Gemeente Veenendaal stopt met communiceren via platform X

VEENENDAAL De meerderheid van de raad steunt het college om als gemeente Veenendaal niet langer te communiceren via platform X. Het platform zou niet meer relevant zijn als communicatiekanaal. Daarnaast was er teveel ruimte voor polarisatie en desinformatie. Net dat tweede punt ging het door de SGP en Lokaal Veenendaal gesteunde VVD te ver. ,,In een vrije democratie heeft een overheid zich niet te bemoeien met onafhankelijke media”, vond Peter van Yren. Het leverde een discussie op over de onafhankelijkheid van de pers, effectiviteit en TikTok.

door Arjan van den Berg

De VVD had gezien dat er per jaar ruim 100 meldingen via X kwamen over onder meer de openbare ruimte. Daarmee was het wel degelijk relevant. ,,Als je dan zegt: ik boycot een medium omdat het redactiebeleid me niet aanstaat, dan handel je in strijd met dat democratische principe. Je zegt eigenlijk tegen elk medium: als je niet scherp redactiebeleid voert, als de meningen te scherpworden, dan vinden wij dat polariserend en dan doen wij misschien niet meer mee. We hebben in ons raadsakkoord afgesproken dat we goed naar onze inwoners gaan luisteren en openstaan voor signalen in de samenleving en dat zou wat de VVD betreft leidend moeten zijn bij keuzes over communicatie.”

In een motie werd het college dan ook opgeroepen om bij het kiezen van communicatiekanalen het leidend te laten zijn hoe inwoners en ondernemers werden bereikt en niet wat de voorkeur van de gemeente had.

ONAFHANKELIJKHEID

Sanny Brunekreeft van de ChristenUnie vond de stelling dat de gemeente in strijd handelde met de persvrijheid wel behoorlijk bout. Sharon van Manen zei namens Groenendaal de hele discussie vreemd te vinden. X was toch geen pers. Kim Faber van GroenLinksPvdA vroeg zich af hoe het zat met die onafhankelijkheid. Elon Musk had nu immers een onofficiële oncontroleerbare functie in de regering van Trump.

Van Yren zou er begrip voor hebben als de gemeente wilde stoppen als ze de hele dag via X uitgescholden zou worden en het platform geen toegevoegde waarde zou hebben. ,,Het voegt voor het principe niets toe of het X is, of de Rijnpost of de Gelderlander, je hebt je gewoon als overheid niet te bemoeien met het redactiebeleid van media.” Volgens de VVD was X gewoon een mediabedrijf onder dezelfde wetgeving als de pers en maakte de onafhankelijkheid wat de kritiek betreft niet uit.

OPEN COMMINUCATIE

Open communicatie met de inwoners, daar hechtte het CDA erg aan. Was Van Yren het met Harold Schonewille eens dat de gemeente het beste medium moest kiezen voor de communicatie die ze zelfwenste? ‘Het beste’, ja, maar het antwoord op de tweede helft kon anders zijn. ,,Het kan best zijn dat heel veel inwoners op een social medium zitten dat de overheid niet zo prettig vindt om te gebruiken. Maar als 10.000 Veenendalers inderdaad op X zouden zitten of op Facebook en de gemeente zou zeggen: dat vind ik eigenlijk niet zo’n fijn medium, dan vind ik dat de overheid zich moet aanpassen aan wat de inwoners fijn vinden”, vond de VVD.

Was het dan een idee om als gemeente te zeggen: we gaan X niet meer gebruiken om ons beleid te communiceren, maar laten het kanaal wel openstaan voor meldingen van inwoners? Dat zou voor de VVD wel veel problemen wegnemen. Maar als er dan toch een account was, was het een kleine moeite om ook nieuws te delen in plaats van inwoners ‘te dwingen’ zich te abonneren op een nieuwsbrief. Als het nodig was, kon de mogelijkheid tot het geven van – negatieve – reacties uit worden gezet. Het ontvangen van meldingen was in elk geval het belangrijkst.

GLIJDENDE SCHAAL

Jaap Pottjewijd van Lokaal Veenendaal was bang voor de glijdende schaal: vandaag was het X dat niet deugde, morgen Meta met Facebook en overmorgen de AI-chatbot Bo van de gemeente Veenendaal. ,,En dat zou jammer zijn, want dat zijn allemaal zaken waar mensen mee communiceren. En communicatie is key en het sleutelgat is vertrouwen, is mij geleerd, dus dat moeten wij denk ik hoog in het vaandel houden. Als inwoners zeggen dat ze behoefte hebben om via X met de gemeente te communiceren, dan zou ik zeggen: omarm het, doe het gewoon, kleine moeite, groot gebaar dat iedereen zijn eigen communicatiekanaal mag kiezen vanuit de gemeente.”

Moest de gemeente dan straks communiceren via TikTok en het college dan Snapchatten, als de inwoners het voor het kiezen hadden hoe de gemeente moest communiceren? Waar lagen de grenzen in communicatiebeleid, vroeg Schonewille zich hardop af. Ook D66 kreeg het gevoel alsof er nu alvast het debat van volgend jaar werd gevoerd of van dat daarop. Het aantal gebruikers van TikTok steeg, terwijl dat van X afnam. ,,We voeren nu een principieel besluit over X, maar tegelijkertijd zien we dat X inderdaad steeds irrelevanter kan worden, ook voor de doelgroepen die je wilt bereiken. Gaan we nu voor elk social mediaplatform een aparte uitspraak ontlokken?”, wilde Youssef Boutachekourt weten.

‘POLITIEK STATEMENT’

Dick Both had een ander argument om de motie mede in te dienen. Na in de afgelopen jaren een heel netwerk opgebouwd te hebben waar alle fracties dankbaar gebruikt van hebben gemaakt en met een burgemeester die ooit Twitterkoning was, kwam dit besluit voor de SGP onverwachts. Het leek alsof het college meeging met een maatschappelijke ontwikkeling en dat stond de fractie tegen.

Op 20 januari was er de zogenoemde Detoxdag, waarop ‘heel Nederland wegbleef bij X’. Het was een initiatief van onder andere het Clara Wichmann Instituut en Oxfam die in een verklaring stelden: ,,NuElon Musk een onofficiele oncontroleerbare rol krijgt in Trumps aankomende kabinet, is het tijd om een statement te maken.” De gemeente moest daar niet aan meedoen. Effectiviteit moest het belangrijkst zijn bij het kiezen van communicatie.

‘ZEER WAARDEVOL’

In de motie werd gesteld dat berichten gemiddeld 2000 keer werden weergegeven op X. De werkelijkheid was volgens burgemeester Kats dat posts van de gemeente gemiddeld 500-1000 keer in iemands timeline terecht kwamen, waarbij dat dus niet hoefde te betekenen dat ze ook zo vaak werden gelezen. De algoritmes van X zouden onnavolgbaar zijn, waardoor berichten niet altijd op de plaats van bestemming kwamen. Daarnaast kwam er op X geen respons en waren er niet tot nauwelijks likes en retweets. Meldingen van inwoners noemde hij ‘zeer waardevol’, maar sinds afgelopen zomer was er op de gemeentewebsite een heel mooi meldpunt. De 100 berichten per jaar kwamen van vier personen, die zouden worden uitgenodigd op het gemeentehuis voor de uitleg over het meldpunt.

,,Wat meespeelde, was dat X heel nadrukkelijk afstand heeft genomen van de DSA, de regels die Europa stelt in het kader van de Digitale Services Act, die het verspreiden van illegale of schadelijke berichten tegen moet gaan. Meta heeft dat nog niet gedaan, dus die haalt nog wel schadelijke berichten eraf, dat is een mede argument geweest om nu van X wel afscheid te nemen en kritisch te kijken naar andere social media.”

MEEWERKEN MET MEDIA

Het afgelopen half jaar hebben andere gemeentes ook naar hun communicatiemiddelen gekeken. In die ontwikkeling moest deze beslissing worden gezien. Het was geen politiek statement, maar de burgemeester begreep dat het wel als zodanig uitgelegd kon worden door een ongelukkige timing. ,,De gemeente wil geen media boycotteen, maar X is een platform en geen medium. De officiële media waar ik in geloof, daar werken we altijd vol aan mee als er vragen komen. Het gaat ons zeker niet om het beoordelen van media. We zien dat andere social media wellicht in opkomst zijn en we kijken wel naar effectiviteit en efficiency.”

GroenLinksPvdA bleef erbij dat de woorden ‘pers’ en onafhankelijk’ op een bijzondere manier werden ingevuld. Voor de ChristenUnie en ProVeenendaal stond de effectiviteit van communicatie voorop; de burgemeester had de partijen overtuigd dat daarvan bij X geen sprake meer was. De SP had er geen moeite mee gehad als het kanaal openbleef voor meldingen van bewoners, maar aangezien die optie nu niet voorlag, stemde de partij tegen. D66 wilde X behouden, maar om polarisering tegen te gaan de optie om te reageren uit te schakelen. Indieners VVD, LokaalVeenendaal en SGP bleven bij hun standpunt, maar zagen hun voorstel met 19 stemmen tegen en 10 voor stranden. Net als het communiceren van de gemeente via X.