Bijzondere gebouwen bewaren voor de toekomst op de Open Monumentendag en Dag van de Architectuur

VEENENDAAL ‘Een monument is een heel bijzonder oud gebouw dat bewaard moet blijven voor de toekomst.’ Dat was afgelopen zaterdag de tekst bij de stand ‘knutsel je eigen monument’, een van de activiteiten die de link tussen de Open Monumentendag, de Dag van de Architectuur en het thema van dit jaar ‘duurzaamheid’ al goed verklaarde. Of, in de woorden van wethouder Stroobosscher: ,,Monumenten bestaan al langer dan u en ik. Het is een uitdaging om ze te verduurzamen zodat ze nog langer meegaan.”

Door Arjen van den Berg

Een kind heeft het standje met de viltstiften, vouwblaadjes, closetrollen en alle denkbare fröbelmaterialen al zien staan en vraagt zichtbaar ongeduldig aan zijn moeder waarom hij nog niet kan knutselen. Helaas is het standje nog onbemand door de vrouw die niet veel later plaats zal nemen. Een uur later wordt om 11.00 uur zijn geduld beloond en is de tafel bezet door het bijbehorende gezin. De closetrollen nemen al snel de vorm aan van het waarschijnlijk door elk kind gekozen monument. Jawel, het kasteel.

NK-TEGELWIPPEN Het bordje bij het standje ernaast belooft een door de gemeente motiverende bijdrage om bewoners vooral van de tuintegels af te helpen door mee te doen met het NK-tegelwippen. Minuten na de opening door de wethouder is het standje noch voorzien van opwekkende lectuur noch van een enthousiaste medewerker. De tafel wordt dan ook snel weggehaald om te gebruiken voor een ‘activiteit’ waar mensen letterlijk mee weg lopen en die wel bijdraagt aan de vergroening van Veenendaal: de uitgifte van een gratis bloemtasje.

Organisaties als Veenendaal4Fair en het Repair Café krijgen ook de nodige bezoekers. Buiten begint stadsgids Jaap Pilon aan een gratis twee uur durende wandeling waarvoor zo’n 25 mensen wel te porren zijn, al dan niet met een paraplu.

VREUGDE In de Kerkewijk heeft Veenendaal ook het nodige aanbod aan monumenten. Een nieuwe toevoeging aan het jaarlijks terugkerende programma is de openstelling van de Vredeskerk. In 1949 werd het gebouw door de Nederlandse Hervormde Kerk in gebruik genomen. De plannen om een Hervormde Kerk te bouwen waren er al eerder, maar de Tweede Wereldoorlog maakte daar een eind aan. ,,Ik kan me voorstellen dat ze deze kerk met veel vreugde hebben gebouwd en na de oorlog de schouders eronder hebben gezet. Dankbaar voor de overwinning van de Geallieerden, in de volle overtuiging dat God er een aandeel in heeft gehad. Gerechtigheid wint altijd”, vertelt een jonge ouderling die rondleidingen geeft. De vrede verwijst naar de bevrijding, maar ook naar de vrede van Christus: ,,Mijn vrede geef ik u.”

Als er gelegenheid is, zou ik op de orgelbank plaats willen nemen

Niet iedereen zit op een rondleiding te wachten. De wederhelften van een ouder echtpaar in de kerkbanken kijken elkaar aan. Hoe laat is het. Geschud van nee. Toch maar niet. Sommigen zijn nieuwsgierig waarom mensen op zondag steeds naar de kerk gaan of zoeken vooral de rust. Een enkeling weet precies te vertellen wat voor stijl gebruikt is. Een van de bezoekers heeft een ander idee. ,,Als er gelegenheid is, zou ik op de orgelbank plaats willen nemen.” Die gelegenheid is er zeker. Hij blijkt niet de enige te zijn en door de dag heen wordt de kerk gevuld met de welluidende klanken van amateurorganisten.

BEHAAGLIJK Een heel ander architectonisch hoogstandje aan de Kerkewijk is Huize de Tol, een voormalig tolhuis, ook wel het roze kasteeltje genoemd. Het pand is helemaal verduurzaamd door bijvoorbeeld aardwarmte en zonnepanelen te gebruiken. Binnen is het met 21 graden behaaglijk. Hier nemen de meeste bezoekers wel gebruik van de mogelijkheid van een rondleiding. Niet omdat ze veel tekst en uitleg nodig hebben: de meeste mensen blijken verstand van zaken te hebben en vragen naar gebruikte bouwtechnieken en de kwaliteit van het water. Vol interesse kijken ze rond. De tuin die van buitenaf al in het oog springt, is van bovenaf door het vrijwel overal gebruikte dubbel glas nog groter en gevarieerder.

Een medewerker van Kubiek, dat dankbaar van het gebouw gebruik maakt, legt uit dat er een wadi is. Overtollig water bij hevige regenval, dat er zaterdag bij vlagen ook al was, wordt eerst opgevangen in een vijver, waaronder een kist met grond ligt. Pas daarna stroomt het door naar het riool. Een ander mooi (voor)beeld is de glazen tafel waarin een jaarring van een boom is verwerkt. De boom stond eerst in de tuin en moest gekapt worden, omdat de binnenkant verrot was. Nu heeft de monumentale boom een mooie plek gekregen in het monumentale pand. De bezoekers van vandaag hebben er wel vaker langsgelopen en waren altijd al benieuwd naar de binnenkant en de tuin. Er komen ook architecten en mensen van Electra bedrijven langs die wel eens willen weten hoe de concurrentie het heeft aangepakt.

De eerste stappen naar een duurzame toekomst zijn gezet

NOG VEEL MEER Lichtelijk verscholen tussen de flats van het PWA-park heeft het IVN Veenendaal-Rhenen onderdak in De Groenhof. Hoewel de organisatie al tientallen jaren bestaat en ook al een flinke tijd in Veenendaal actief is, doet de naam bij de meeste mensen geen belletje rinkelen. ,,Totdat ouders horen van een natuurexcursie van hun kinderen of de paddentrekexcursie. ‘Oh, jullie doen nog veel meer”, vertelt een van de medewerksters. De organisatie beheert ook natuurtuin Diddersgoed, helpt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt door met hen in de natuur aan de slag te gaan met Natuur Werkt, organiseert de Nieuwjaars wandeling en dus tal van excursies. Elke juf of meester van de basisschool kan een lespakket lenen met voor kinderen tot de verbeelding sprekende thema’s als fossielen, paddenstoelen en lieveheersbeestjes. ,,We hopen dat mensen en vooral kinderen van de natuur gaan houden”, vertelt een van de enthousiaste medewerksters die zelf het meest van paddenstoelen houdt.

De Open Monumentendag/ Dag van de Architectuur liet dit jaar zien dat de eerste stappen naar een duurzame toekomst zijn gezet en dat Veenendaal meer dan genoeg heeft om te blijven koesteren.