Dood van Koos Hubers drukte leven lang stempel op gezin: Dankzij publicatie in deze krant weet neef Harry iets meer

RHENEN Het is een beeld dat we direct na de meidagen van 1940 en in de jaren daarna regelmatig aantreffen op de Grebbeberg: een devoot knielende vader, moeder met broers of zusters bij het graf van hun geliefde zoon. Het is een indringend beeld en helaas ook waarheid voor de ouders van dienstplichtig soldaat Koos Hubers. Deze 25-jarige timmerman/aannemer uit Hatert werd de oorlog ingestuurd en sneuvelde op 14 mei 1940. Dat gebeurde in Elst. Pas later werd hij herbegraven op de Grebbeberg. Samen met zijn neef Harry Hüsken uit Molenhoek gaan we terug naar die dagen en zijn drijfveren om alles te weten te komen over zijn oom en waarom het verdriet om diens heengaan altijd dicht bij de familie is gebleven.

door Martin Brink

Het is een mooie voorjaarsochtend, eind april. Harry Hüsken (72) en zijn vrouw Lennie bezoeken na lange tijd weer het graf van oom Koos op de Grebbeberg. Hij is één van de 2332 militairen die in de meidagen van 1940 in Nederland omkwamen.

Het Militair Ereveld ligt er ook op deze dag keurig aangeharkt bij. De oranje tulpen schieten gretig omhoog. Een tuinman loopt nog even de graven na en harkt het hier en daar aan. De paden zijn schoon, de grasranden strak bijgesneden. Het is duidelijk, het Ereveld is klaar om het grote bezoek te ontvangen: al die honderden bezoekers tijdens Dodenherdenking op 4 mei én op Tweede Pinksterdag wanneer de herdenking met name voor de nabestaanden wordt gehouden.

Tot voor vorig jaar werd dit georganiseerd door de Vereniging 8 RI-1940, maar wegens opheffing ervan vanaf dit jaar voortgezet door het 45e bataljon Regiment Infanterie Oranje Gelderland. Dit regiment is vaandeldrager van het 8e Regiment Infanterie. Lange rijen met grafstenen tonen het besef dat hier een man ligt die voor het vaderland heeft gevochten en niet meer terugkwam. Het is duidelijk: het Grebbeveld is een vat vol verhalen dat nog altijd nadreunt.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De verliesmelding bij het Nederlands Rode Kruis zoals in te zien bij het Nationaal Archief. - Nationaal Archief

RIJ 6, GRAF 36

Na enig zoeken, de herinnering blijkt toch niet feilloos te zijn als het om de locatie gaat, is zijn steen gevonden in rij 6, graf 36. Eenvoudig en statig staat de witte zerk te glinsteren in de zon. Met pal ernaast zijn commandant de reserve tweede luitenant Willem Leunis (23), eveneens van 1-I-29 R.I. Beiden stierven op hetzelfde moment tijdens, waarschijnlijk, een patrouille.

Harry Hüsken raakt geroerd. Hij is met enige regelmaat op de Grebbeberg geweest maar het gebeuren grijpt hem nog steeds aan. Zopas heeft hij ontdekt dat bij sommige graven een bordje is geplaatst met daarop een foto en een beknopte beschrijving van de man. ,,Dat is heel mooi, dat maakt het inlevend”, zegt hij. 

Ter plaatse ziet hij dat ouders met kinderen erbij stilstaan, lezen en erover praten. Zou zoiets ook niet bij Koos kunnen? Tenslotte heeft hij alles over hem uitgezocht en foto’s achterhaald. Hij krijgt het advies om daarvoor maar snel contact op te nemen met de Oorlogsgravenstichting die het Ereveld onderhoudt. Wie weet kan iedereen dan straks meer lezen over soldaat Hubers.

Bij een ingediend verzoek zal hij ook pleiten voor een bordje bij de zerk van Willem Leunis. Ze waren van hetzelfde onderdeel, ze gingen samen op patrouille, ze stierven ook bijna samen en liggen ook naast elkaar. Waarom dus niet?

(de tekst gaat onder de foto verder)

Koos Hubers als dienstplichtig soldaat. - Collectie Harry Hüsken

Dat oom Koos hier ligt, dat was al sinds zijn vroege jeugd bekend, maar dat zelfs relatief kortgeleden nog nieuwe gegevens boven water kwamen, dat verrast Harry Hüsken nog steeds. Daar kwam hij achter dankzij het digitale verhaal in deze krant, zoals gepubliceerd op 13 april 2023. Hüsken: ,,Ik dacht, laat ik maar eens op internet zoeken of er nieuwe gegevens over hem te vinden zijn.” En dat bleek een goede zet. Zo kwam hij op het verhaal in de Rijnpost.

Lees ook

Nieuw boek over oorlogsjaren in Elst vol met verrassingen

 

PERSOONLIJKE GETUIGENIS IN DAGBOEK

Daarin vertelt oud-Elstenaar Huibert van Verseveld over zijn derde boek waarin de oorlog in het dorp centraal staat. Dat doet hij vooral aan de hand van een dagboek, een persoonlijke getuigenis van een dorpsbewoner die het allemaal heeft meegemaakt. Elst hoefde in tegenstelling tot bijvoorbeeld Rhenen, niet geëvacueerd te worden op de eerste oorlogsdag.

In dat dagboek staat onder meer dat op 14 mei 1940 een Nederlandse militair omkwam. De dagboekschrijver noteert dat banketbakker Kok zag hoe een Nederlandse soldaat met zijn armen omhoog midden op de Rijksstraatweg werd neergeschoten door een Duitse militair. Die Nederlandse soldaat was Jacobus Marianus Hubers, kortweg Koos genoemd.

Maar reeds overgegeven en dan toch neergeschoten? Is dat geen oorlogsmisdaad? ,,Jazeker”, zegt neef Harry. ,,Maar daar hadden de SS’ers geen boodschap aan. Die hadden ook nooit verwacht dat ze op de Grebbeberg zo’n zware tegenstand zouden ondervinden. Wie daarna in de weg stond werd neergeschoten.” Pure wraak dus.

Daar werd ook een tweede luitenant gevonden, door Huibert van Verseveld geïdentificeerd als Wim Leunis van 1-I-29 R.I., een 22-jarige ongetrouwde kantoorbediende uit Schiedam.
Vermoedelijk was hij nog in leven en heeft hij nog water gekregen. Wim Leunis werd nadat hij overleed begraven op een terrein achter de hervormde pastorie in Elst, en later herbegraven nabij de Veldpost Heideweg, dichtbij de Stokweg tussen Rhenen en Remmerden. Ook Koos Hubers werd begraven op een terrein achter deze pastorie en herbegraven nabij Veldpost Heideweg. Later zijn ze opnieuw begraven op het Ereveld Grebbeberg. Ze liggen naast elkaar.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De graven van Koos Hubers en Wim Leunis op de Grebbeberg. - Harry Hüsken

Het waren nieuwe bevindingen die Huibert van Verseveld opdook. Hij vindt dan ook dat de namen op het moment van oorlogsslachtoffers bij ‘t Bestegoed moeten komen. Tot dusver is daar nog geen actie voor ondernomen.

De ouders van Koos Hubers hebben de dood van hun zoon nooit kunnen verkroppen. Ze bleven verdrietig dat hun oudste kind niet terugkeerde. Zijn vader Hubert Hubers toonde zich tijdens de oorlog daarom zeer agressief tegenover de Duitse bezetter. ,,Eigenlijk geen wonder want tegenover zijn huis werd een Duits kampement ingericht met zoeklichten. Die hielden hem wakker”, weet neef Harry die een jaar of twintig geleden de genealogie van zijn familie besloot uit te zoeken.

Daarbij stuitte hij op dit aangrijpende familieverhaal en ging het beter vastleggen. Voor hem waren de vele bezoeken, toen nog fysiek, aan archieven een welkome verandering op zijn financiële bureauwerkzaamheden op de Universiteit van Nijmegen.

WIE WAS JACOBUS MARIANUS HUBERS?

Wie was soldaat Jacobus Marianus Hubers? Hij was een zoon van Hubertus Hubers en Maria Berdina Zwartjes en aannemer van beroep. Koos was pas zes weken getrouwd met Johanna (Annie) Petronella Toonen. Hij werd ingedeeld bij het 29e Regiment Infanterie dat in oktober 1939 in de omgeving van Megen en Appeltern was gelegerd. Met het uitbreken van de oorlog vertrok zijn regiment naar de Grebbeberg. Zijn onderdeel werd met auto’s naar Amerongen gebracht. Vandaar ging het richting Grebbeberg, tot vijf kilometers daar vandaan in de omgeving van het Remmersteinse Bos.

Maar: ‘steeds intenser werden de bombardementen die wij te verduren kregen. Steeds dringender rukten de Duitse troepen naar voren. Hierdoor werden wij genoodzaakt stelling te zoeken in een greppel waar andere afdelingen reeds stelling genomen hadden. Een gedeelte van onze compagnie zocht stelling in omliggende weiden. Dit geschiedde te 16 uur op 13 mei.’ Aldus het officiële verslag van 1-I-29 RI voor het toenmalige Weermachtsarchief. ‘Op den duur werd voor ons ook dit onhoudbaar en al vurende werd teruggetrokken op Amerongen.’

(de tekst gaat onder de foto verder)

Huwelijksfoto Jacobus marinus Hubers en Johanna Petronella Toonen op 29 december 1939. - Collectie Harry Hüsken

Koos Hubers sneuvelde in de omgeving van Elst. Hoe is niet geheel duidelijk. Er bestaan verschillende lezingen. Onder meer dat hij onderdeel uitmaakte van de tegenaanval op 13 mei vanuit het noorden richting Grebbeberg, uitgevoerd door vier bataljons waarbij de mannen uiteindelijk van drie kanten onder vuur kwamen te liggen.

Op enig moment is Koos gewond geraakt en overgebracht naar een hulpverbandplaats op Remmerden en daar overleden. Volgens een andere getuige had de groep van Hubers zich teruggetrokken in een boomgaard bij Elst, toen een schot viel op langstrekkende Duitsers. Een Duitse pantserwagen nam toen de gehele groep van circa tien man onder vuur waarbij allen omkwamen.

Toen de familie via vage geruchten hoorde over de dood van Koos, is men vanuit Hatert op de fiets gesprongen en gaan zoeken. Na almaar te zijn doorverwezen eindigde men in Doorn. Daar kregen ze te horen dat Koos was gesneuveld en vermoedelijk begraven bij de Grebbeberg. Daar weer aangekomen, na een lange fietstocht, vond men uiteindelijk zijn oorlogsgraf in een particuliere tuin in Elst.

DEFINITIEVE RUSTPLAATS

Zijn definitieve rustplaats wordt uiteindelijk de Grebbeberg, met naast hem luitenant Leunis. De diepgelovige rooms-katholieke familie onderneemt regelmatig de lange busreis naar Rhenen om het graf van hun zoon en echtgenoot te bezoeken. Daar staan ze ooit zelfs midden op de dag voor een gesloten poort. ,,Onverklaarbaar eigenlijk”, zegt Harry Hüsken. ,,Daar is toen veel correspondentie overheen gegaan.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Wim Leunis, tweede luitenant. - Oorlogsslachtofferszeeland.nl

Volgens hem werd er ,,jarenlang niet veel over de dood van Koos gesproken. Het was er de tijd ook niet naar. Het was: we moeten verder, schouder aan schouder.” Het verdriet werd meer binnenskamers gedeeld.

Van zijn overlijden wordt aangifte gedaan bij de gemeenten Rhenen en Nijmegen, waar Hatert onder valt. Zijn vrouw Johanna (Annie) Petronella Toonen zou in 1945 hertrouwen. Het contact met haar verwaterde. Ze kreeg één kind, inmiddels overleden. Zelf bereikte ze de leeftijd van negentig jaar.

Postuum werd aan Koos Hubers door de ‘Minister van Oorlog’ het Oorlogsherinneringskruis met de gesp voor bijzondere krijgsverrichtingen ‘Nederland mei 1940’ toegekend. Dat was op 1 maart 1948.

Neef Harry heeft alle paperassen, de verhalen plus de onderscheiding gerangschikt en in beheer. Om het op een passend moment op de juiste wijze te kunnen doorgeven aan een belangstellende neef of nicht of één van de kinderen van hen.

Opdat het verhaal van Koos voor het nageslacht bewaard blijft en blijvend verteld wordt…