Theatervoorstelling op de Greb over oorlog in je hoofd

RHENEN Wat doet oorlog met de psyche van een militair? En met zijn familie? De persoonlijke oorlogservaringen van hun beider opa en oma verwerkten Janne IJmker en haar nicht Wendi Koster in een muziektheatervoorstelling. ‘Schrijven aan een dode?’ van theatergroep Oostzijde speelt vrijdag 2 september op historische grond: bij een kazemat op de Grebbeberg in Rhenen.

Door Marco Diepeveen

,,Mijn Drentse opa Hendrik IJmker (1908-1984) vocht in deze contreien in de meidagen van 1940. Dat geeft er een extra persoonlijke dimensie aan”, aldus Janne, romanschrijfster en theatermaakster. Als stukrijder van één van de vuurmonden van 1-II-4 RA (Regiment Artillerie) was hij vlakbij een verschrikkelijk Duits artilleriebombardement in de buurt van restaurant La Montagne (tegenwoordig 3 Zussen). Hierbij sneuvelden vijf man en raakten twaalf Nederlandse artilleristen gewond.

VERZET ,,In de oorlog zat grootvader in het verzet. Hij verborg onderduikers. Al zijn traumatische ervaringen uit die tijd riepen PTSS op. Maar over emoties werd niet gesproken; onze familie was en is zeer gesloten. Opa was eigenlijk manisch: van erg vrolijk tot erg driftig. Een dienstkameraad pleegde in 1966 zelfmoord.”

Toen de Korea-oorlog in 1950 uitbrak, sloegen bij boer Hendrik de stoppen door. ,,Hij lag te kermen toen er laag een vliegtuig overvloog en raakte in paniek bij het carbidschieten. Opa kreeg een psychose en werd een tijdlang opgenomen in een psychiatrische instelling. Oma Jenne was gelukkig een sterke vrouw en hield hem zoveel mogelijk overeind. Mijn vader kon ineens enorm driftig worden – door opgekropte emoties als kind.”

GRATIS KAARTEN Janne ging dit aangrijpende familieverhaal te boek stellen. Dook archieven in, las boeken, interviewde ooms en tantes, kreeg informatie van Stichting De Greb. ,,Na lange tijd geen contact te hebben gehad met Wendi, ontmoette ik haar opnieuw.  Zij werkt ook met theater. We besloten om samen dit theaterstuk te schrijven. Richard Jansen plaatste muziekstukken erbij. De titel verwijst naar mijn oma, die een brief wilde schrijven aan haar man die als krijgsgevangene twee weken niets van zich kon laten horen. Was hij dood, vermist of krijgsgevangene? Geen idee.”

Bezoekers zien het verhaal door de ogen van oma. Wendi speelt de jonge Jenne, Janne de oude die terugblikt op haar leven, als het ware in innerlijke dialoog. In de voorstelling heten Hendrik en Jenne Egbert en Engel.

PTSS-ERVARINGEN ,,Wat het publiek hoort, is niet volledig biografisch. Er zitten verzonnen stukken bij, waarvoor we ook hebben geput uit PTSS-ervaringen van andere veteranen. Ook hebben we grappige elementen toegevoegd. Onze familie vond het spannend om het stuk op de planken te zien. Twee tantes herkenden de sfeer thuis.”

Theatergroep Oostzijde, ‘Schrijven aan een dode?’, vrijdag 2 september, 20.30-21.30 uur, kazemat SZW 17, Heimersteinselaan (Grebbeberg), Rhenen. Kaarten zijn gratis te reserveren via www.grebbeland.nl.