Column Jurgen Hillaert: Plaquette op drift en plein in puin

Onlangs schreef ik over de synagoge van Veenendaal. De plaquette waar dit gebedshuis zou hebben gestaan, was namelijk verplaatst. Maar eerst een stukje geschiedenis. In ‘t midden van de 17e eeuw vestigden zich in Veenendaal enkele Joden. Aanvankelijk gebruikten zij het huis van de Joodse pachter van de plaatselijke Bank van Lening als synagoge. Gedurende de eerste helft van de 18e eeuw nam het aantal Joodse inwoners van Veenendaal zodanig toe dat er tegen 1750 een eigen Joodse gemeente georganiseerd kon worden. Deze gemeente maakte gebruik van een kleine synagoge, gelegen op Gelders grondgebied. Ten gevolge van een vete bestonden er lange tijd twee Joodse gemeenten: Stichts Veenendaal en Gelders Veenendaal. In 1852 werd er een synagoge gebouwd aan het Verlaat, die tot aan WOII in gebruik is gebleven.

De Joodse gemeente werd in 1951 opgeheven. De synagoge aan het Verlaat is na de oorlog verkocht, werd in gebruik genomen als pakhuis en vervolgens in 1967 afgebroken. In 2010 onthulde Opperrabijn B. Jacobs aan de Synagogestraat in de oostgevel van het gebouw Jaguard een gedenksteen, waarop staat: ‘Op deze plek stond tot 1967 de synagoge’. Maar ook opperrabbijnen blijken niet onfeilbaar, want afgelopen maand werd de plaquette verhuisd naar een plek naast de ingang van modezaak Speksnijder. De websites ‘verdwenen gebouwen’ en ‘reliwiki’ gaven dan weer een nog andere plek aan: de overzijde van het Verlaat.

SGP-raadslid Berto van Egdom attendeerde mij op ‘t boek van de onlangs overleden Leen Boot, waarin een kadasterkaart uit 1832 is opgenomen, inclusief een oude luchtfoto die de claim van de huidige plek van de plaquette ondersteunt. Nu ben ik van nature enigszins eigenwijs, maar in dit geval blijken onze eigen Veense bronnen toch beter te vertrouwen dan de websites die voor dit doel leken opgetuigd.

En dat je nooit moet denken het beter te weten dan hogere machten, werd mij deze week nogmaals bevestigd. Mijn eerdere klaagzang over te vroeg luidende kerkklokken op zondagochtend werd afgelopen dagen met een wraakactie van welhaast bijbelse proporties beantwoord. Om 7.00 uur werd een compleet arsenaal van bulldozers, drilboren en slijptollen uit de kast getrokken om het plein voor de Oude Kerk open te breken. Ik beloof vanaf nu op zondagochtend met iets meer begrip naar de kerkklokken te luisteren. Uit puur eigenbelang.

door Jurgen Hillaert
veensteken@streekverkenner.nl