Open Monumentendag en Dag van de Architectuur op 9 september

VEENENDAAL Het historisch en architectonisch erfgoed van Veenendaal is niet stoffig bevroren in de tijd. Geen voltooid verleden, want het leeft nog of is weer nieuw leven ingeblazen. Datzelfde geldt voor ons levend of immaterieel erfgoed: ambachten, tradities en culturele vaardigheden. Het thema van Open Monumentendag dit jaar is ‘Levend erfgoed.’

door Marco Diepeveen

Een gevarieerd activiteitenprogramma in meerdere Veenendaalse monumenten op zaterdag 9 september koppelt beide vormen van erfgoed aan elkaar. En brengt zodoende bruisend leven in de brouwerij. Open Monumentendag valt in Veenendaal samen met de Dag van de Architectuur en de start van het Veense culturele seizoen, getiteld UITdagend Veenendaal.

COMPACTER PROGRAMMA

Het programma van deze editie is wat compacter dan voorgaande jaren. De organisatie is ook in handen van een kleiner team, te weten Hennie Henzen (actief binnen de Historische Vereniging Oud-Veenendaal, architect Johan Huibers (voorzitter van het Architectuurcentrum Veenendaal) en cultuurmakelaar Nicoline Pouwer. Cultureel platform MAAK is verantwoordelijk voor de programmering van het evenement UITdagend Veenendaal. De gemeente Veenendaal subsidieert Open Monumentendag/Dag van de Architectuur, een combinatie die straks voor de negende keer plaatsvindt.

OPVOLGER GEZOCHT

,,Helaas kan de fiets- en wandelroute dit jaar niet doorgaan”, merkt Henzen op. ,,Bovendien zijn minder monumentale panden opengesteld. We kampen met een chronisch tekort aan vrijwilligers. Net als overal in Nederland. Voor mij is dit na vijf jaar de laatste Open Monumentendag. Omdat ik andere prioriteiten wil stellen, zou ik graag het stokje aan anderen willen overdragen. Opvolgers zijn van harte welkom!”

We kampen met een chronisch tekort aan vrijwilligers

Historie is niet statisch, geen afgesloten geheel. ,,De historie moeten we een warm hart toedragen”, vervolgt Huibers. ,,En doorgeven aan nieuwe generaties. Soms met andere gebruikers en gebruiksmogelijkheden om ons monumentaal erfgoed levend te kunnen houden.” 

ANKERPUNTEN

De Oude Kerk, De Cultuurfabriek, de beide Veense molens: het zijn ankerpunten uit het verleden. ,,Oriëntatiepunten die de bouwgeschiedenis van Veenendaal zo duidelijk weergeven. Bij sloop verdwijnen die historische ijkpunten voorgoed. Die gaan mensen missen. Alles heeft een basis, waaruit steeds nieuwe ontwikkelingen ontstaan. Zo zijn de vroegere kooplieden bepalend geweest voor het ontstaan van onze regionale winkelstad.”

START IN RITMEESTERHAL

Het programma van Open Monumentendag, met evenementen en openstellingen van gebouwen, duurt van 10.00 tot 16.00 uur. De start was vorig jaar in De Cultuurfabriek (waar ook de meeste activiteiten gecentreerd waren). Ditmaal is dat de Ritmeesterhal aan de Vijftien Morgen, om 10.00 uur. Wethouder Engbert Stroobosscher spreekt in zijn openingswoord over Veenendaal en het belang van monumenten, een adviseur van Landschap Erfgoed Utrecht geeft een korte inleiding en er wordt gesproken over de transformatie van erfgoed naar herbestemming (zoals bij molen De Vriendschap en het Eben-Haëzerkerkje aan de Zandstraat). In de voormalige iconische Ritmeesterfabriek zal dansgezelschap Amain het publiek trakteren op wervelende dansen. 

Na de officiële opening vertrekt stadsgids Jaap Pilon om 10.15 uur van deze locatie voor een gratis stadswandeling over de Kerkewijk, waar hij opgroeide. De oud-geschiedenisdocent geeft normaal ook stadswandelingen door het Veenendaalse centrum. 

KERKEN

,,Er zijn verschillende kerken opengesteld, zoals de Oude Kerk, de Vredeskerk en de Brugkerk. De rooms-katholieke Salvatorkerk doet voor het eerst mee. Ook Sola Fide (voorheen een kerkgebouw en een tijdlang een sportstudio) is te bezichtigen. Datzelfde geldt voor wat vroeger kerkgebouw Eben-Haëzer heette en tegenwoordig Dominee Riekelhof, verscholen achter de Zandstraat. Reinaerde opende daar dit voorjaar een woonvoorziening voor mensen met een verstandelijke beperking.”

TURFWEIDE

Een geheel ander ‘monument’, een nieuwe cultuurhistorische trots van Veenendaal, is de Turfweide. Aan de Slaperdijk ontstond vorig jaar een gereconstrueerd historisch cultuurlandschap uit de tijd van de vroegere turfwinning. Ingericht met slootjes, weiden, droog en nat grasland, legakkers, kruidenrijke vegetatie, wandelpaden. Een traditioneel Veens veenlandschap dat een educatieve, een landschappelijke en een toeristische functie vervult. Een bioloog geeft op 9 september tekst en uitleg.

Bij sloop verdwijnen die historische ijkpunten voorgoed

,,Nieuw zijn de optredens van maar liefst vier koren bij molen De Vriendschap. Ook in de theaterzaal van het Spectrum zijn muziek- en dansuitvoeringen. Daar is bovendien een gitaarworkshop. En Theater Lampegiet bruist van muzikale optredens. In Bibliotheek Veenendaal is een schilderworkshop geïnspireerd op het werk van Marius van Dokkum, waarvan momenteel een deel is te zien in het Stadsmuseum Veenendaal. De historische vereniging presenteert zich ‘s middags met een boeken- en informatiestand in De Cultuurfabriek. Het Ontmoetingshuis in Veenendaal-Oost pakt uit met kinderattracties en workshops voor jong en oud. Traditiegetrouw is op de zondag na Open Monumentendag (dus 10 september) de Joodse begraafplaats aan de Parallelweg geopend, van 14.00 tot 16.00 uur. Mannelijke bezoekers vanaf 13 jaar wordt gevraagd om een hoofdbedekking te dragen. 

,,Elk monument heeft zijn eigen verhaal”, besluit Huibers. ,,Al dat culturele en architectonische moois dat Veenendaal heeft, moeten we delen. Toon het, leg het uit. Wanneer kan dat beter dan op Open Monumentendag?” Het volledige programma verscheen vorige week als bijlage bij deze krant (klik hier).