‘Pa wilde niet praten over zijn diensttijd in Elst’

VEENENDAAL ,,Als ik er niet zelf over was begonnen, dan had mijn vader niets verteld over zijn mobilisatietijd en de meidagen van 1940. Maar toen was het nóg heel summier. Heb je gevochten? Nee. Heb je geschoten? Nee. Dat was het. Nu ik er over nadenk dan is het mij wel duidelijk dat hij er niet over wilde praten.”

door Martin Brink

Veenendaler Klaas P. Tigchelaar vertelt over de tijd dat zijn vader ver van huis was. Die woonde in het West-Friese Kolhorn (nu in de gemeente Hollandse Kroon), was getrouwd en had een kind. Maar als soldaat was hij gemobiliseerd in het Utrechtse Elst. Hoe het daar precies was en aan toeging, daar is Klaas Tigchelaar nooit achtergekomen. Wel in welk onderdeel hij zat en hoe hij de oorlogsdagen was doorgekomen. Klaas en zijn zoon Casper hebben dat onlangs uitgezocht. Met dank aan gespecialiseerde websites. Deze gegevens hadden ze nodig voor een publicatie die raakvlakken heeft met deze omgeving en dus ook ter verkoop is gelegd bij boekhandel Van Kooten in Veenendaal. 

YAD VASHEM Het boek van 85 bladzijden is in eigen beheer uitgebracht in een oplage van 400 stuks en heeft de welluidende titel ‘Kom maar binnen’. Die verwijst naar de opvang van een Joods meisje waarvoor Pieter en Marie Tigchelaar-De Rooy in 1986 de Yad Vashem-onderscheiding van de staat Israël kregen. Met dank aan aanvraagster Betty Koster die nu 97 jaar is en nog veel weet over vroeger. ,,Van haar weet ik nu beter hoe het er thuis aan toe ging omdat ze toen één van de onderduikers was”, zegt Klaas Tigchelaar die met zijn 76 jaren te jong is om iets over de oorlog te weten. 

De onderscheiding heeft hij mooi gevat in een passende setting die in de achterkamer van zijn woning in Veenendaal-West hangt. ,,Anders ligt het toch maar in een la en ziet niemand het.” Opdat het verhaal over het verzet en de onderduik in de kop van Noord-Holland niet verloren gaat, heeft Klaas Tigchelaar onlangs aan alle basisscholen en het voortgezet onderwijs in de gemeente Hollandse Kroon een boek verstrekt.

VERDER UITZOEKEN Hoe is dat allemaal zo gekomen? ,,Een bekende van de historische vereniging kreeg de vraag hoe het er aan toeging in het verzet in Kolhorn en omgeving. Die verwees mij naar mij omdat mijn vader er in zat. Maar mijn herinneringen van horen zeggen zijn eigenlijk niet zo interessant. Ik zou dan ook snel klaar zijn op één A4-tje. Later besloten mijn zoon en ik om het verder uit te zoeken voor een publicatie.”

Dat werd nog een hele zoektocht. Vooral omdat vader weinig vertelde. ,,Aan mijn moeder had ik wel eens gevraagd hoe het toentertijd aan toe ging. Ze trouwden in 1938. Mijn moeder had twee voorwaarden: vader moest vast werk vinden en ze wilde een wasmachine. Ze zag het namelijk al voor zich: binnen de kortste keren zouden er kinderen komen en ze had geen zin om al die kleding met de hand te wassen. In beide gevallen is het gelukt. Vader heeft jaren hij een en dezelfde boer gewerkt. En kinderen kwamen al snel. Hoe was dat, vroeg ik haar. Ze zei: de eerste vier waren gewenst, de andere vier waren welkom.” 

Over de mobilisatie in Elst liet vader dus weinig los. ,,Ik vertelde hem eens: ik ga werken in Veenendaal. Maar dat ken ik wel, vertelde hij daarop. Ik zat in de mobilisatie in Elst.” Dat was 35 jaar geleden.

Klaas Tigchelaar verhuisde uit West-Friesland naar het voor hem onbekende Veenendaal. Hier werd hij, tot aan zijn pensioen, hoofd van de Technische Dienst van wat toen nog Patrimonium‘s Bouwvereniging heette. Daar kan hij uren over vertellen. Hij maakte persoonlijk mee, en werkte er ook aan, dat Veenendaal het dorpse karakter ontsteeg.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De Yad Vashem-onderscheiding voor zijn ouders heeft Klaas in een mooie setting gemaakt. - Martin Brink

DUURZAAMHEID Zijn missie was altijd duurzaamheid en energiezuinig werken, een en ander ook toegepast in bouwmaterialen. Onder zijn leiding werden op veel flatgebouwen zonnepanelen geplaatst waarvan de opbrengst weer gebruikt werd om andere projecten haalbaar te maken. Het toenmalige Zonnestraalproject werd daarmee de grootste in de wereld. Hij herinnert zich dat veel gronden destijds in handen waren van bouwer Rien van Elst. ,,Die werkte altijd goed mee. Hij bood het aan tegen een rendabele prijs. Van Elst was wel een systeembouwer.” Tigchelaar herinnert zich nog een project van bouwer Boers waarin de gevels energiezuinig werden gemaakt. ,,Dat scheelde enorm in de stookkosten dan wat normaliter het geval was.”

Hij was verder betrokken bij Stad in de Stad in Petenbos waar in de houtskeletbouw van Patrimonium een warmtesysteem met een warmtepomp werd geïntroduceerd. Toen hij met pensioen ging werd hem een congres over duurzaamheid aangeboden. Die vond plaats in De Lampegiet. ,,Ik mocht zelf de sprekers uitnodigen. Ze kwamen uit het hele land.” Zelf gaf hij ook voordrachten over dit onderwerp en mocht zelfs een gastles verzorgen op de TU in Delft. ,,Wij stonden als woningbouwcorporatie goed bekend in Nederland.” Zijn laatste taak was het adviseurschap bij de ontwikkeling van Veenendaal-Oost. Doordat met corona alles stil lag, heeft hij ervoor bedankt.

VELDARTILLERIE Inmiddels heeft hij samen met zijn zoon meer achterhaald over de diensttijd van vader in Elst. Die zat bij de Veldartillerie ofwel de tweede batterij van de derde afdeling van het achtste regiment Infanterie. Hij was gehuisvest in een tabaksschuur. Onder waren paarden gestald, op de zolder was er legering voor de soldaten gemaakt. Foto’s zijn er niet. ,,Ja, één foto van een groep van 120 man. Daar moet hij tussen staan, maar we hebben hem niet precies kunnen ontdekken.”

Inmiddels is Tigchelaar ook achter het grootste wapenfeit van de afdeling gekomen. ,,Ze hebben een grote Houwitser, één van de vier in Nederland, naar de achterkant van de Grebbeberg gesleept om van daaruit de kerk in Wageningen te beschieten waar een uitkijkpost van de Duitsers zat. Dat lukte niet helemaal want de eerste poging mislukte.

De mannen in de uitzichttoren bij Ouwehands Dierenpark gaven aan dat de richting aangepast moest worden. Twintig minuten en twee schoten later ligt de kerk en omgeving in puin. Voor het verloop van de strijd had het overigens geen consequenties. Maar Wageningen zou, net als Rhenen, nog jarenlang gebukt gaan onder het afvoeren van puin en het opbouwen van de stad.