Veenendaal ving ruimhartig evacués Watersnoodramp op

VEENENDAAL Hoewel het voormalige rampgebied behoorlijk ver van Veenendaal af ligt, boden de inwoners toch veel praktische hulp bij de nasleep van de Watersnoodramp in 1953. Tijdens Broodje Geschiedenis, dinsdagmiddag in het gemeentehuis van Veenendaal, benoemde oud-gemeentearchivaris Gert Groenleer deze vrij onbekende geschiedenis.

door Marco Diepeveen

De periodieke historische en gratis toegankelijke Broodje Geschiedenis-lezingen op het gemeentehuis vinden tussen de middag plaats. Voorheen stond er een lunch klaar voor de bezoekers. Maar uit kostenoverwegingen dienen die tegenwoordig zelf broodjes mee te nemen. Wel zorgt de gemeente voor koffie en thee.

Deze dinsdag 31 januari, aan de vooravond van de zeventigste herdenking van de Watersnoodramp, zat de raadszaal stampvol. Tot 2017 was Gert Groenleer gemeentearchivaris van Veenendaal. Geboren in 1952 in het Zeeuwse Colijnsplaat, maakt hij als eenjarig jochie de ramp mee. Zodoende kwam ook iets van de ervaringen van zijn eigen familie ter sprake.

VEILIG EN GASTVRIJ

,,Toenmalig dagblad De Vallei deed uitgebreid verslag van de Veenendaalse hulpverlening. Een collecte bracht 100.000 gulden op. Onze brandweer pompte kelders leeg. Acht vrachtwagenchauffeurs en elf trucks vervoerden ‘honderdduizenden’ zandzakken naar West-Brabant om gaten in de dijken te dichten. Persoonlijk lijkt mij dat een veel te hoge schatting, maar zo staat het in het krantenarchief.”

Een totaal van 368 evacués van de Watersnoodramp vond een veilig en gastvrij onderkomen in Veenendaal. ,,De registratie vond plaats in de Oude Kerk. Van daaruit werd iedereen verdeeld over gastgezinnen. Er waren zelfs opvangplekken over. Hervormden kwamen bij hervormden in huis, gereformeerden bij gereformeerden. In gebouw Sola Fide kregen de slachtoffers koffie en de mannen een sigaar.”

VEENSE WATERSNOOD

Vanwaar die ruimhartige opvang? Alleen uit medeleven en naastenliefde of speelde er meer? ,,Ik denk dat veel Veenendalers terugdachten aan de watersnood die het dorp trof in 1855. Grote delen van de Gelderse Vallei kwamen onder water te staan toen de Grebbedijk het begaf. Elf mensen verdronken. Veel getroffenen werden opgevangen in de Utrechtse Geertekerk. Uit eigen overlevering wisten de Veenendalers dus van de enorme impact van een overstroming. Een lotsverbondenheid met de zwaar getroffen Zeeuwen door de eigen misère van toen.”

Voor zover bekend zijn alle families uit het rampgebied op den duur teruggekeerd. Op één na: een oude vrouw van Schouwen-Duiveland in klederdracht kwam te wonen in het voormalige Oudeliedenhuis. Daar bleef zij tot haar dood begin jaren zestig, toen ze in de negentig was. 

OMSLAGPUNT

Op het presentatiescherm toonde Groenleer een familiefoto. Drie volwassenen en een kind. ,,Dit is familie van mijn moeders kant, de Van Dammes. Zij kwam van Schouwen-Duiveland. Twee van de vier zijn verdronken. Mijn moeder sprak nooit over de ramp. De Watersnoodramp betekende meer een omslagpunt dan de oorlog.”

Een ommekeer kwam in 1993. Toen was net het veelgeprezen standaardwerk van Kees Slager over de ramp verschenen. En toen vond ook de eerste nationale herdenking van de ramp plaats, in aanwezigheid van koningin Beatrix. Dat maakte heel wat los bij overlevenden die tot dan het trauma hadden weggestopt. Ook bij Gert Groenleer.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De raadzaal zat stampvol met mensen voor deze ‘Watersnoodramp-editie’ van Broodje Geschiedenis. - Marco Diepeveen

DELTAWERKEN

,,Als kind maakte ik de realisatie van de Deltawerken mee. Als er ergens een waterkering of dam werd geopend, stond ik daar met mijn schoolklas. Ik kwam te werken in het gemeentearchief van Zierikzee. Aardig wat archiefstukken waren aangetast door het zout en het water. Dertig jaar geleden richtten we een comité op in Colijnsplaat voor een herdenkingsmonument. Dat kwam er: een hand die de golven keert.”

Hoe dat dorp op Noord-Beveland gespaard bleef van het oprukkende water, kwam bekend te staan als ‘het wonder van Colijnsplaat’. Met hun eigen lichaamskracht hielden tientallen dorpsbewoners de vloedplanken in bedwang toen de aanrollende golven er tegenaan beukten. Uiteindelijk werd het dorp gered toen een losgeslagen beurtschip door de bulderende zee op de kade werd geworpen, recht voor de coupure. Dat deed dus dienst als golfbreker.

Gert Groenleer schreef een publicatie over Veenendaal en de Watersnoodramp van 1953. Dat is nog te koop bij de Historische Vereniging Oud Veenendaal.