Opening expositie: Vluchten door de eeuwen heen in Stadsmuseum Rhenen

RHENEN Al vanaf de vierde eeuw is Rhenen wisselend een strijdtoneel en een toevluchtsoord geweest. Wethouder Dick Poortinga en directeur Natalie Kriek hebben donderdag de nieuwe expositie ‘Op de Vlucht’ geopend in het Stadsmuseum Rhenen. Aan de hand van persoonlijke verhalen en objecten wordt hier het vluchten voor oorlogen, hongersnoden en natuurrampen door de eeuwen heen verteld. Stuk voor stuk items die tot de verbeelding spreken. Hiermee levert het museum een bijzondere bijdrage aan het lustrumjaar van 80 jaar vrijheid.

door Marco Diepeveen

De directeur en de wethouder trokken een doek van een vitrine, met daarin de schedel van Heini. Dit nijlpaard werd doodgeschoten door SS’ers na een ‘Bijbelse exodus’ van de bewoners van Ouwehands Dierenpark. Dat zijn de dieren die de tocht konden maken naar Veenendaal en later naar landgoed Hydepark in Doorn, op 16 februari 1945.

De verzorgers besloten om hen te evacueren, toen de geallieerden steeds dichterbij kwamen en de laatste Rhenenaren moesten vertrekken. Alleen de olifanten, Heini en de krokodillen konden of wilden niet mee en eindigden in een massagraf. De schedel van Heini is een geschenk van het Universiteitsmuseum Utrecht.

ACTUEEL THEMA

,,Vluchten is en blijft een actueel thema”, memoreerde Gert Veenhof, bestuursvoorzitter van Stadsmuseum Rhenen. ,,Wereldwijd zijn meer dan 120 miljoen mensen op de vlucht. Dat is 6,5 keer de bevolking van Nederland. Vluchten is een zeer beladen en politiek controversioneel thema. Het museum neemt geen stelling in; het oordeel is aan de bezoeker. In vrijheid opgroeien verplicht tot nadenken. Wie luistert naar het verleden, begrijpt het heden beter. En als je niets leert van het verleden, ben je niet klaar voor de toekomst.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Foto: Marco Diepeveen

De bekendste vluchtverhalen uit de Rhenense geschiedenis zijn de twee evacuaties in mei 1940 en oktober 1944, na de Slag om Arnhem. In smerige kolenschuiten moesten de 5.700 inwoners vertrekken naar Goeree-Overflakkee toen de Duitsers in 1940 ons land binnenvielen. Vanwege de hevige gevechten bij Rotterdam en Dordrecht strandde de evacuatievloot in de huidige Zuid-Hollandse gemeenten Krimpenerwaard en Molenlanden. Eind mei keerden de inwoners terug naar een verwoeste stad.

WINTERKONING

Foto’s, een schilderij, een evacuatieorder en een lamp van de raderboot die als eerste aanmeerde in Rhenen maken deze trieste episode tastbaar en inzichtelijk. Verder zien bezoekers onder andere beelden van Belgische vluchtelingen in 1914 en geëvacueerde slachtoffers van de Watersnoodramp in 1953, het oorlogsdagboek van Joop Baars (toentertijd verzorger in Ouwehands Dierenpark), een persoonsbewijs, een gedicht van een Joodse onderduiker voor zijn zoon,  foto’s en krantenartikelen van de evacuatie voor het hoogwater in 1995, koffers en een multicultureel kookboek.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Foto: Marco Diepeveen

Aandacht is er ook voor de twee bekendste en aanzienlijkste vluchtelingen binnen de Rhenense poorten: het koningspaar Frederik van de Palts en Elizabeth Stuart, in de zeventiende eeuw verjaagd uit Bohemen waar Frederik slechts één jaar ‘Winterkoning’ was. In Rhenen bouwde hij het niet meer bestaande Koningspaleis.

Bijzonder indrukwekkend zijn de drie interviewportretten die jonge Rhenense migranten met een vluchtverleden maakten. Op verzoek van ds. Peter Breure, predikant van de Ontmoetingskerk, interviewden zij oude gemeenteleden met levendige herinneringen aan de oorlog.

’Op de Vlucht’ is te zien tot en met 30 december in Stadsmuseum Rhenen, Markt 20 (ingang Kerkstraat).