Deserteur werd drie keer begraven aan de Buurtsteeg…

VEENENDAAL Het uitzoeken van wat er in de nabije omgeving heeft plaatsgevonden, is tegenwoordig een populaire bezigheid. Vaak is de start het uitzoeken van de familiestamboom en breidt deze genealogische zoektocht zich uit naar wat er in de omgeving heeft afgespeeld. Met zo’n onderzoek is Veenendaler Nick Nap al jaren bezig.

door Martin Brink

Hij probeert de familie Nap in kaart te brengen maar ook de omgeving waar hij is geboren en getogen: de Buurtsteeg ofwel de huidige Buurtlaan-oost in Veenendaal die, naar zijn zeggen, één van de oudste landwegen van Veenendaal is. De Buurtsteeg vormde immers de verbinding van Ede, via Manen naar het Grote Veenloo en vanaf daar naar via de Munnikenweg naar de Emmikhuizerberg.

De oorlogsjaren spelen in het onderzoek een grote rol. Het is een studie waar hij nooit klaar mee is. Dat beseft Nap al te goed. ,,Maar ik wil zoveel mogelijk vastleggen”, zegt de man die in Veenendaal vooral bekend staat als een gedreven sporter. In 1957 stond zijn geboortewieg in de meest linkse van de tweeondereenkapwoning, direct aan de rechterzijde na het viaduct wie naar het Pakhuis rijdt. ,,Eigenlijk is alles door toeval ontstaan”, begint Dick zijn verhaal. ,,Ik wilde graag weten waar de naam Nap vandaan komt. Uiteindelijk is alles ontstaan in Ederveen waar nog steeds een boerderij De Nap en de Napperheul, om water door te laten, zijn te vinden.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

De Buurtlaan-oost (links) in 1971. In het midden de snelweg. - Foto: Gemeente Veenendaal

Dick kreeg contact met plaatselijk onderzoekster Liesbeth de Man die veel over het dorp Ederveen publiceerde. Zij is al jaren geleden overleden. Dick: ,,Kun je nagaan hoe lang ik er al mee bezig ben. De studie is echt langzaam opgebouwd.” Hij reconstrueerde dat de naam is gegeven door de eigenaar van de eerste boerderij die stond aan de Fliertseweg/ Brinklanderweg/ Hoofdweg. 

Hij zocht, in rechte lijn, uit waar zijn voorvaderen zoal hebben geboerd. Want dat het geslacht bestaat uit kleine keuterboeren die in de regio bleven, dat is hem wel duidelijk geworden. Uiteindelijk komt hij terecht aan de Buurtsteeg, de tot in de jaren dertig onverharde landweg die behoorde tot het Gelderse deel van Veenendaal (gemeente Ede) en waar, onvermoed voor wie er niet woonachtig is, in de oorlog het nodige heeft plaatsgevonden.

Opa Hendrik Nap bouwt daar in 1931 een boerderij. Die keert kort daarvoor terug uit Duitsland waar hij in een chemische fabriek werkte. Gedurende WOI werkte hij in Kerkrade in de mijnen. Later was hij werkzaam in Duitsland. Hendrik trouwde en de vader van Dick werd daar geboren. ,,Hij kreeg de naam Heinrich. Man, wat heeft hij daar later vaak moeite mee gehad!” Terug in Nederland ging het gezin tijdelijk wonen bij zijn vader aan het Boveneindsepad 13 op diens boerderij aan De Klomp.

(de tekst gaat onder de foto verder)

In de linkse woning werd Dick Nap in 1957 geboren. - Foto: Martin Brink

ROTONDE In 1927 krijgt hij toestemming van de gemeente Ede om te mogen bouwen aan de Buurtsteeg. Vader Heinrich koopt aan de overzijde van de boerderij van zijn vader een woning, daar waar Dick is geboren. De boerderij aan de Buurtsteeg wordt in de jaren vijftig verkocht aan Roel van Kolfschoten. ,,Ik ken de boerderij goed, heb er vaak meegeholpen.” Begin jaren 2000 maakt het plaats voor een viaduct. Enkele jaren daarvoor is het al verkocht aan de provincie Utrecht. De ingrijpende plannen voor de omgeving werpen hun schaduwen vooruit. ,,Ik denk zelfs dat het huis waar ik ben geboren er over enkele jaren niet meer staat. En daar bij de kruising met de Dragonderweg komt een rotonde en het viaduct wordt afgesloten”, weet Dick van bewoners.

Over de oorlog ontdekte hij veel feiten. In het gebied werden in 1939 stellingen aangelegd omdat gedacht werd dat de opmars van de vijand deels via deze doorgaande route zou gaan. ,,Tijdens de mobilisatie lag er in de boerderij munitie opgeslagen van het Nederlandse leger. Met de twee soldaten die het spul moesten bewaken hebben mijn ouders tot jaren na de oorlog contact gehouden.”

VERGETEN Nap beschrijft dat een Duitse aanval in mei 1940 werd afgeslagen. Dat kostte zes Duitsers het leven hij het Pakhuis. Hij ontdekte ook de nu vergeten crash van een Lancaster-bommenwerper in het weiland van opa Nap, achter de huizen die de Veenendaalse aannemer Merbis in 1940 met veel hout uit de stellingen had gebouwd. In de nacht van 22 op 23 juni 1944 keerde de Lancaster terug van een missie in Duitsland. Een Heinkel, bestuurd door Hauptman Modrow, merkte het toestel op en schoot het neer. Drie van de acht bemanningsleden, onder wie de 21-jarige Canadese piloot L.S. McMurchy, overleefden het niet. 

Over de stellingen tot bijna aan de voordeur bij de Dragonderweg weet Dick nog een ander bijzonder verhaal. ,,Het was een soort stoplijn. Ze werden in 1940 dichtgegooid en eind 1944 weer open gemaakt door de organisatie Todt.” Jan Nap, de oom van Dick, kreeg ook bijzondere inkwartiering. Deze oom bouwde in de jaren dertig hier een boerderij naast de boerderij van Van Doorn, tegenover de huidige Dragonderweg. Beneden zat de administratie van de Todt. De dwangarbeiders zelf zaten in de Gelderse School. Commandant Fischer had vanuit deze woning een mooi overzicht op het gebied waar gewerkt werd aan de zogenaamde Pantherstellung. Dick: ,,Boven zaten Joodse onderduikers, de families Frank en Metzger. Jan en Jannetje Nap ontvingen in 1987 daarvoor de Yad Vashem-onderscheiding.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

De Yad Vashem-onderscheiding die Jan en Jannetje Nap in 1987 ontvingen. - Foto via Dick Nap

Naast Jan Nap was de boerderij van Van Roekel. ,,De verzetsmannen van de Albrechtgroep kwamen er achter dat twee Nederlanders afkomstig uit de omgeving Losser, die waren gedeserteerd uit Duitse dienst, hier als gewone onderduikers waren ondergebracht. Vanwege het feit dat de Todt kantoor had bij Nap, werd één van hen, ene Henk, ondergebracht bij Mees van Ginkel, ook aan de Buurtsteeg. De illegaliteit kwam er snel achter dat beiden uit Duitse dienst kwamen en iedereen bij ontdekking dus groot gevaar liep. Henk werd in de schuur achter de woning van Van Roekel doodgeschoten.

NAAST ELIM Het lichaam werd in een kist gelegd en op een wagen met paard ervoor naar het weiland aan de overkant van het huis gereden. Jan Veldhuizen heeft het daar in de hoek van de Buurtsteeg en de Dragonderweg begraven. Twee maanden later werd hij opgegraven omdat men bang was dat hij bij graafwerkzaamheden ontdekt zou worden. Vervolgens kwam hij naast het gebouw van de NH Zondagsschool Elim aan de huidige Maanderbroekweg te liggen. Na de oorlog is hij weer opgegraven en elders in Nederland herbegraven. Wat er daarna is gebeurd weet ik niet.” De andere deserteur, Wim Reuvers, overleefde de oorlog. Hij kreeg verkering met Berendina, de dochter van Van Roekel. Ze trouwden in 1950 en gingen na wat omzwervingen in Veenendaal wonen.

Dick Nap blijft zoeken. Hij denkt dat nog veel mensen hem kunnen vertellen over het leven aan de Buurtsteeg én aan het Boveneindsepad, de huidige Prins Bernhardlaan. In archieven is hij veelvuldig geweest. Het resultaat was teleurstellend. ,,In Veenendaal ligt niets, daar word ik verwezen naar Ede. Daar zegt men dat alles is overgedragen aan Veenendaal....”

Informatie? Mail naar info@dicknap.nl 

Een overzichtsfoto met de snelweg en links in een rechte verticale lijn de Buurtlaan-oost. Vooraan horizontaal de Dragonderweg. Dit gebied is binnen tien jaar volgebouwd. - Foto: Aart Aalbers