Raadsleden Rhenen kampioen vragenstellen: ‘Raadsvragen dragen echt bij aan democratie’

RHENEN De verschillen in het aantal schriftelijke raadsvragen tussen gemeenten zijn opvallend groot. Dat blijkt uit een inventarisatie van de Rijnpost met andere nieuwsbladen van BDUmedia over het jaar 2023. Daarbij is Rhenen vergeleken met Amersfoort, Soest, Baarn en Bunschoten.

door Mark Snijders en Eugene Leenders

Rhenen heeft 19 raadsleden, die samen 76 vragen stelden. Dat betekent dus gemiddeld bijna vier keer schriftelijke vragen per raadslid in een jaar. In vergelijk met de vier andere gemeenten zijn in Rhenen verhoudingsgewijs verreweg de meeste schriftelijke vragen gesteld. Zelfs tien keer zoveel als Bunschoten. Maar ook met het grotere Soest is het contrast groot.

COLLEGE ANTWOORD SNEL

Het college is opzienbarend snel met het beantwoorden van schriftelijke raadsvragen. In de praktijk duurt het gemiddeld zo’n negen werkdagen in 2023. Dat is zelfs een dag minder dan is afgesproken.

Opmerkelijk is het in vergelijk maar de gemeenten Baarn en Soest. Daar nemen ze ongeveer drie keer zoveel tijd om met antwoorden te komen. En in Amersfoort en Soest wordt de afgesproken termijn gemiddeld genomen ook nog eens fors overschreden.

(de tekst gaat onder de afbeelding verder)

MEESTE VRAGEN VAN COALITIEPARTIJEN

Opvallend is dat coalitiepartijen in Rhenen gezamenlijk het meest aantal keer schriftelijke vragen hebben gesteld vorig jaar, ruim 40 keer. Het is tegen de verwachting in omdat die partijen dichter bij het vuur zitten. Ze hebben namelijk een wethouder in het dagelijks bestuur, het college van burgemeester en wethouders.

De regerende partijen zijn dus het meest kritisch in het volgen van het college. Ook opmerkelijk is dat de partij Rhenens Belang met afstand de meeste schriftelijk vragen heeft gesteld vorig jaar, namelijk 31 van de 74. Het raadslid Willem Oorschot voert overtuigend de ranglijst vragenstellers aan, hij is goed voor bijna een kwart van het totaal.

TRANSPARANTE BESLUITVORMING

In de omliggende gemeenten wordt soms geklaagd over de schriftelijke vragen die een belasting zijn voor ambtenaren. Het college van Rhenen ziet dat anders. Burgemeester Corry van Rhee-Oud Ammerveld: ,,We zetten ons in voor transparante en goede besluitvorming. Het beantwoorden van schriftelijke vragen hoort daarbij. Als het gaat om een verhelderende vraag kunnen raadsleden gewoon bellen met een ambtenaar. Gelukkig maken onze raadsleden daar gebruik van. Soms zijn er pieken van schriftelijke en technische vragen, zoals rondom de jaarrekening en de begroting. Dat zijn belangrijke stukken voor de raad.”

,,We vinden het heel belangrijk om de raad goed betrokken te houden bij wat er speelt. Daarom geven we prioriteit aan het beantwoorden van raadsvragen. De raad is zich ervan bewust dat we op dat moment andere werkzaamheden minder prioriteit geven.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Justin Hermsen - Progressief Rhenen

‘RAADSVRAGEN DRAGEN ECHT BIJ AAN DEMOCRATIE’

De raadsleden Willem Oorschot (Rhenens Belang) en Justin Hermsen (Progressief Rhenen-GroenLinks) reageren op het vergelijkend onderzoek naar raadsvragen. Die worden in Rhenen in een recordtijd van 9 dagen beantwoord.

Willem Oorschot is vanaf 2014 raadslid voor Rhenens Belang. Vier jaar daarvoor was hij al actief als fractievolger. Oorschot lacht: ,,Een behoorlijke lange tijd, te lang misschien wel. Er zat een pauze in van twee jaar.” Of hij het leuk vindt, betitelt hij als een gewetensvraag. ,,Ik vind het wel moeizaam gaan hier in Rhenen. Nu zitten we zelfs in de coalitie, dus ik dacht dat we wel meer zouden bereiken, maar het blijkt weerbarstig.”

Hoe belangrijk vindt u het kunnen stellen van schriftelijke vragen als raadslid?
,,Ik vind het wel een belangrijk en krachtig instrument. Het dient wat mij betreft twee doelen. Je kunt zonder agenda vrijuit een vraag stellen over een willekeurig onderwerp dat aandacht verdient. Ten tweede kun je verdiepende vragen stellen, ontbrekende informatie boven tafel krijgen.”

Heeft u een voorbeeld van de kracht van schriftelijke vragen?
,,Ik heb dat gedaan over de verkoop van de brandweerkazerne. Toen ben ik tot in den treure gaan doorvragen over het Didam-arrest en die verkoop. (redactie: het Didam-arrest is dat de Hoge Raad heeft bepaald dat overheden eerlijk en transparant moeten zijn bij vastgoedverkoop). Mijn vraagstelling heeft geleid tot een heel ander inzicht bij de verantwoordelijk wethouder en besloten is het in de openbaarheid aan te besteden. Dus die vragen stellen hebben echt impact op besluiten die zijn of worden gemaakt door de gemeente.”

Bent u doorgaans tevreden met de antwoorden op uw vragen?
,,Nou, soms wel natuurlijk, maar op die kwaliteit valt regelmatig nog wel iets af te dingen. Dan stel je een specifieke schriftelijke vraag en dan krijg je geen duidelijk antwoord. Maar misschien is een vraag van mij niet helder. Je krijgt dan nooit terug ‘ik begrijp deze vraag niet, kun je het beter toelichten’.”

In Rhenen zijn 74 keer schriftelijke vragen gesteld in 2023. Een eerste reactie? Valt mee of tegen?
,,Nou, wat vind ik daarvan, het lijkt me op zich best wel weinig.”

In de top vragenstellers 2023, staat u op de eerste plek met 17 keer. Hoe vindt u dat?
,,Dat is niet iets om trots op te zijn. Ik stel ze echt alleen maar als ik meer informatie wil. Het is niet zo dat denk, leuk, ik ga even wat schriftelijke vragen stellen. Onze partij Rhenens Belang is altijd wel actief geweest.”

Voelt u zich altijd vrij om schriftelijk vragen te stellen, of ook weleens ontmoedigd?
,,Ja, voel me daar wel vrij in. Ik heb maar één keer gehad dat er tegen mij is gezegd: deze vragen gaan alle perken te buiten, hier hebben we geen tijd voor. Maar toen ik liet weten dat een raadslid daar niet in beperkt mag worden, zijn ze keurig beantwoord en daarna is dat nooit meer gebeurd.”

Van de vijf onderzochte gemeenten zijn in Rhenen verhoudingsgewijs verreweg het meest aantal keer schriftelijke vragen gesteld. Twee daarvan hebben een even grote gemeenteraad als Rhenen. In Baarn zijn 13 keer en in Bunschoten 7 keer schriftelijke vragen gesteld in 2023.
,,Misschien zegt dat wel iets over de gemeente Rhenen, dat kan zeker. Bijvoorbeeld, dat vaak onderbouwingen bij een raadsvoorstel niet compleet of onduidelijk zijn. Het is trouwens wel grappig dat Bunschoten hier genoemd wordt als referentiegemeente. Ze hebben daar een uiterst efficiënte bedrijfsvoering. Ik kijk weleens hoe het daar gaat. Dan lees ik hun raadsdocumenten, die zijn zorgvuldiger en dus heb ik er veel minder vragen over dan bij ons.”

Is de verhouding tussen het college en gemeenteraad goed in Rhenen, vindt u?
,,Dat is echt een politieke vraag, hè. Kijk, mijn vriendin woont in Soest en dat volg ik ook een beetje. Daar doe ik weleens mee aan participatieavonden. De informatieverstrekking, het hoor en wederhoor plegen, het wederzijds respect, dingen die volgens mij daar beter gaan. Dus het zou echt beter moeten in Rhenen en dat zou ook zo maar eens tot minder schriftelijke vragen kunnen leiden.”

Heel opvallend in Rhenen is dat de meeste schriftelijke vragen in 2023 niet van de oppositie kwamen, maar van de coalitiepartijen. Die nemen 40 van de 74 keer voor hun rekening.
,,Dat is wel verrassend, ja. Het tekent ook iets. Als ik de twee jaar coalitie van onze partij vergelijk met de jaren van oppositie merk ik geen verschil overigens. De lijntjes zijn misschien wel korter, maar er is nog steeds even veel aanleiding om kritisch te zijn over de besluiten en de onderbouwing daarvan. Kijk, veel gemeenten hebben ook een top 10- of 20-lijstje wat ze de komende jaren willen doen. Wij hebben hier een top duizend lijst. Te weinig focus dus op wat ga je wel doen en wat niet. Wat ik wel mooi vind is dat er meer samenhorigheid ontstaat in de raad over een aantal onderwerpen zoals de aanpak van het tekort in de jeugdzorg. Maar er is nou eenmaal een gat tussen het college en de raad. Misschien zijn die schriftelijke vragen daar een afspiegeling van.

Justin Hermsen zit sinds maart 2022 voor Progressief Rhenen/GroenLinks in de gemeenteraad. Met 19 jaar was hij destijds het jongste raadslid in Rhenen. Hermsen: ,,Ik haal de gemiddelde leeftijd flink naar beneden. Mijn fractievoorzitter is 23, ik dus 21 en de eerstvolgende is boven de 50. Het geeft een bijzondere dynamiek.”

Wat vind je van de mogelijkheid om schriftelijke vragen te kunnen stellen als raadslid?
,,Ik denk dat het een belangrijk instrument is. Je kunt ermee goed het standpunt van het college, de bestuurders dus, te weten komen en analyseren. Wat zijn hun argumenten en hoe verhouden die zich tot die van mij.”

Deze vragen en antwoorden hebben vaak een politieke lading. Kunnen die vragen niet net zo goed mondeling?
,,Er is echt een verschil. Natuurlijk zijn er vragen die snel antwoord nodig hebben en niet ingewikkeld zijn, dan bel ik even. Maar bij complexere zaken waar ik me goed in wil verdiepen zijn schriftelijk noodzakelijk. Je geeft het college ook de kans om langer na te kunnen denken over een antwoord. Daar heb ik als raadslid ook voordeel van.”

Van alle 19 raadsleden in Rhenen sta jij met het stellen van schriftelijke vragen vorig jaar op de vijfde plek. Hoe voelt dat?
,,Nou, dat wist ik niet, ik probeer het instrument goed te gebruiken. Soms zie je onnodige vragen, omdat het antwoord simpel in een document te vinden is. Ambtenaren zijn druk, doen belangrijk werk. Dus je moet als raadslid ook kritisch omgaan met het indienen van schriftelijke vragen. Dat probeer ik te doen, dus een vijfde plek doet daar wel recht aan.”

Je hoort weleens de kritiek dat raadsleden of een partij schriftelijke vragen stellen alleen om zich te profileren. Hoe ervaar jij dat?
,,Dat hoor ik ook weleens, ja. Maar in Rhenen heb die indruk niet. De verhouding tussen de oppositie en de coalitie is hier doorgaans ook goed, dat scheelt ook.”

Voel je je altijd vrij om schriftelijke vragen te stellen?
,,Ja, dat kan ik zeker zeggen, daar voel ik me niet in beperkt. Ik ben wel benieuwd of de SGP weleens denkt of zegt tegen bijvoorbeeld Rhenens Belang, moet dat nou zoveel vragen. Ik weet niet of dat ook gebeurt.”

Verreweg de meeste vragen, 17 keer in 2023, zijn gesteld door Willem Oorschot van Rhenens Belang. Op de tweede plek Geertje Wiesenekker, ook van die partij.
,,Ja, dat had ik kunnen weten. Opvallend, want die zijn beiden van de coalitie.”

Inderdaad in Rhenen kwamen de meeste schriftelijke vragen in 2023 niet van de oppositie, maar van de coalitiepartijen. Die nemen 40 van de 74 keer voor hun rekening.
,,Ik denk dat wij hier geen traditionele verhouding hebben tussen de oppositie en de coalitie. Het is soms een wat onzeker geheel, laat ik het zo zeggen. Het lijkt me voor een ambtenaar lastig een plan te schrijven dat wordt ingediend door de wethouder en er is een politieke partij die consequent kritisch is. Dat is onvoorspelbaar voor zo’n ambtenaar en wethouder.”

Je bedoelt de partij Rhenens Belang?
,,Ja, die zijn vaak ontstemd. Ook fel naar hun eigen wethouder, daar hoef je slechts de livestreams van de vergaderingen voor terug te luisteren. Laat ik het zo zeggen, wij raadsleden zijn uiteindelijk inwoners die ieder op een geheel eigen manier het beste willen doen voor de gemeenschap.”

De vindbaarheid van deze vragen in Rhenen is, net als bij de andere gemeenten overigens, niet heel simpel.
,,Nee, dat klopt. Dat moet beter. Je kunt er met een aantal klikken naartoe, maar dat moet je wel net weten. Dus daar ga ik nog een schriftelijke vraag over stellen.”

BDUmedia vergeleek het stellen van raadsvragen in vier gemeenten in het verspreidingsgebied. Het gaat om Rhenen, Amersfoort, Soest en Baarn. Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het onderzoeksproject van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.