Joodse Veenendaler Niels ervaart toenemend antisemitisme: ‘Uitgescholden, sisgeluiden en ik kreeg een pistool op me gericht’
4 mei 2024 om 07:34 MensenVEENENDAAL Achter de gespeelde vrolijkheid van theateracteur Niels Mellema gaat een intens familieverdriet schuil. De Joodse Veenendaler verloor zijn grootouders en een tante in Auschwitz. Zijn vader overleefde op wonderbaarlijke wijze het vernietigingskamp, maar bleef de rest van zijn leven een geestelijk gebroken man. De trauma’s van de Holocaust werken door in Niels’ familie tot op deze dag.
door Marco Diepeveen
Niels Mellema (60) heet eigenlijk Niels Cohen. ,,Mijn vader had de achternaam van zijn Rotterdamse onderduikgezin overgenomen. Opa was een Poolse Asjkenazische Jood, mijn oma een Sefardische uit Sevilla. Het waren echte zionisten, die in de jaren twintig naar Israël emigreerden en elkaar daar ontmoetten. Opa runde er een diamantslijperij.”
DUITSE JODEN WAARSCHUWEN
Om de Joden in Hitler-Duitsland te waarschuwen voor het naderend onheil en te helpen emigreren, vertrokken Niels’ grootouders naar Frankfurt. Het lukte hen om een aantal Duitse Joden tijdig weg te krijgen. In de Kristallnacht (9 op 10 november 1938) ging ook hun zaak aan diggelen. Het jaar erop vluchtten de Cohens met hun zoon en dochter naar Nederland.
Mijn vader heeft de gaskamer overleefd. De beruchte kamparts Dr. Mengele beschouwde hem als een medisch wonder
,,Mijn oma werd huishoudster bij de Mellema’s. Na de Duitse bezetting werd de familie naar het Amsterdamse getto gestuurd. Vader Mellema smokkelde mijn vader naar huis, om de plek in te nemen van hun zoon die vermist raakte bij het bombardement op Rotterdam. Dat leek niet verdacht.”
DEPORTATIE
Vanwege zijn aanstelling als pontbaas van het Lexkesveer verhuisden de Mellema’s met Niels’ vader naar Wageningen. Daar sprak Mellema zijn mond voorbij, toen hij opmerkte dat hij zijn zoon miste. Na verraad pakten de Duitsers het gezin op en zetten ze op transport naar een werkkamp, terwijl hun ‘pleegzoon’ naar Auschwitz werd gedeporteerd.
,,Vanuit het getto belandden mijn grootouders ook in Auschwitz. Via via vernamen we dat mijn opa op het perron werd doodgeschoten, omdat hij weigerde zijn hoed af te nemen. Dat deed hij alleen voor God. Mijn oma kwam om in de gaskamer. Mijn tante vermomde zich als man. Dat werd ontdekt. Ze moest dansen voor gezelschap dronken SS’ers, waarna ze haar in stukken sneden.”
GASKAMER OVERLEEFD
Niels’ vader - een tiener nog - moest de gaskamer in. Het gas steeg op van de grond, zodat hij omhoog klom op de berg lijken om nog wat lucht te happen. ,,Bizar genoeg bleek dat zijn redding. Het Sonderkommando smokkelde hem naar buiten, waar hij onderdook in het kamp. Uiteindelijk vonden de Duitsers mijn vader. Dr. Mengele, als kamparts berucht om zijn medische experimenten, beschouwde hem door zijn overleven als een medisch wonder. Wat voor middelen hij en zijn staf hem toediende in blok 10, is onbekend.”
Ons dochtertje Naomi leefde maar acht maanden, ze had diverse ernstige aandoeningen. De artsen konden niet uitsluiten dat de experimenten van dr. Mengele hiermee te maken hadden
Dat dit duivelse en mensonterende geëxperimenteer erfelijke gevolgen had voor het nageslacht, lijkt erg waarschijnlijk. ,,Mijn vader leed aan PTSS en had onverklaarbare medische klachten, zoals tijdelijke verlammingsverschijnselen. Net als mijn zus. Mijn broer leed al vroeg aan osteoporose.”
NAOMI
,,In 1995 werd ons dochtertje Naomi geboren als prematuurtje. Ze leefde maar acht maanden. Al die tijd lag Naomi in het ziekenhuis met diverse ernstige aandoeningen, waarvoor ze 29 operaties onderging. De artsen konden niet uitsluiten dat de experimenten van dr. Mengele hiermee te maken hadden. Zelf heb ik alleen erfelijk hartfalen, maar fysiek ben ik verder goed gezond.”
Theatergezelschap Naomi met een Staartje is naar dit meisje genoemd. Niels en zijn vrouw Gerda verstrekten prematuurkleding aan couveuseafdelingen over de hele wereld. Later ging Niels optreden als typetje en theatermaker voor patiënten in de gezondheids-, ouderen- en gehandicaptenzorg en op kinderfeestjes.
OORLOGSSLACHTOFFER
,,Zelf beschouw ik mij als tweede generatie oorlogsslachtoffer. Ik werkte in het onderwijs, maar ben in 1996 afgekeurd. In datzelfde jaar kreeg ik de officiële diagnose PTSS en tweede generatie oorlogsslachtoffer. Ik word geplaagd door angsten. In stadscentra scan ik altijd de omgeving. Meestal ik ga met mijn rug tegen de muur zitten en let ik op mogelijke vluchtroutes. Het vrijwillige theaterwerk geeft mij wat vreugde en afleiding.”
(de tekst gaat onder de foto verder)
Een verzameling pro-Palestina stickers. Sommige verwijderde Niels van de lantaarnpalen in Veenendaal. - Marco Diepeveen
GEEN KEPPELTJE MEER OP
De oorlog in de Gazastrook leidde tot een enorme toename van antisemitisme. ,,Ik ben verscheidene keren uitgescholden in Veenendaal. Eenmaal richtte een jongen achterop een scooter een pistool op mij. Ik fietste langs een groepje jongeren en toen hoorde ik een sisgeluid, mogelijk verwijzend naar de gaskamer. Misschien beeldde ik me dat in, maar zo schrikkerig en ongerust word je op den duur.”
Eenmaal richtte een jongen achterop een scooter een pistool op mij
Niels pakt een stapel pro-Palestijnse stickers die hij van Veenendaalse lantaarnpalen trok. ,,Terwijl ik dat deed, hoorde ik de welbekende Palestijnse leus ‘From the river to the sea’. De Utrechtse rabbijn die werd mishandeld, is mijn rabbijn. Ik durf echt niet met een keppeltje de straat op. Niet voor niets zit ik nu op Krav Maga, een Israëlische verdedigingssport. Op social media laat ik een eerlijk en realistisch geluid over de Gaza-oorlog horen. Als tegenwicht voor al het nepnieuws en de verdraaide nieuwsfeiten. Gelukkig krijg ik nauwelijks haatmails.”
ZORGEN
De Veenendaler maakt zich grote zorgen over de Joodse gemeenschap, die in toenemende spanning leeft. ,,Antisemitisme was altijd latent aanwezig in de samenleving. Nu komt het openlijk naar buiten. De polarisatie neemt hand over hand toe.”
Voor de foto gaan een koffer en een pikhouweel mee naar buiten. ,,De oude koffer staat symbool voor de bagage van een gedeporteerde Jood. De punt van de pikhouweel nam mijn vader mee terug uit Auschwitz. Daarmee heeft hij dwangarbeid verricht.”
