Natuurrubriek Slenterpaadjes over april: De natuur ontluikt om ons heen

VEENENDAAL Na een koude natte maand maart, is het nu eindelijk april. Het is de paasmaand, grasmaand, kiemmaand en eiermaand. Wat weer betrekking op de vogels heeft; die zijn druk met de voortzetting van hun nakomelingen. Waarnemingen van het naderende voorjaar.

De naam april ontleent zijn naam aan het Latijnse woord ‘aperire’, wat openen betekent in verband met de ontluikende natuur. De oude weerspreuken en gezegden zijn legio. ‘Wil april niet vertrouwen, hij is en blijft de ouwe; nu lacht hij vals met zonnegloren, gooit hagelstenen dan om je oren’. Of deze: ‘De echtelijke staat is als de maand april, nu zonneschijn, dan storm, dan weer stil!’ 

Vanaf het begin van de jaartelling zijn er ongeveer veertig wilde boomsoorten in ons land en directe omgeving aan te treffen. Die komen in deze maand tot wasdom. Bijvoorbeeld de wilde appel en peer, wilde pruim; veel wilgensoorten en de grote bomensoorten, zoals beuken, eiken elzen en esdoorns. 

SLEEDOORN

De sleedoorn bloeit al een paar weken. Vroeger zei men: ,,Wanneer de sleedoorn bloeit blijft het zes weken koud.” Dit jaar kwam dat aardig uit. Omdat hij één van de eerst bloeiende struiken is zegt men ook wel ‘bloeiend hout’, net als de forsythia met zijn gele bloemen op het kale hout. In Engeland wordt hij blackthorn genoemd, zwarte doorn. De sleedoorn hoort bij de rozenfamilie en kan een kruising vormen met de pruim. De sleedoorn werd vroeger voor de tijd van het prikkeldraad als afscheiding gebruikt. Met onder andere de meidoorn werden ze gevlochten tot vlechtheg. Dan kon er geen vee ontsnappen en door de doorns konden zaailingen van beuken en eiken daartussen opgroeien zonder dat het vee de jongen boompjes opaten.

HUISAPOTHEEK

De sleedoorn werd vroeger ook in de huisapotheek gebruikt. De thee van het blad en de bloesem is al eeuwen als medicijn bekend. Er zouden veel uiteenlopende kwalen mee te verholpen zijn. Wel is bekend dat de thee laxeert en een urinedrijvende werking heeft. Van de bessen werd jam gemaakt en ook nu nog worden verwarmende dranken gebrouwen zoals sleedoornwijn en sleedoornjenever. Rauw zijn de bessen giftig voor mensen. De vogels eten ze pas wanneer de vorst er overheen gegaan is. De schors leverde kleurstof waarmee stoffen linnen en wol bruin en rood geverfd worden, de doornen leverden zwarte inkt. Het zeer harde hout werd gebruikt voor gebruiksvoorwerpen, bijvoorbeeld tanden voor harken en voor draaiwerk zoals tandwielen. 

STRALEND WIT

Wanneer je nu over de Rondweg Oost in Veenendaal rijdt, kun je genieten van het stralende wit afgewisseld met het tere groen van de meidoorn. Die krijgt eerst blad en geeft dan een witte bloesem. Het voorjaar kondigt zich pas echt aan als je de tjiftjaf hoort, een klein onopvallend bruin/geel/groen vogeltje die aan één stuk zijn eigen naam roept. Hij blijft roepen tot de eerste nachtvorsten. Dan vertrekt hij weer naar zonniger oorden. Nu is het wachten op de koekoek! Kijk en geniet.

 Reageren? alyvaneijk@gmail.com.