Raad Veenendaal krijgt beter beeld van jeugdzorg

VEENENDAAL Dat de jeugdzorg de laatste paar jaar een grote kostenpost is, is geen nieuws meer. Maar dat zijn de cijfers. Welke ontwikkelingen zijn er, hoe is de jeugdzorg ingericht en aan welke ‘knoppen’ kan de gemeente draaien? Al eerder vroeg de raad om meer meegenomen te worden om een beeld te krijgen van de jeugdzorg. Aan die wens werd donderdag voldaan tijdens een beeldvormende avond.

door Arjan van den Berg

Jeugdzorg is een serieus en complex onderwerp, maar om de avond niet te zwaar te maken, begon die letterlijk met beeldvorming in de vorm van gedachtewolkjes. Waar werd zoal aan gedacht bij jeugdzorg? Aan ‘bescherming’, bijvoorbeeld, maar ook ‘complex stelsel’, ‘vangnet’, ‘noodzakelijk kwaad’ en ‘toename problematiek’. Maar de twee uitspringers waren wel ‘ondersteuning’ en ‘duur’.

JEUGDWET

Eerst een stukje theorie. De Jeugdwet bestaat sinds 2015, met de decentralisering van Jeugdhulp naar de gemeentes, met het idee dat die hun inwoners beter kennen en dus beter kunnen helpen. Jeugdhulp is bedoeld voor jongeren tot 18 jaar, maar kan verlengd worden tot 23 jaar. Nog altijd is het een zoeken naar de beste manier om ondersteuning en hulp te bieden aan kinderen, maar ook – zo werd meermaals benadrukt – aan de ouders. Want problemen liggen niet altijd aan het kind. De gemeente biedt toegang aan jeugdhulp, en dan vooral het Centrum voor Jeugd en Gezin, maar het CJG geeft daar zelf ook invulling aan. 

OPEN EINDE

Punt met de Jeugdwet is dat het een zogenoemde ‘open einde regeling’ is, waarbij de vraag bepalend is voor het budget en er in feite geen plafond is. Daarbij kunnen huisartsen, medische specialisten en gecertificeerde instellingen ook doorverwijzingen geven, waarbij de gemeente de rekening betaalt van ambulante hulp in de thuissituatie en de residentiele opvang elders. Uitgangspunt is om kinderen zoveel mogelijk thuis te helpen, maar soms kan dat niet. In dat geval wordt er wel een zo’n huiselijk mogelijke situatie gecreëerd, liefst in de eigen omgeving van vrienden en school. Daarbij is een langdurig traject niet altijd per se slecht, want bij pleegzorg hoop je juist dat iemand lang op zo’n plek blijft.

Juist de kosten van die tweede groep zijn erg hoog, zeker in verhouding tot de aantallen. Verwacht wordt wel dat de stijging van die gevallen incidenteel is en in de komende jaren weer afneemt, want na analyse is er geen verband te ontdekken waardoor het blijvend zou kunnen zijn. De gemeente is steeds bezig met het monitoren, interpreteren, analyseren en te kijken wat er anders kan. Wat zijn de trends en ontwikkelingen? Daarbij worden de lijntjes kort gehouden, doordat ook de wethouders en consulenten meekijken.

NETWERK

Alies Katerberg van het CDA wilde graag weten of er ook gesprekken waren met het netwerk, bijvoorbeeld vrijwilligers en kerken. Jazeker, zo bleek. De gemeente en het CJG willen ook kijken hoe ze het sociale netwerk in kunnen zetten om ook te zorgen dat het jeugdstelsel niet teveel belast wordt. En ook al zijn er wachtlijsten, als iemand echt met spoed hulp nodig heeft, dan wordt die hulpvraag naar voren geschoven.

Youssef Boutachekourt merkte op dat het bij jeugdzorg al heel snel over geld gaat, maar hij was juist getriggerd wat het heeft opgeleverd. ,,Hoeveel jongeren zijn nu niet meer afhankelijk van zorg en hebben een plek in de samenleving kunnen vinden? Ik ben met name benieuwd naar die gevallen, waarbij we kunnen zeggen: dit kind kan verder met z’n leven.”

Op die treffende vraag was niet zo eenvoudig antwoord te geven. Bij uitstromen blijkt er een grote mate van tevredenheid te zijn, maar soms komen jongeren weer terug met een hulpvraag. Daarbij wordt er als jongeren 18 zijn soms weer de WMO ingezet. De landelijke trend is dat het aantal hulpvragen licht stijgt, terwijl de kosten sterk stijgen. De intensiviteit neemt toe, terwijl de uitstroom ‘stokt’. Jeugdigen blijven langer hulp nodig hebben. Kortom: de uitgaven stijgen, terwijl de hulp van het Rijk op lange termijn afneemt. Daardoor kan de druk op het CJG ook toenemen, zeker als er een personeelstekort op de arbeidsmarkt zou zijn.

HUISELIJK

Het mentaal welbevinden van jongeren neemt ernstig af. Betekent dat altijd dat er psychische hulp moet worden geboden of is het een kwestie van omgaan met wat het leven geeft? Soms werkt een scheiding ver door, maar die vallen niet op te lossen met een hulptraject voor een kind. Dat zijn ook maatschappelijke vragen, waar de gemeente zelf niet altijd invloed op heeft. De terechte vraag in de raad waar de raad dan wel invloed op heeft. 

Met de Hervormingsagenda worden de komende tijd afspraken gemaakt om de Jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te houden door de Jeugdwet af te bakenen, een integrale aanpak met andere domeinen en de versterking van de regionale samenwerking. Het idee is dat er kan worden bezuinigd, maar voor Veenendaal is het even de vraag in hoeverre dat effect gaat hebben. Volgens een Rekenkamerrapport van vorig jaar heeft Veenendaal al ‘nagenoeg alle mogelijke maatregelen’ genomen.

PRAKTIJKVOORBEELD

Een mooi praktijkvoorbeeld van passende hulp is een kleinschalige woonvoorziening voor jongeren van 14-21 jaar met een ‘zwaardere’ problematiek’ in de regio, die momenteel wordt gerealiseerd aan de Ghandistraat. Uitgangspunten daarbij zijn dat de hulp voor iedere jongere maatwerk is, jongeren er ook na de beëindiging van een behandelingstraject tijdens de beschikkingsduur kunnen blijven wonen en ze ook echt uit de regio komen. De opening wordt eind dit jaar verwacht. Om ook echt die huiselijke sfeer te krijgen, werden alle raadsleden opgeroepen om een plant of een klok of iets dergelijks te geven, die dan een mooie plek zouden krijgen. Politici die letterlijk een stukje bijdragen aan het creëren van een thuis voor jongeren – dat vormt zeker een treffend beeld van de jeugdzorg.