Twee-eenheid van een klein stadje: Cunera blijft voor eeuwig in Rhenen

RHENEN Cuneradag, Cuneratoren, Cunerakerk, Cuneraschool, Cuneralaan, Cuneragilde, stichting Cunera-Nu, Cunerapas, gymnastiekvereniging Cunera (niet meer bestaand), in 1890 Sigarenfabriek Cunera, St. Cuneraparochie, Canis Cunerae, Drukkerij Cunera, restaurant Cunera, Cuneraheuvel, Cuneramede (honingdrank: kortom, de Heilige Cunera was en is alom aanwezig in het Rhenense. Daarmee borduurt het voort op een legende waarmee het stadje aan de Rijn als middeleeuws bedevaartsoord bekendheid verwierf. 

door Martin Brink

De stad pronkt er maar al te graag mee, maar tastbare memorabilia (beeldjes, lepeltjes, speldjes, pelgrimstekens) ontbreken welhaast. Op de Cunerakoekjes en de Cuneralikeur na dan... Naar aanleiding van de opvoering van het Cuneraspel, in september in de Veerwei, een aantal mijmeringen op Cunera en de laatste - nu bijna vergeten - opvoering in 1987. Deze week het eerste van vier delen.

PRONKEN

Dat pronken met een plaatselijk fenomeen, ook al dateert die van eeuwen geleden, is niet onbekend. Immers: elke plaats wil graag ‘iets’ hebben om daarmee landelijke uitstraling te creëren. Dat is niet elke plaats gegeven. Veenendaal heeft zijn, door Edenaren als ‘gestolen’ bestempelde, dichter Kees Stip waarvan diens wieg immers in Gelders-Veenendaal stond en later niets meer met zijn geboorteplaats te maken wilde hebben, Barneveld heeft de legendarische torenspringer Jan van Schaffelaar, Amerongen bezit een kasteel waar Keizer Wilhelm II zijn abdicatie tekende en Wageningen pronkt met Hotel de Wereld waar de capitulatieonderhandelingen plaatsvonden.

(De tekst gaat verder onder de foto.)

In 1987 werd zelfs een speciale krant uitgegeven. - Martin Brink

VERGETEN INDIËGANGERS

Een bijzonder detail is dat deze stad hiermee graag de boer op gaat maar pas sinds twaalf jaar een monument heeft om de Wageningse jongens te eren die tijdens het Indië-conflict naar de oost gingen en niet terugkeerden. Met dank aan een journalist die zich daarover verwonderde. Diezelfde persoon heeft dezelfde kwestie ook aanhangig gemaakt in Rhenen. Ook deze Grebbeberg-gemeente heeft nog geen enkele eer betoond aan de niet teruggekeerde Indiëgangers die rusten op één van de erevelden in de oost. Wordt vervolgd dus.

TWEE-EENHEID

Rhenen en Vrouwe Cunera. Ze zijn in feite een twee-eenheid. Het is niet voor niets dat ze als allereerste werd genoemd in een kloeke studie over ‘1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis’ uit 2013 en plaatselijk opgevolgd in ‘101 kleurrijke vrouwen kleuren Rhenen’, een boek uit 2022. Door alle tijdsperioden heen is ze aanwezig. Is het in de jaren negentig niet de legendarische amateur-archeoloog Joop Mom die van Cunera een zelfvervaardigd kleurrijk beeld maakt en deze in een kleine oplage vervaardigt, dan is het wel Jan Combrink die in 1988 ‘Dat leven van Cunera’ liet verschijnen, een transcriptie van een werk uit 1530.

Of ze echt heeft bestaan: niemand weet het.

Cunera was een jonge vrouw in de vroege middeleeuwen. Ze zou vermoord zijn, gewurgd met een doek die nog steeds in het museum het Catharijneconvent wordt bewaard. Of ze echt heeft bestaan: niemand weet het. Ook niet waar ze is vermoord, al krijgt Kasteel Prattenburg volgens een bewoner in de vorige eeuw de beste papieren. Die was historicus en wilde graag zijn kasteel in een beter daglicht stellen. In de jaren tachtig deed een paragnost er nog een schepje bovenop. Bij een bezoek aan het gebied kreeg hij allerlei visioenen en hij wist het zeker: hier moet het gebeurd zijn! Zijn verhaal werd in een boek opgetekend.

VERHAAL

Hoe was dat verhaal in het kort: in het jaar 337 ging Cunera op bedevaart naar Rome. De terugreis naar York verliep niet zoals gepland. Bij Keulen werden de 11.000 meisjes overvallen en allemaal om het leven gebracht. Cunera spoelde aan in Rhenen. Zij werd gered door Koning Radboud. Hij nam haar mee naar zijn kasteel. Op de 28ste oktober van het jaar 340, toen koning Radboud met zijn vrienden op valkenjacht was, werd Cunera gewurgd door de koningin samen met haar dienstmaagd. Ze gebruikten daarbij de halsdoek van Cunera en begroeven haar in een van de paardenstallen. Streekhistoricus Joke Honders woont in de Betuwe en heeft onderzoek gedaan naar Cunera. Op haar site cuneralegende.nl staan de resultaten. 

(De tekst gaat verder onder de foto.)

Beeld uit het Cuneraspel 1987. De maagden zijn in Rhenen gearriveerd! - Archief Henk Jansen

Over de laatste jaren: ,,In 1987 werden in Rhenen de ‘Cunerafeesten’ gevierd met als hoogtepunt de opvoering van het lekespel in zes taferelen over Cunera. Het feest had echter geen enkele religieuze betekenis. In de negentiger jaren ontstaat er nieuwe belangstelling, maar dan met een cultuurhistorische insteek. Vrouwen die de naam Cunera dragen (en mannen die Cuno heten) komen naar Rhenen voor een leerzaam en recreatief dagje.” Tijdens de viering van 750 jaar stadsrechten (in 2008) keerde de worgdoek vanuit Het Catharijneconvent in Utrecht tijdelijk terug naar de plaats waar ze sinds 1580 niet meer was gezien. Op dit moment is het doek weer even terug in Rhenen en geëxposeerd in het Stadsmuseum.

Volgende week deel twee. Voor de komende opvoeringen zie cuneratheater.nl.

Kent u hem nog: de legendarische en overactieve Rhenen-onderzoeker Joop Mom (1942-2002), hier in 1993. Hij maakte in een kleine serie zijn eigen Cunerabeeld. - Jan van den Brink/Coll. Martin Brink