Verleden en toekomst vallen dit weekend samen in Veenendaal

VEENENDAAL Duurzaamheid luidt dit jaar het thema van Open Monumentendag. Een thema dat Veenendaal past als een jas, omdat de gemeente volop investeert in ontwikkeling. En bij ontwikkeling hoort ook duurzame ontwikkeling. Dus Veenendaal wordt steeds duurzamer, steeds groener en steeds innovatiever op dit gebied. De fiets- en wandelroute langs 28 monumentale en duurzame locaties start in De Cultuurfabriek. Wethouder Stroobosscher zal hier het programma openen.

door Marco Diepeveen

,,Bij de editie van vorig jaar waren er nog beperkingen door de coronacrisis”, weet Hennie Henzen, voorzitter van het organiserend comité en actief binnen de Historische Vereniging Oud-Veenendaal. ,,Gelukkig hebben we nu voor Open Monumentendag/Dag van de Architectuur een compleet ‘vrij’ programma. Het duurzaamheidsthema krijgt op verschillende manieren een gezicht.”

DE TOL Bewonder de nieuwste bouwkundige blikvangers in het Veenendaalse straatbeeld. Zoals het nieuwe Integraal Kind Centrum De Zwaluw aan de Boerenzwaluw, dat volledig energieneutraal functioneert. Een architectonisch pareltje is huize De Tol (het ‘roze kasteeltje’) aan de Kerkewijk. Gebouwd voor de eerste directeur van de VSW en vorig jaar volledig duurzaam en klimaatneutraal gerenoveerd. Loop niet voorbij aan het verborgen Zandstraatkerkje, dat een nieuw leven krijgt als woonvoorziening voor mensen met een verstandelijke beperking. Datzelfde gold voor de voormalige PHV-fabriek aan de Vijgendam, getransformeerd tot wooncomplex. DownTown: van kerk tot multifunctionele ‘huiskamer’ van Veenendaal. Transitie in plaats van sloop is óók een vorm van duurzaam bouwen.

Nieuw is dat een Veenendaalse familie voor het eerst haar huis openstelt voor monumentenbezoekers. Aan de Lisdodde 11 staat een schoolvoorbeeld van duurzaam bouwen en leven. Een bijzonder ‘groen’ huis zonder basisverwarming, maar met zonnepanelen en een dak van sedum.

TURFWEIDE Hoe groen wil je het hebben in Veenendaal? ,,Veenendaal4Fair, het Repair Café, het Textiel Café en het IVN ijveren voor een duurzame en groene wereld en willen de ecologische voetafdruk verkleinen. Daarom staan ze met een informatiestand in De Cultuurfabriek. Net als de gemeente Veenendaal over het NK Tegelwippen. In De Cultuurfabriek ontvangen de eerste driehonderd bezoekers een gratis bloemtasje, gevuld door Veenendaal4Fair. Op het Kees Stipplein vind je de energiecaravan. De bibliotheek verkoopt afgeschreven boeken en cd’s. De historische vereniging presenteert een kraam met oude boeken over Veenendaal.” Bovendien is de nieuwe IVN-locatie De Groenhof aan het PWA-park geopend op 10 september. Net als natuurtuin Diddersgoed.

Oude natuur in een nieuw jasje. ,,De Turfweide is bijna klaar, zodat publiek alvast welkom is”, vervolgt architect Johan Huibers, voorzitter van het Architectuurcentrum Veenendaal en bestuursvoorzitter van de stichting achter het project. ,,Naast de Slaperdijk wordt het historisch cultuurlandschap uit de tijd van de vroegere turfwinning weer tot leven gewekt. Slootjes, weiden, droog en nat grasland, gecompleteerd met een vogelkijkhut en wandelpaden. Een traditioneel Veens veenlandschap dat een educatieve, landschappelijke en toeristische functie gaat vervullen. En het dient tevens als waterbuffer voor Veenendaal-West.” De Turfweide is beloond met de eerste Veenendaalse architectuurprijs. 

RONDLEIDING Naast deze nieuwe duurzame ‘monumenten’ richt Open Monumentendag natuurlijk ook de schijnwerper op de Veenendaalse ‘klassiekers’. Wie kent ze niet? De Brugkerk, de Vredeskerk (voor het eerst open), de vroegere marechausseekazerne aan de Kerkewijk, de Oude Kerk, molen De Vriendschap, de Ritmeester sigarenfabriek en ga zo maar door. 

Wat is Open Monumentendag zonder beroeps-Veenendaler Jaap Pilon? De stadsgids neemt geïnteresseerden graag en kosteloos mee op ontdekkingstocht, vanaf 10.15 uur vanuit De Cultuurfabriek. Net als hun (groot)ouders hoeft de jeugd zich niet te vervelen. In het FabLab in De Cultuurfabriek kunnen kinderen hun eigen familiewapen maken. Daar is ook een speurtocht uitgezet, met foto’s van Veenendaalse monumenten. In De Cultuurfabriek mogen creatieve kids hun eigen monument knutselen. 

Wegens sabbat is de Joodse begraafplaats aan de Parallelweg op zaterdag gesloten. Bezoekers kunnen daarom op zondag 11 september terecht voor een rondleiding (hoofddeksel verplicht voor mannen ouder dan 12 jaar). 

,,Bij de ontwikkeling van Veenendaal past een integrale duurzame ontwikkeling”, aldus Huibers. ,,En natuur, want een groeiende stad kan niet functioneren zonder natuur. Dat zie je hier allemaal samenvallen. Het is uniek dat Veenendaal zowel oude als nieuwe monumenten kent. Dankzij Open Monumentendag kun je Veenendaal op een andere manier leren kennen. Je ontdekt altijd verborgen architectonische pareltjes. Laten we trots zijn op onze cultuur en ontwikkeling. Net zoals we dat vroeger waren op handel, turf, sigaren en wol.”