Veenendaler onderzoekt ‘ora et labora’ in de praktijk

VEENENDAAL De spreuk Ora et labora (Latijn voor ‘bid en werk’) kan ook zomaar op het leven van de vroegere arbeiders van Veenendaal slaan. Zij die in het zweet huns aanschijns het geld voor hun vaak kinderrijke gezinnen bijeen moesten schrapen. Tegenwoordig is de van oorsprong katholieke uitdrukking vooral van toepassing op het leven binnen een kloostergemeenschap.

door Martin Brink

De diepgelovige Veenendaler Andy Arnts (53)  maakte er een rijk geïllustreerd boek over onder de naam ‘De stille wijzen. Ontmoetingen met kloosterzusters’ (220 pagina’s, 24,50 euro). Het verscheen al op 27 mei met een presentatie in de Gedachteniskerk in Rhenen. Nu pas kan Andy zijn verhaal goed doen. Eerder werd hij namelijk geplaagd door een nekhernia en andere ongemakken. Een van de ziekten was trouwens de aanleiding voor zijn publicatie. Andy Arnts dompelde zich vervolgens onder in het kloosterleven. 

Het is een bundel interviews met tien kloosterzusters tussen de veertig en negentig jaar en één broeder. Wat is het doel in hun leven, wat kunnen we van hen leren? Het zijn zomaar vragen die centraal staan. Andy: ,,De coronatijd heeft veel ellende veroorzaakt. Mensen zijn gaan nadenken: wat is de zingeving van het leven, wat doen we daarin?”, zegt Andy. Voor hemzelf was het ook een vorm van therapie om met de zusters in gesprek te gaan. Daar zit een bijzonder verhaal aan vast.

Maar eerst even: wie is Andy en hoe raakte hij als betrokken katholiek in Veenendaal terecht? Andy is geboren in Arnhem en opgegroeid in Ede. Daar zat hij op de katholieke lagere school en deed aan alle activiteiten mee wat de Sint-Antonius van Paduakerk bood. ,,Daar voelde ik mij thuis. Het was voor mij een beschermde wereld. Het heeft mij gevormd”, zegt hij. ,,Die sfeer, de tradities er omheen, de wierook. Dat alles sprak mij aan. Ik was er ook misdienaar. Dat vond ik geweldig! Ik zat ook op het kinderkoor. Af en toe hadden we een uitvaartmis. Dan mochten we zingen. Na afloop kregen we een paar kwartjes uit de collectezak. Daar kocht ik dan een paar voetbalplaatjes van…” Rond 1990 kwam hij met zijn moeder naar Veenendaal. Die vond hier een nieuwe partner. Andy ging mee, sloot zich aan bij de katholieke kerk en dook ook in het openbare leven. ,,Aan de Achterkerkstraat had je toen tegenover de snackbar café Asjeblief. Daar ontmoette ik iemand van de Lokale Omroep. Zo kwam ik terecht bij de LOV. Dat omroepwerk heb ik een paar jaar gedaan.”

Binnen de Salvatorkerk was hij niet actief maar als trouw parochiaan bezocht hij wel de diensten tijdens hoogtijdagen. Zijn vrouw Susan is er meer bekend. Zij was secretaris van het Katholiek Vrouwengilde Veenendaal, een afdeling die wegens het ontbreken van nieuwe bestuursleden ter ziele ging. ,,Ik ben nog wel gevraagd voor het parochiebestuur, was zeer vereerd maar ik heb gezegd dat het mij nu te veel tijd kost.”

Daarnaast is hij ook actief als schrijver en heeft hij samen met compagnon Eric Jan van Dorp een uitgeverij in Elst onder de naam Batavia Publishers. Andy had zijn eigen uitgeverij maar in 2019 besloten ze samen op te trekken. In dit fonds kwam ook ‘De Stille wijzen’ uit. Hoe is dat zo gekomen? Eigenlijk heeft dat alles te maken met zijn gezondheid. In 2008 kreeg hij een nieuwe hartklep. ,,Ik heb een fikse snee over mijn middenlijf.”

In 2017 kreeg hij problemen met zijn gezichtsvermogen. ,,Ik stond op en had plotseling floaters in beide ogen. Dat zijn glasvochttroebelingen die niet weggaan. Iedereen kent wel dat zwarte puntje in het oog dat meebeweegt. Bij mij was dat dus constant.”

Om een lang verhaal kort te maken: Andy ging onder het mes maar het kwam terug. Na een tweede operatie zei de arts: we kunnen het niet duiden maar laten we afwachten. Het wonder gebeurde: Andy raakte ervan verlost. ,,Gelukkig maar want ik zat behoorlijk in de rats.” Na de wonderbaarlijke genezing loste hij een belofte in. ,,Tijdens mijn ziekbed kon ik alleen maar afwachten. In het oogziekenhuis in Rotterdam ging ik podcasts over kloosters beluisteren. Mijn angsten vielen weg. Er kwam een berusting over mij om te horen hoe de zusters leefden. Het gaf mij hoop en troost. Ik moet bekennen dat ik toen ook de rozenkrans heb gebeden. Ik heb ter plaatse bedacht: als ik beter ben, dan ga ik een boek over hen maken.”

SPIRITUEEL ZELFONDERZOEK

Veel kloosters zijn de laatste decennia meer open geworden en vinden er activiteiten plaats die menige niet-gelovige zeker zal bekoren. Het brouwen van kloosterbier is wel het meest treffende voorbeeld. Maar ook het openstellen van de accommodaties aan mensen die rust willen, die in afzondering spiritueel zelfonderzoek en geestelijke oefening willen ondergaan, is een ander voorbeeld. Andy: ,,De media berichten vaak over negatieve dingen van het kloosterleven maar er gebeurt ook zoveel goeds. Dat heb ik in mijn boek willen laten zien.” Hij schreef kloosters aan met zijn idee. De zusters gaf hij veertig thema‘s aan. Ze kozen zelf een aantal uit om daarover met hem te praten tijdens een persoonlijk gesprek. Andy ging ouderwets te werk: alles legde hij op band vast. ,,De langste opname was drie uur!” Thuis werkte hij het woordelijk uit. De eerste versie bevatte vaak zevenduizend woorden. Uiteindelijk bracht hij dat in het boek terug tot maximaal vijfduizend woorden.

Andy bezocht vele kloosters (,,Met 16 jaar gingen mijn klasgenoten op zeilkamp, ik ging naar het klooster”) en kreeg zo een goed beeld hoe de zusters leefden en werkten. ,,Mensen hebben vaak een vreemd idee van een klooster, ze denken aan een gesloten gemeenschap. Maar in feite is het een bedrijf waar ook geld verdiend moet worden.” Soms gebeurt dat heel creatief. Neem nou de abdij Onze-Lieve-Vrouw van Koningsoord op de grens van Arnhem en Oosterbeek. Omringd door bossen en velden leiden achttien zusters tussen de 42 en 89 jaar hier sinds 2009 een leven van stilte, gebed en arbeid. Ze moeten in hun eigen levensonderhoud voorzien. Dat gebeurt door nieuwe initiatieven, zoals de aanleg van een natuurbegraafplaats op een uitgestrekt veld die de Trappistinnen konden aankopen. ,,Ik heb er al een mooie plek uitgezocht”, onthult Andy. ,,Met zicht op de abdij. Mijn 81-jarige moeder heeft ook al een plekje gereserveerd.” Het klooster wordt geleid door een 56-jarige abdis, zuster Pascale Fourmentin. In november 2019 kreeg ze de zegen van kardinaal Eijk om moeder-overste te worden. Ze vertelt uitvoerig over het zakelijke en bestuurlijke in dit kloosterleven. Van ditzelfde klooster kreeg Andy ook zuster Wendelien Bara te spreken. De 44-jarige komt ook oorspronkelijk uit België. Zij vertelt over de spirituele kracht van het kloosterbedrijf. Voor haar is dat de diepste vervulling in dit leven. Het zijn bijzondere mensen die de Veenendaalse schrijver ontmoette en ook niet-alledaagse verhalen die hij optekende. Dus straks een boek over paters, actief en in ruste? ,,Nou nee, dat zou een herhaling van zetten zijn en dat is niet de bedoeling. Ik laat het hierbij.”

Andy is nu bezig om zijn boek beter in de markt te zetten. Zo zijn er ook lijntjes met de Evangelische Omroep om daar iets voor te kunnen betekenen. ,,Tenslotte gaat het om zingeving en bezinning in het algemeen en dat is heel actueel in deze tijd waarbij psychiaters en psychologen soms een wachtlijst van maanden hebben.”