in dorpshuis
Gemeenteraadslid Richard Salari (VVD), uit Elst, komt naar het dorpshuis Bestegoed om de bewoners bij te praten. De raadsleden werden pas enkele dagen eerder van het plan van B&W op de hoogte gesteld. In het dorpshuis staan de bewoners op hun achterste poten. Scheffer stapt in zijn auto en begeeft zich ook naar de bijeenkomst: ,,Ik heb altijd een uitgesproken mening, en van achter het scherm win je het niet. Zoals mijn eerste reactie op Facebook over de gelukszoekers, dat was uit emotie en dat neem ik nu terug. Ik stond daar en stelde gerichte vragen, constructief op zoek naar antwoorden.” Buiten gonst het van de onrust. In Rhenen blijkt een presidiumoverleg aan de gang, met alle fractievoorzitters aanwezig.
Elstenaren stappen in de auto naar het gemeentehuis. ,,Sommige fractievoorzitters voelden dat we hen hiermee overvielen, maar dat waren wij zelf ook!”, vertelt Scheffer. Ondertussen maken vrouwen uit het dorp een spandoek met een laken en een spuitbus: ‘AZC? Nee! Elst veilig!’ Voor het gemeentehuis verzamelen zich circa 100 mensen. De politie komt om de hoek. Scheffer staat bij de ingang: ,,Drie mensen mogen naar binnen om te spreken met de fractievoorzitters en de burgemeester.”
Binnen is de sfeer gespannen. Scheffer doet een voorstel aan de fractievoorzitters en burgemeester Géran Kaai: ,,Als wij nu 75 procent van de bevolking achter ons krijgen dat dit niet klopt, gaan jullie dat dan serieus nemen en hier iets mee doen?” Men stemt in: ,,Als jullie meer dan 75 procent van de stemmen halen, kunnen we dat niet negeren.” Buiten wachten de dorpelingen op een uitslag. Verderop bij Landgoed Prattenburg gaat een cobra af bij het toegangshek van De Eikelkamp.
We verzetten ons niet tegen het helpen van vluchtelingen, maar tegen het plan op De Eikelkamp
Scheffer stapt naar buiten, zonder de burgemeester om veiligheidsoverwegingen, die eigenlijk graag mee had gelopen. Hij doet verslag van de gebeurtenis en verzoekt daarna iedereen naar huis te gaan. De volgende dag worden de eerste stappen gezet voor een handtekeningenactie door comité AZC, NEE.
Donderdag 9 januari – Handtekeningenactie
In Elst is de spanning voelbaar, de verontwaardiging groot. Na zijn voorstel heeft Scheffer buikpijn, 75 procent is een hoog percentage. Het document verspreidt zich snel. De tekst laat niets aan duidelijkheid te wensen over: ,,Het comité ‘AZC NEE’ spreekt zich uit tegen het voornemen van de gemeente Rhenen om 200 asielzoekers op te vangen op De Eikelkamp. Het comité benadrukt niet tegen de opvang van asielzoekers te zijn, maar pleit voor naleving van de spreidingswet: 120 asielzoekers, verdeeld over Rhenen, Elst en Achterberg. Naar rato van inwonersaantallen en aanwezige voorzieningen. In de praktijk betekent dit 70 asielzoekers in Rhenen, 25 in Elst en 25 in Achterberg.”
Zaterdag 11 januari – Spoedoverleg Dorpsraad Elst
De dorpsraad, met voorzitter Hannah Honders, besluit dat ook zij een standpunt moeten innemen. Ze sluiten zich aan bij de handtekeningenactie: ,,De gemeente Rhenen heeft hier de plank volledig misgeslagen. Wat betekent dit voor het onderzoek ‘Rhenen Spreekt’? Daaruit bleek juist dat participatie binnen de gemeente belangrijk was. En nu dit?”
Maandagavond 13 januari – Vrijwilligers gaan langs de deuren
Om 20.00 uur verzamelen de vrijwillige lopers zich bij Bestegoed voor de handtekeningenactie in Elst. Scheffer is verrast als er tussen de 75 en 100 mensen komen: ,,We verzetten ons niet tegen het helpen van vluchtelingen, maar tegen het plan op De Eikelkamp. We willen de meningen van iedereen respecteren.” De zorgen zijn groot: ,,Er is te weinig sociale controle in het bos en Elst heeft te weinig voorzieningen om zo’n grote groep op te vangen. Daarnaast is de veiligheid een probleem, met schoolgaande kinderen die langs de locatie fietsen.”
Ondertussen zijn er in Elst al verschillende plekken waar spandoeken en borden geplaatst zijn met de tekst: ‘Oekraïners oké, AZC nee.’ Maar volgens Scheffer dekt dat niet de lading: ,,Wij zijn niet tegen vluchtelingen. We willen helpen, maar het moet wel op een manier die past bij de schaal van ons dorp. Daarom zeggen wij: opvang, ja – maar op een gedoseerde en verantwoorde manier.”
In de avond worden enkele van de spandoeken vernield in Elst, ook worden borden met de tekst ‘Oekraïners oké, AZC nee.’ op het fietspad gegooid. Scheffer en de actiegroep besluiten de borden weg te halen om ongelukken te voorkomen.
Dinsdagavond 21 januari – AZC, NEE biedt handtekeningen aan burgemeester Kaai
De actie levert in korte tijd 2800 handtekeningen op, goed voor ongeveer 80 procent van de stemgerechtigden in Elst. Een duidelijk signaal aan de gemeente. Scheffer en Honders spreken die avond tijdens de commissievergadering samenleving en dienen de handtekeningen in.
Scheffer geeft de gemeente een ultimatum: ,,Morgen trekt het college van B & W de plannen in.” Maar daar steekt fractievoorzitter Geertje Wiesenekker, van Rhenens belang, een stokje voor: ,,De gemeenteraad beslist hierover. Geeft u de raad een week.” Ze schudden de hand.
Donderdag 23 januari – Brief ‘Cultuur onder Vuur’ valt op de mat in Elst en omgeving
‘Cultuur onder Vuur’ is een organisatie die meent de christelijke normen, waarden en beschaving te verdedigen. De redactie van de Rijnpost krijgt een e-mail met zorgen over het polariserende en discriminerende taalgebruik in de brief. Scheffer wordt zonder overleg in de brief genoemd en neemt op Facebook afstand van de brief, net als de actiegroep AZC, NEE.
Donderdagavond 23 januari - Informatieavond gemeente in het Bestegoed
Op de informatieavond is buiten de sfeer minder gemoedelijk dan de vorige keer. POWNED neemt interviews af: ‘Donder op met dat volk, gelukszoekers of 90 procent zijn rotte appels’. Twee Elstenaren staan met een bord ‘Vluchtelingen welkom’, die krijgen mini-frikandellen naar hun hoofd gegooid. ,,Iedere vorm van intimidatie, geweld of rottigheid dat wil ik niet vertegenwoordigen. Die acties keur ik af, alleen het meeste is vreedzaam verlopen. POWNED pakte de grootste fanatiekelingen uit het publiek, maar wij zijn juist constructief in gesprek gegaan met de burgemeester en de wethouder. De man en vrouw die een mini-frikandel naar hun hoofd kregen, heb ik de volgende dag nog bericht. Ieders mening moet gerespecteerd worden.’’
Diezelfde avond nog dient VVD Rhenen een raadsvoorstel in om ‘Opvang vluchtelingen Rhenen’ per direct in te trekken en een gemeente brede participatie op te zetten.
Dinsdag 28 januari – Motie gesteund
Een week na de handtekeningen actie hebben alle partijen in de gemeente Rhenen een motie opgesteld die door alle raadsleden wordt gesteund. Om half 8 verzamelen de Elstenaren zich op de publieke tribune en op de gang, het gemeentehuis staat vol. ,,Iedere dag tot in de late uurtjes heb ik met raadsleden en andere belanghebbende om de tafel gezeten”, vertelt Scheffer: ,,Van links tot rechts, ik moet de raad complimenteren, allemaal stonden ze open voor gesprek en hebben we de opties bekeken. Het is goed dat het binnen een week behandeld werd, anders gaat het etteren. We zijn met zijn alle constant bezig geweest om de gemoederen te bedaren onder de Elstenaren. De waardering gaat ook zeker uit naar de burgemeester voor zijn constructieve houding.”
Buiten wacht een grote groep Elstenaren. De stemming is opgewekt. De motie verzoekt het college het voorstel om 200 vluchtelingen bij De Eikelkamp op te vangen in te trekken en met de bewoners tot een nieuw voorstel te komen. Het voorstel wordt aangenomen. Buiten klinkt het geknal van vuurwerk, klinkt de champagne en gaan de bitterballen rond. Elst heeft gesproken.
Woensdag 29 januari – Burgemeester en wethouder zetten verdere stappen
De situatie voor de inwoners van Elst blijft spannend. Het plan voor een AZC is nog niet volledig van de baan, nu zal er naar alternatieven gezocht moeten worden. Hannah Honders van de dorpsraad benadrukt dat de bal nu bij de gemeente ligt: ,,Ik verwacht dat de gemeente Rhenen een klankbord voor haar inwoners opzet, zodat we betrokken worden in het proces. We hoeven het niet altijd met elkaar eens te zijn, maar het is belangrijk dat we stap voor stap betrokken worden en ons gehoord voelen.”
De wethouder reageert daarop en erkent dat er van de eerdere fouten geleerd moet worden:,,In de eerste fase hebben we bewust gekozen om de inwoners in één keer te informeren, om wantrouwen te voorkomen wanneer je nog niet volledig transparant kunt zijn in de onderzoeksfase. We moeten hiervan leren voor de toekomst.”
De burgemeester deelt mee dat het vertrouwen in de gemeente flink is gedaald: ,,Als het gaat om vertrouwen in de overheid, moet dat altijd behouden worden, maar het vraagt wel hard werk. De discussie van de afgelopen weken heeft het vertrouwen ernstig aangetast, en we zullen nu hard moeten werken om dat terug te winnen. Maar daarnaast ook ons te houden aan de spreidingswet.”
De opdracht van de raad is duidelijk: zoek naar alternatieven, met participatie van de inwoners. ,,De motie van de gemeenteraad is breed, we hebben veel locaties bekeken, maar veel daarvan zijn ongeschikt’’, vertelt de wethouder.,, We kijken nu naar de drie kernen, al zal dat waarschijnlijk ten koste gaan van onze woningbouw, omdat we dan woningen beschikbaar moeten stellen. Bovendien zullen kleinere locaties meer kosten met zich meebrengen. We laten de kaders van kostenbeheersing en woningbouw nu los en zetten in op participatie. Om zo te kijken naar de beste oplossing voor de gemeente Rhenen.’’
Lees meer over de AZC-plannen in de gemeente Rhenen in ons dossier.
