Burgemeester Gert-Jan Kats heeft meer uitleg gegeven over het NTA-vonnis van de rechtbank

VEENENDAAL Burgemeester Gert-Jan Kats had volgens een aantal politieke partijen nog veel uit te leggen na het vonnis van de rechtbank over het NTA-rapport. In 2018 deed onderzoeks- en adviesbureau NTA onderzoek naar islamitische organisaties en netwerken in Veenendaal. De resultaten van dit onderzoek zijn verwerkt in een rapport. In maart 2024 maakte burgemeester Kats dit NTA-rapport zoveel mogelijk openbaar.Was de gemeenteraad fout geïnformeerd, was het heimelijke onderzoek in de islamitische gemeenschap van Veenendaal verwerpelijk en is begrepen dat dit mensen persoonlijk heeft geraakt?

door Peter Kuijpers

D66, SP, Lokaal Veenendaal, GroenLinksPvdA en de VVD zagen de beslissing van de rechter niet als afsluiting van het dossier: ,,De rechtbank Midden-Nederland heeft de gemeente in het ongelijk gesteld omtrent de rechtmatigheid van het NTA-onderzoek. Wij hebben nog een aantal openstaande vragen van zowel schriftelijke, als politieke aard, die we graag stellen”, gaven de politieke partijen aan. Zij wilden meer weten over wanneer wat heeft plaatsgevonden in het voorproces, onderzoek en nasleep van de krachtenveldanalyse die in 2017 in Veenendaal is gedaan. Met de afwegingen die de gemeente heeft genomen dit te laten uitvoeren vanwege een mogelijk salafistisch netwerk.

VERWERPELIJK

Robin Palma van D66 trapte het onderwerp af, ook met vragen namens de SP, en gaf aan de geschonden grondrechten van stadsgenoten verwerpelijk te vinden. Hij wil geen oude koeien uit de sloot halen, maar wel leren van fouten uit het verleden om deze geschiedenis af te ronden. Zo hoorde hij graag van burgemeester Gert-Jan Kats of deze het onderzoek moreel verwerpelijk vindt en of, door de hele gemeenschap te hebben onderzocht, de kans op radicalisering juist was toegenomen. Wat was de grondslag voor het heimelijke onderzoek? Hoe kon het dat de gemeenteraad fout was geïnformeerd? En zijn er nog meer van dit soort onderzoeken?

SLEEPNET

Verder stoort het D66 en de SP dat er pas zo laat excuses zijn aangeboden. Sietse van der Bij (SP) merkte daarbij op dat het vooral een groep inwoners betreft die al vaker in een hoek is gezet. En het vertrouwen is geraakt. Ook Jaap Pottjewijd van Lokaal Veenendaal wil dat de geschiedenis zich niet herhaalt. Volgens hem waren er veel partijen in de gemeenteraad die vonden dat de grondslag ontbrak voor dit onderzoek; wat de rechter nu heeft bepaald. Een sleepnet door deze gemeenschap halen was ingrijpend en mensen voelen zich bespied. De gemeente moet ook oog hebben voor de individuen die zich getraumatiseerd voelen en met hen in gesprek gaan.

REFLECTIE

Kim Faber van GroenLinksPvdA vindt een reflectie essentieel, zodat dit niet nogmaals kan gebeuren. Het vonnis geeft aan dat de gemeente geen grondslag had voor dit heimelijke onderzoek. Er was geen wettelijke basis en dat is onwenselijk in een democratische samenleving. Een ander geluid kwam van Peter van Yren (VVD). Hij vindt de excuses die de burgemeester heeft aangeboden terecht en gaf aan dat Kats eerder al de hand heeft uitgestoken om banden te herstellen. Dit kan volgens hem alleen met een beetje wederzijds begrip. Het veilig houden van de samenleving is niet makkelijk. Dat mensen boos en beledigd zijn. vindt hij wel terecht.

EXCUSES

Burgemeester Gert-Jan Kats liet in ieder geval weten dat zijn excuses oprecht waren. De beslissing om het onderzoek te doen was voor zijn tijd genomen. Zoals hij het verwoordde heeft de burgemeester destijds mondeling het besluit om het onderzoek uit te laten voeren gegeven, waarna een afdelingshoofd de opdracht heeft getekend. Er waren geen medewerkers meer werkzaam uit die tijd op het gemeentehuis die hiermee direct te maken hadden. Hij heeft ook alleen maar uit tweede of derde hand de informatie vernomen. Wat voor hem het beeld schetste dat de beslissing in 2017 rechtmatig was.

AANLEIDING 

Hij gaf daarbij aan op dit moment om morele redenen niet een hoger beroep in te willen stellen. Ook al zijn er juridische haken en ogen. De grondslag was er volgens de rechter niet. Maar Kats ziet wel dat er aanleiding was om te weten hoe de situatie in Veenendaal toen was. Met concrete uitreizen van mensen naar Syrië en radicalisering. Hij heeft zelf van personen met een islamitische achtergrond vernomen dat zij blij waren dat het onderzoek is geweest. Er zijn ook mensen die begrijpen waarom de gemeente het onderzoek gedaan heeft. Sommigen voelden zich daardoor vrijgepleit, omdat er in die tijd echt wel wat aan de hand was. 

INFORMATIE

De burgemeester kan zich voorstellen dat het bekend raken van het onderzoek bij bestuurders in de islamitische gemeenschap hard is binnengekomen, omdat ze het gevoel kregen dat er achter hun rug dingen gebeurden waarvan zij niet op de hoogte waren. Onderdelen van het rapport zijn enkel door andere diensten bekeken om aan te geven wat de gemeente met dergelijke informatie kon doen. Moreel verwerpelijk is volgens Kats mensen bewust bespioneren om daadwerkelijk actie op personen te nemen. Dat is hier niet gebeurd. Ook was de gemeenteraad niet verkeerd geïnformeerd, veel informatie was volgens hem pas later bekend.

HERSTEL

Tevens is Kats zich terdege bewust dat een groep inwoners het laten maken van de krachtenveldanalyse als een onrecht hebben ervaren. En zich onjuist en fout bejegend voelen. Dat had niet gemogen. Er moest wel iets gebeuren in die tijd. Wat de consequenties waren, was niet bekend. De burgemeester ziet na het vonnis nu wel ruimte om stappen te zetten en afspraken te maken om naar de toekomst te kijken. Hij gaat voor de relatie en heeft zoveel mogelijk geopenbaard en wil nu keihard werken aan herstel. Ook met mensen individueel wil hij daarover het gesprek voeren.