Monument voor Rhenense slachtoffers Holocaust

RHENEN In buurgemeente Veenendaal werd half november een dertiental zogenaamde Stolpersteine gelegd. Na een proces van jaren konden ze officieel worden geplaatst. De Duitse kunstenaar Gunter Demnig kwam in hoogsteigen persoon langs om, zonder zich iets van de omgeving aan te trekken, de stenen geconcentreerd te leggen. Met het plaatsen van de steentjes worden de weggevoerde Joden in herinnering geroepen. Hoe zit dat toch in Rhenen?

door Martin Brink

Zijn hier ook initiatieven om iets dergelijks te realiseren en hoever zijn ze dan? Immers: de laatste jaren is er steeds meer aandacht voor het verdwenen Joodse leven in Rhenen. Dat resulteerde in publicaties in het blad Oud Rhenen (van vooral Ton Steenbergen uit Wageningen, onderzoeker naar het regionale Joodse leven), later volgden er publicaties: ‘Joods Rhenen 1634-1916 verdwenen maar niet vergeten’ (2000) van Pim Strous en in 2022 de meest recente: ‘Verdwenen uit Rhenen. Joodse oorlogsslachtoffers: een naam, een gezicht, een verhaal’.

Dit boek is samengesteld door Just Vlak, Ben van Laar en Willem Strous, met medewerking van amateurhistoricus Piet Hovestad. De uitgeverij was de Stichting Slag om de Grebbeberg. Het boek is sinds september 2022 te koop bij boekhandels en musea in Rhenen, Veenendaal en omstreken.

GEDENKMONUMENT

De opbrengst gaat naar de oprichting van een Joods gedenkteken in Rhenen. Mede-onderzoeker Just Vlak vertelt daarover. ,,In Rhenen volgen we een iets ander traject. De Werkgroep Joods Rhenen heeft aan de gemeente Rhenen en de Stichting Slag om de Grebbeberg geadviseerd een gedenkmonument op te richten in de oude binnenstad van Rhenen, rond de Markt en de Rijnstraat.”

Lees ook

Leggen van Stolpersteine in Veenendaal: ‘Deze plek geeft een traan weg’

 

,,De reden is dat veel van de woningen waar Joden hebben gewoond in de oorlog zijn verdwenen en plaatsbepaling voor struikelstenen in het ‘luchtledige’ zou zijn. Veel van de Joden die in de oorlog zijn omgekomen woonden of waren onder gedoken in het buitengebied van Rhenen en dan is het lastig om die struikelstenen in het oog te laten vallen. Een centraal gelegen gedenkmonument geeft ook de mogelijkheid het Joods oorlogsverleden op te nemen als onderdeel van een stadswandeling onder de aandacht te brengen.” 

HAN HOLLANDER

De werkgroep heeft 35 Rhenense Joden in beeld die slachtoffer zijn geworden van de Holocaust. Zeven van hen zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog omgekomen terwijl ze in Rhenen verbleven, 21 slachtoffers zijn in Rhenen geboren, maar elders opgepakt en zeven personen hebben voor de Tweede Wereldoorlog enige tijd in Rhenen gewoond.

Waaronder, en dat was een bijzondere vrij recente ontdekking, de legendarische AVRO radio-sportverslaggever Han Hollander. Just Vlak wijdde daaraan een artikel. Eén persoon is nog in onderzoek. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Gunter Demnig legt onverstoorbaar Stolpersteine aan de Kanaalweg in Veenendaal. - Pieter Vane

OPLEVERING IN 2025

De gemeente Rhenen en de Stichting Slag om de Grebbeberg hebben het advies van de Werkgroep Joods Rhenen overgenomen en zijn nu bezig met de realisatie van een gedenkmonument. Henk van den Berg, voorzitter van de historische vereniging, is procesbegeleider. Binnenkort worden in eerste instantie Rhenense kunstenaars uitgenodigd om een schetsontwerp te maken. Mogelijk wordt er ook in bredere kring gekeken. Het monument moet in ieder geval de namen van de slachtoffers bevatten. 

Vlak: ,,Er worden er drie gekozen om een nader ontwerp te maken. Voor alle inzenders is een kleine honorering beschikbaar. De bedoeling is dat het monument in maart 2025 gereed is en in mei 2025 onder aandacht van het publiek wordt gebracht.”