Boek over Rhenense vrouwen ‘vliegt de deur uit’

RHENEN Slechts 300 exemplaren zijn er gemaakt van ‘101 kleurrijke vrouwen, kleuren Rhenen’. Het 120 pagina’s tellende boek, met een keurige harde omslag, gaat nu als de spreekwoordelijke broodjes over de toonbank.

door Martin Brink

Driekwart van de oplage is al de deur uit. ,,Misschien moeten we denken aan een tweede druk”, stelt Mirjam Groenendijk uit Achterberg. Samen met Henny Boor stelde ze een boek samen waarin 101 sterke of anderszins opvallende Rhenense vrouwen worden besproken.

BETEKENIS ,,Dat zijn vrouwen die een bepaalde band met Rhenen hebben gehad,” zegt Mirjam Groenendijk die net als haar mede-schrijfster Henny Boor een sterk gevoel voor de plaatselijke historie heeft. Mirjam is voorzitter van het Rhenense museumbestuur, Henny is al jaren actief binnen de HVOR, Oud Rhenen in de volksmond genoemd. ,,De vrouwen hoeven er dus niet perse geboren of gestorven te zijn. Het gaat er om dat ze van betekenis zijn geweest voor Rhenen.” 

In 2018 begon het spitwerk, naar aanleiding van het in 2013 verschenen landelijke boek over 1001 vrouwen die de geschiedenis schreven. Daarvan is nu 101 Rhenense vrouwen afgeleid. Heel opmerkelijk: dit vuistdikke boek start net als de nieuwe publicatie met Cunera. ,,Een bijzonder verhaal met alle legenden daar omheen”, zegt Mirjam. 

CUNERA Rhenen is natuurlijk bekend om de Cuneralegende, het is een logische gedachte om hiermee te starten. De drijfveer van de onderzoekers was ook om de rol van de vrouwen naar voren te halen. ,,Het waren vroeger vooral mannen die de dienst uitmaakten. Als er dan een vrouw ter sprake kwam dan hadden die vaak een rol naast de man of als opvolger als ze bijvoorbeeld weduwe werden.” 

De kracht van het boek is vooral ook om de situatie waarin de vrouwen verkeerden te duiden. Een sterk voorbeeld geeft Mirjam: ,,Napoleon stelde het postwezen in. Het eerste postagentschap zat waar nu de Hema zit, zat in een gewoon woonhuis. De eerste beheerder was een vrouw, later gevolgd door haar dochters. Toen er een mooi officieel postkantoor kwam, werd daar natuurlijk een man als directeur aangesteld.” Het boek is nu verdeeld in drie tijdsperioden. ,,Eerst waren het er vijf. We wilden per tijdvak twintig vrouwen portretteren. Dat lukte niet helemaal omdat het aantal bronnen van het oudste tijdvak beperkt is.”

EXPOSITIE In 2019 was er een expositie in het Stadsmuseum waarin de levens van een aantal vrouwen werd getoond. Bezoekers konden tips geven voor het op handen zijnde boek. Dat moest natuurlijk wel aan criteria voldoen. Net als bij straatnamen, hoge uitzonderingen daargelaten, moest de persoon zijn overleden. Daarom kwamen bijvoorbeeld de ‘dames Waiboer’ van de boekenzaak in Rhenen niet aan bod. Beiden leefden toen nog. Ook vrouwen die zelfstandig een winkel dreven bleken na onderzoek de zaak toch niet op hun naam hebben staan. Maar er valt genoeg in te lezen: over heksen, de eerste vrouwen in een gilde, gasthuismoeders, vroedvrouwen, misdadige vrouwen en als tips vanuit de bevolking: Dikke Mie, Leentje Smul en Hein de Toet in het hoofdstuk ‘Couleur Locale’. Uiteraard kunnen niet alle vrouwen-met-een-verhaal beschreven worden. 

Een reden temeer om aan een tweede uitgave te denken? Mirjam Groenendijk: ,,Dat lijkt ons voorlopig niet. Bovendien zal het zeker niet makkelijk zijn om weer 101 vrouwen te vinden. We beperken ons daarom tot de website. Daarop kunnen mensen reacties achterlaten over wie we nog missen. We kijken dan of het passend is om er een verhaal over te maken.”

RINA OTTING Eén tip hebben ze alvast meegekregen. Dat is een Rhenense vrouw die vrijwel nergens wordt genoemd. Alleen Ad de Jong geeft in zijn onvolprezen en nu goeddeels vergeten boek ‘Van wie binde gij d’r in?’ over opgroeien in Rhenen de jaren vijftig, heel kort aandacht aan haar.

We hebben het over Rina Otting (Rotterdam, 1908 - Rhenen, 1980), de moeder van de regionaal meer bekende Rhenense fotograaf Cord Otting. Wie kent haar nog? Zij trouwde in 1935 in Rotterdam en omdat haar man werk vond in deze regio, verhuisde ze naar Rhenen. Daar werd ze actief voor de PvdA en zat ook enige tijd in de raad. In de jaren vijftig werd ze bekend als leidster van het zangkoor met de veelzeggende naam De Roodborstjes die jaarlijks uitvoeringen gaf in het socialistische bolwerk Roodland, toen een ANWB-kampeerterrein, nu beter bekend als recreatiepark De Thijmse Berg. Maar ook: wordt het niet tijd om markante/bekende Rhenenaren voor het voetlicht te brengen? Mannen én vrouwen dus? Iets dergelijks deed Oud Veenendaal jaren geleden in een boek. Hoogste tijd voor Rhenen dus.

SCHILDERIJ In deze tijd van covid is het boek (á 12,50 euro) op nog maar op een paar plekken te koop. Henny Boor: ,,We wilden een officiële presentatie houden en het breed verkopen. Dat gaat nu helaas niet. Er is nu een filmpje op youtube gemaakt en het boek is te koop bij de supermarkten in Elst, Achterberg en bij de Jumbo in Rhenen.” De volledige opbrengst gaat naar de verwerving van het schilderij Gezicht op Rhenen van Jan van Goyen. Met dank aan sponsor Stichting voormalig Gast- en Weeshuis Rhenen.

De Stichting Publicaties Oud Rhenen wilde het niet uitgeven omdat er geen markt voor zou bestaan, ondanks dat het een puur Rhenens product is. En dus werd het een uitgave in eigen beheer. Met succes dus, waarlijk een gat in de markt!

De presentatie staat op youtube.com/watch?v=W8Lrxu9p0W8