De bevrijding van Veenendaal in beeld bij expositie in de Cultuurfabriek

VEENENDAAL In de Cultuurfabriek is maandag 28 april een expositie geopend om de geschiedenis van de bevrijding van Veenendaal te herdenken. In de centrale hal van de Cultuurfabriek (Kees Stipplein 74) is de expositie tot en met 29 mei 2025 te bewonderen. Dit kan van maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 21.00 uur en op zaterdag en zondag van 10.00 tot 17.00 uur.

door Jiska Mollema

Dit jaar is het alweer 80 jaar geleden dat Veenendaal, als een van de laatste steden van Nederland, werd bevrijd van de Duitse bezetting. Veenendaal bevond zich namelijk in een moeilijke positie, omdat de Grebbelinie eraan grensde. Dit was destijds een belangrijke militaire verdedigingslinie. Hierdoor duurde het nog vier dagen langer voordat de bevolking van Veenendaal werd bevrijd ten opzichte van een groot gedeelte van Nederland.

In de expositie zijn originele documenten en voorwerpen te zien die het verleden tot leven brengen. Van persoonsbewijzen, bonkaarten en brieven tot ansichtkaarten en broches. Deze voorwerpen en documenten zijn afkomstig uit de archieven van gemeente Veenendaal, de collectie van HVOV- Hennie Henzen, HK Bodegraven, Geldersch Veenendaal en HV Bergambacht.  

Op 5 mei vond de landelijke capitulatie plaats. In Veenendaal hoopten de inwoners ook op bevrijding en begonnen het voorzichtig te vieren. Maar SS’ers openden het vuur op de verblijde bevolking, waardoor de mensen massaal weer naar binnen vluchtten.

Op 6 mei 1945 vond er nog een groot incident plaats: de Vaartbrug explodeerde. Dit was een brug die de noord- en zuidzijde van Veenendaal met elkaar verbond. De oorzaak van de explosie was onduidelijk, maar noord- en zuid- Veenendaal waren hierdoor wel van elkaar gescheiden.

Op 7 mei probeerden de Binnenlandse Strijdkrachten de situatie bij de Vaartbrug in te schatten, maar op dat moment stonden er drie vrachtwagens vol gewapende SS’ers voor hun neus. Dit leidde tot een groot vuurgevecht en de veiligheid voor de bevolking was dus nog steeds niet gegarandeerd.

Op 9 mei 1945, drie dagen na het incident, kwam het verlossende moment voor het noorden van Veenendaal. George Lockett, een Britse majoor, arriveerde met tanks en pantserwagens en bevrijdde om 16.45 uur het noordelijke deel. Omdat de Vaartbrug geëxplodeerd was, konden de geallieerden niet meteen naar het zuiden trekken. De troepen zijn uiteindelijk via Elst binnengetrokken, waardoor het zuiden op 10 mei 1945 werd bevrijd.