Kwartaalrubriek Stadsmuseum Veenendaal: Over de Roode Haan, de Brijpot en twee mestbulten

VEENENDAAL Een onooglijker boekje is niet gauw te vinden; het valt van ellende uit elkaar, gescheurde omslag, er staan geldbedragen in gekliederd en het heeft titel, noch jaartal, noch inhoudsopgave. Er is niets bekend over hoe het in het museum terecht is gekomen en via wie en wanneer.

door Hans Wegen

Je zou het een soort kadaster kunnen noemen, maar dan zonder getekende percelen. Het woord kadaster komt van het Latijnse catastrum, dat is een register van onroerend goed ten behoeve van het innen van belastingen. Het moet dateren uit 1886, als je de gegevens combineert. Omdat er geen jaartal, inhoudsopgave of titel genoemd worden, lijkt het waarschijnlijk dat dit soort boekjes periodiek verschenen. Wat het interessant maakt, zijn de topografische aanduidingen die we in het huidige Veenendaal kennen: Tinneweide, De Hel, de Roode Haan, De Pekken, De Groene Velden, Boompjesgoed, Middelbuurtscheweg (bij de spoorweg). Bij de meeste van de genoemde percelen wei- en bouwland staan de huurders of eigenaren van destijds genoemd. Veel van deze percelen hadden bijnamen. Voor de mensen uit deze tijd waren die voldoende om te weten wat er bedoeld was. De namen die genoemd worden, kunnen misschien interessant zijn voor mensen die iets meer aan de weet zouden willen komen over waar hun families gewoond hebben. Er worden ook percelen beschreven die onder Rhenen of Renswoude vallen.

VOORBEELDEN

,,Een huis, ingericht tot twee woningen, genaamd de Roode Haan, met moestuin, boomgaard, wei- en bouwland, strekkende vanaf de Munniken- of Vendelseweg, langs de Kooiweg en de Fosse Wetering, tot eigendom van de weduwe E. van den Brandhof, gemeente Renswoude.” Fosse Wetering? Merkwaardig woord. Het wijst op de algemene waterhuishouding in en rond Veenendaal (zoals Bisschop Davidsgrift). Ik had het vermoeden dat het weleens aan het Frans ontleend zou kunnen zijn. En inderdaad, fossé betekent sloot of gracht.

RINSE WIJN

Een Herenhuis aan de Markt, noordzijde, van de Hervormde Gemeente van Veenendaal ,,en bij overgang onderworpen aan het recht van voorverkoop ten behoeve van dezelve. Indien daarvan na aanbod geen gebruik gemaakt wordt, moet een nieuwe erfpachtsbrief worden opgemaakt en als recognitie (=rechtserkenning) 3 kannen Rijnsche Wijn.” Blijkbaar kon je in dit soort zaken soms in natura betalen!

OPZICHTER VAN RAVENSWAAIJ

Verdere voorbeelden: Een stuk uitmuntend weiland met bomen en houtwallen gelegen onder Renswoude. De grondlasten bedroegen 7 gulden. ,,De mestbulten zijn niet onder den verkoop begrepen.” Een hofstede genaamd de Tinneweide, gelegen onder Rhenen en Stichts Veenendaal. Enige percelen bouwland gelegen in de Groene Velden. Enkele bijbehorende namen: Piet Laurens, Evert van Ginkel, Piet van Kruistein. Een familie die veel genoemd wordt, is de familie Van Ravenswaaij. Bij het hoofdstuk Toelichtingen staat de naam Hendrik van Ravenswaaij, die de opzichter was bij wie je terecht kon bij geschillen over de juiste grenzen der percelen. ,,Een boerenwoning, waarin een koe- en paardenstal genaamd ‘de Brijpot’ met schuur etc., staande onder Rhenen en Stichts Veenendaal.”

AMICITIA

Tot slot een nog bestaand pand aan de Nieuweweg, genoemd bij het hoofdstuk Erfpachten. ,,Stichts Veenendaal, sectie B nr. 1764, in erfpacht van n.v. Sociëteit Amicitia. Later in bezit van een apostolisch kerkgenootschap.” Thans woonhuis.

Het boekje is - uiterst voorzichtig - in te zien bij Collectiebeheer Stadsmuseum.