Twee-eenheid van een klein stadje (deel twee): ‘Begin niet te vroeg met bier...’

RHENEN Naar aanleiding van de opvoeringen van het Cuneraspel straks in september in de Veerwei, deze week het tweede deel over de twee-eenheid ‘Rhenen en Cunera’.

door Martin Brink

Sinds 2010 wordt in Rhenen de Cuneradag gehouden en vanaf 2011 in de huidige opzet. Een enthousiast comité organiseert deze feestelijke dag waarbij men de stad en Cunera weer op de kaart wil zetten. In de naoorlogse geschiedenis van het Cunera lekespel vallen de spelen van 1954 in Heeswijk/Rhenen en die van 1987 in Rhenen op. Die van 1954 werd als eerste opgevoerd in het Brabantse Heeswijk, als onderdeel van de 1500ste sterfdag van Cunera.

VEREERD

Het was een poging om de devotie rond Cunera te stimuleren. Van woensdag 16 juni tot en met zondag 27 juni waren er herdenkingen, waaronder een processie en het lekespel. Vrouwe Cunera wordt vooral vereerd omdat haar krachten worden toegeschreven om besmettelijke longziekten bij vee en keelziekten te keren. Die opvoering in 1954 is in feite de laatste keer dat daarin het ‘rijke Roomse Leven’ tot uitdrukking kwam. In Rhenen hoorde de VVV over de opvoering en al in juni werd overeengekomen om dit spel ook in Rhenen op te voeren. Locatie werd het Ouwehands Dierenpark.

De verwachtingen waren hooggespannen aangezien het legendespel St. Cunera van Rhenen, zoals opgevoerd door de Heeswijkse openluchttheatergroep De Kersouwe, ‘duizenden belangstellenden trok’, zo schrijft een plaatselijke krant. In Rhenen was er nog meer aandacht voor Cunera: het streekmuseum hield een thematentoonstelling.

‘GEDRAAG JE’

Over het stuk dat op zaterdag 28 augustus naar Rhenen werd gebracht, is nog een leuke anekdote overgeleverd. De spelers werden per bus naar Ouwehands vervoerd. Drie rivieren werden overgestoken en dat betekent een totaal ander gebied met ook andere normen. Een waarin het calvinisme boven het katholicisme werd gesteld. De plaatselijke pastoor begreep dat maar al te goed. Voor ze vertrokken sprak hij het gezelschap streng toe: ,,Jullie komen in een heel andere streek, met mensen die andere gewoonten hebben. Dus: gedraag je en begin niet te vroeg met het bier…”

Dit stuk uit 1954 staat in feite aan de basis van het spel straks in september. Daarover was twee weken geleden al het een en ander te lezen. Het script van Antoon Coolen belandde later bij een verzamelaar. In 2016 las één van de initiatiefnemers van het theaterinitiatief Stichting Cuneratheater en tevens productieleider Ester Lammers-van der Linden, dit stuk. 

Ester kwam hierachter nadat iemand een affiche onder haar aandacht had gebracht. Samen met Jan Beeren, regisseur en Dick Schumer, voorzitter van de Rhenense toneelvereniging De Hucht, vatte zij het plan op om het stuk (een toneelstuk in vier bedrijven) opnieuw op te voeren met allemaal Rhenenaren. Er werd een hertaling van het script geschreven door verhalenverteller Eric Borrias. Die maakte het interessanter voor de huidige tijd. 

Het script werd tezamen met het origineel in bewaring gegeven bij het Stadsmuseum zodat het Rhenen nooit meer hoefde te verlaten, zo verklaarde men. Eigenlijk lijkt dit een beetje op het verhaal van het Rhenense lied ‘Een schatje van een stadje’ (aan de Rijn) dat in de jaren veertig van de vorige eeuw werd gecomponeerd door liedjesschrijver Frans du Mée. Het was lang vergeten maar werd in de jaren tachtig herontdekt.

SPECIALE BIJLAGE

Hoe ging het er in 1987 aan toe, in de week van dinsdag 9 juni tot en met 13 juni? Veel staat te lezen in een zestien pagina’s tellende speciale bijlage van de Rhenense Betuwse Courant (RBC), toen nog een uitgave van Uitgevers Maatschappij Arnhem. We vonden nog een exemplaar in ons archief en koesteren het na lezen ervan. De krant is in alle opzichten een tijdsbeeld. De acht pagina’s redactie worden deels gevuld met verhalen over activiteiten. 

(De tekst gaat verder onder de foto.)

Leden van het organiserend comité in 1987. - Martin Brink

Zo is er een jaarmarkt op zaterdag, zijn er bijzondere Cuneraknipsels in museum Het Rondeel te zien, uiteraard een verhaal over het organiserende comité (met daarin onder andere de onlangs overleden Henk Knoppert, oud-wethouder en VVV-man Jaap Glasbergen en onderzoeker Jan Combrink), het Cuneraverhaal, de artiesten die optreden (onder meer Hennie Huisman met de Soundmix-show en het duo Maywood) en een paginagroot verhaal over de Cunerakerk en -toren. 

Ook Joe Andy van de Nederlandse Circusschool uit Arnhem krijgt alle ruimte: over een hele pagina mag hij zijn verhaal doen. Geen wonder: hij komt dankzij de RBC naar Rhenen. Waarschijnlijk is het een barterdeal, marketingtaal voor een dienstenruiling. Advertentioneel is de krant ook interessant, al zal die door de vele ‘eigen publiciteit’ commercieel niet rendabel zijn geweest. De meeste winkels bestaan al niet meer. Dat maakt het bijzonder om te lezen, vooral omdat dit stukje verleden nog redelijk vers in het geheugen ligt. Volgende week deel drie.

Voor actuele info over het komende Cuneraspel: cuneratheater.nl.