Maurits Sterkenburg maakt art brut: ‘Neem niet alles zo serieus en ga eens speels met de dingen om’

VEENENDAAL  Als kind van een jaar of zes was hij achter in de auto al in de weer met draadjes wol om zich niet te vervelen tijdens lange autoritten. Steeds ging alles in de war en de kunst was dan om alles weer netjes uit elkaar te halen. Totdat de knopen er op een keer niet meer uit gingen en de jonge Maurits Sterkenburg er verrassend genoeg een wezentje in zag. Het was het begin van de door hem zogenoemde kolozaïk (spreek uit: kolozaïek), de poppen die hem de erkenning zouden geven van wat hij eigenlijk altijd al was: een art brut-kunstenaar.

door Arjan van den Berg

Nee, het is geen brute kunst. Soms wel rauw, maar vooral puur en ongepolijst. De praktijk wil dat zulk werk vooral wordt gemaakt door mensen met een psychiatrische achtergrond. Dat wil niet zeggen dat art brut per se door mensen met een stoornis worden gemaakt. Het tegendeel is eerder waar. Blijkbaar zijn zulke mensen in staat om door te dringen tot de essentie van kunst. Om iets te maken dat echt is. Ongekunsteld.

,,Er zijn verschillende soorten autisme en ik heb van alle soorten een beetje. Ik heb het etiket ‘PDD-NOS’ gekregen en dan zijn ze ervan af. Zo werkt het natuurlijk niet.” Sterkenburg laat zich niet in een hokje stoppen en speelt ook graag met verwachtingen. Het beeld van een autist is onder andere van iemand die alles letterlijk neemt en niet zoveel kan met woordgrapjes. Dat gaat bij hem al niet op. Naast poppen maakt hij ook schilderijen, muziek en gedichten die hij ook op YouTube voordraagt als ‘spoken word’. De teksten staan vol taalkundige spitsvondigheden.

ONVERKLAARBAAR Neem nu de titel van zijn bundel ‘Niet nader te verklaren’, waarin hij weliswaar geen poging doet om zichzelf te analyseren, maar wel veel van zichzelf laat zien. De basis van elk gedicht is autobiografisch, maar vervolgens verzint hij er van alles omheen.

,,Mensen zijn niet te verklaren. Ik ben niet heel anders dan andere mensen.” Hoewel natuurlijk niet iedereen zo creatief is. Hij verklapt graag dat er in zijn poppen polyester wol en acryl wol verwerkt zit en verrassend genoeg geen ijzerdraad, maar verder is zijn werkwijze het geheim van de kunstenaar. Maar zelfs áls iemand al zou weten hoe hij het kon maken, zou het hem niet lukken. Daarvoor moet je echt Sterkenburgs geest hebben en die is uniek.

SPEELS Hij gebruikt vaak veel humor. ,,Neem niet alles zo serieus en ga eens speels met de dingen om. Ik zie veel mensen die het kind in zichzelf hebben verloren. Mensen die zo serieus geworden zijn, vergeten wie ze als kind waren of er is een afstand ontstaan. Je moet af en toe gek doen.”

Zo zit er een bladwijzer in zijn laatste bundel met de prikkelende tekst ‘Wist je al… dat ’t bij deze verboden is ’t voorwoord te lezen.’ Een keer raden wat iemand met ook maar de minste nieuwsgierigheid als eerste doet. Zijn zelfgekozen bijnaam ‘een goddelijke heerlijkheid’ doet denken aan iemand met op z’n minst een Napoleoncomplex of hoogmoedswaanzin, maar ook dat is perceptie. ,,Het is een taalgrapje. Iedereen heeft iets goddelijks of heerlijks in zich en verheerlijkt iets.”

MUSEUM VAN DE GEEST Zo probeert hij wat anderen van zijn werk vinden ook niet al te serieus te nemen, al kan het hem wel raken. Typisch genoeg konden sommige mensen zijn creativiteit niet altijd waarderen, maar werd het opeens een ander verhaal toen nota bene koningin Maxima de kolozaïk mooi vond. Zij opende het Museum van de Geest, dat gewijd is aan de psyche van de mens, waar drie van Sterkenburgs poppen een terechte plaats hebben gekregen. Inmiddels exposeert hij meerdere malen per jaar en draagt dan soms ook voor uit eigen werk.

,,Het begon toen Escape me vroeg om een paar gedichten voor te dragen. Het was niet meteen mijn beste optreden, maar was wel voor publiek. In 2018 ging ik naar een selectiemiddag van Special Arts, een stichting voor kunstenaars die iets psychisch hebben en met kunst bezig zijn. Ik liet een paar poppen zien, een gedichtenbundel en een filmpje waarop ik gedichten voordraag. Twee kunsthistorica’s en een deskundige werden helemaal lyrisch. In 2019 deed ik mee met de Special Award en kwam van de 400 inzendingen in de finale terecht. Museum van de Geest volgde me sinds 2018 en na die award dachten ze: van jou moeten we werk hebben.”

MEDEMENSELIJKHEID Vroeger was hij nooit bezig met het krijgen van publiek. ,,Ik zal er vast wel eens over gefantaseerd of gedroomd hebben, maar verder heb ik er nooit over nagedacht. Je bent gewoon bezig, gaat maar door en door en op een dag is dit wat je allemaal oogst. ”

Hij waardeert de erkenning, maar vindt het tegelijkertijd jammer dat hij de enige erkende art brut-kunstenaar in Veenendaal is. Hij roept mensen met een psychische achtergrond, die ook creatief werk maken en zich afvragen of het kunst is en of ze er meer mee kunnen dan ook graag op om eens een afspraak te maken met Special Arts om hun talent te laten zien.

,,Het zou ook helpen als mensen met een psychische achtergrond meer worden opgenomen in de buitenwereld. Als mensen vragen ‘hoe is het met je’ en mensen zeggen dat ze een depressieve dag hebben, dat je dan niet terugschrikt, maar een praatje maakt. Dat is medemenselijkheid.”