Expositie stadsmuseum Rhenen Op de Vlucht: ‘Veel herinneringen en emoties’

RHENEN Vluchten voor oorlog, hongersnood of natuurrampen krijgt pas impact als je de beelden ziet. En de persoonlijke en aangrijpende verhalen hoort. Ds. Peter Breure, predikant van de Rhenense Ontmoetingskerk, nam het initiatief voor een reeks interviews die jonge migranten met oude gemeenteleden met oorlogsherinneringen hielden. 

door Marco Diepeveen

Deze drie indrukwekkende persoonlijke getuigenissen zijn te zien en te horen in de wisselexpositie ‘Op de Vlucht’, tot en met 30 december in het Stadsmuseum Rhenen. Aan de hand van persoonlijke verhalen en tastbare objecten wordt hier het vluchten door de eeuwen heen verbeeld.

Rhenen is namelijk al vanaf de vierde eeuw wisselend een strijdtoneel en een toevluchtsoord geweest. Belgen vonden hier een veilig heenkomen toen de Duitsers in 1914 hun neutrale land binnenvielen. Omgekeerd werd de Rhenense bevolking geëvacueerd na het schenden van onze neutraliteit in 1940. In de expositie is verder aandacht voor de evacuatie voor het hoogwater in 1995 en het bekendste vluchtelingenkoppel in Rhenen: het koningspaar Frederik van de Palts en Elizabeth Stuart, in de zeventiende eeuw ontkomen uit Bohemen.

OORLOGSVERLEDEN

,,Onze kerkelijke gemeente telt veel oudere gemeenteleden met een oorlogsverleden. Ik schat tweehonderd à driehonderd”, berekent ds. Breure. ,,In het pastoraat hoor je hun aangrijpende verhalen. Toen bedacht ik om jongeren met hen in gesprek te brengen. Rhenense migrantenkinderen, die uit eigen ervaring weten wat vluchten is. Intergenerationele ontmoetingen van lotgenoten die (h)erkenning en bewustwording creëren. En de anonieme evacué uit de massa een stem, een naam en een gezicht geven.”

RAAKTE BETROKKEN

Het Netwerk voor Nieuwkomers in Rhenen hielp bij het matchen. Ook Mozaïek Welzijn raakte erbij betrokken. ,,Uiteindelijk vonden we twee Iraanse meisjes (van 13 en 15), één jongen uit Syrië van 21 en één 15-jarig Oekraïens meisje. Ze wilden graag meewerken aan de interviews”, vertelt Carla van Sluisdam, coördinator van het Netwerk.

de tekst gaat verder onder de afbeelding.

Fotograaf: Sophie Roessingh

OUD EN JONG

,,Via Turkije vluchtte de Syrische jongen lopend door Europa, tot hij uiteindelijk in Nederland belandde. Het huis van zijn familie was gebombardeerd. De grondtoon die oud en jong heeft meegemaakt, is angst. Als lotgenoten herkennen ze de emoties en het gedrag bij elkaar.”

VOOR ALTIJD

De oorlog die nooit voorbijgaat. ,,Een vrouw uit onze gemeente bleef als peuter op de trap zitten als ze haar moeder beneden hoorde huilen vanwege haar oorlogstrauma. Een andere vrouw woonde bij Schiphol. Een Duitse militair daar gaf haar snoepjes. Met haar familie vluchtte ze naar het Land van Heusden en Altena. Zulke diepe indrukken neem je voor altijd mee. Oorlogsgeweld en vluchten drukken een onuitwisbaar stempel op je leven en je persoonlijkheid”, vervolgt Breure.

WAARDEVOL

,,De drie betreffende gemeenteleden vonden het heel bijzonder en waardevol om aan dit project mee te werken. Het klikte goed tussen hen en de jonge migranten. Ik overwoog eerst publicatie in onze kerkbode of in de media. Uiteindelijk werden via Stichting Slag om de Grebbeberg de interviews een passend onderdeel van de expositie ‘Op de Vlucht’. Fotograaf Sophie Roessingh van Soooph Photography maakte de portretten erbij, in zwartwit. Dat doet het meeste recht aan het beeld.”

DIEP OPGEBORGEN

Sommige oudere Rhenenaren deinsden ervoor terug om hun pijnlijke verleden naar buiten te brengen. Te emotioneel. In de drie portretten zitten oorlogsherinneringen die nog nooit aan anderen zijn verteld. Ruim tachtig jaar lang diep opgeborgen en verstopt in het geheugen.

DIRECTE LINK

Breure: ,,Dodenherdenking en Bevrijdingsdag brengen veel herinneringen en emoties bij deze senioren naar boven. Dat kan een trigger zijn om te gaan vertellen. Nu zijn die tachtigers, negentigers en honderdjarigen nog onder ons, maar ze ontvallen ons in rap tempo. Nu kunnen we hun ‘oral history’ nog horen. De laatste directe link met de Tweede Wereldoorlog.”