Sobere herdenking oorlogsslachtoffers in gemeente Rhenen

door Marco Diepeveen
RHENEN/ELST – Waar normaal gesproken tientallen belangstellenden de dodenherdenkingen bijwonen, was nu slechts een handjevol genodigden aanwezig vanwege de coronabeperkingen. Burgemeester Hans van der Pas legde bloemen op de begraafplaats aan de Achterbergsestraatweg in Rhenen en op een drietal locaties in Elst.

Op de algemene begraafplaats aan de Achterbergestraatweg liggen 23 gesneuvelden van operatie Market Garden en Francis McCluskey, een omgekomen boordschutter uit een neergeschoten Britse bommenwerper. Het merendeel van deze 23 militairen sneuvelde tijdens de terugtocht over de Rijn na de mislukte Slag om Arnhem.         
Van der Pas legde bloemen bij twee van hen en bij het graf van McCluskey. Dat deed ook Elstenaar Toon Blokland, die succesvol en uitvoerig onderzoek verrichte naar de herkomst en de nabestaanden van de onbekende Ier. Opgespoorde familieleden uit Noord-Ierland zijn eerdere jaren overgekomen voor een bezoek aan het graf en de crashsite.        
Tot slot een eerbetoon aan Jaap van Wijngaarden. Deze in Rhenen geboren verzetsstrijder werd één maand voor de bevrijding door de Duitsers gefusilleerd. Op zijn graf prijkt nu een foto van hem samen met zijn beste kameraad Karel Doorman, zoon van de gelijknamige schout-bij-nacht die omkwam tijdens de Slag in de Javazee in 1942.

Kruis op de Berg

Bij het Kruis op de Berg was vervolgens een sobere kranslegging door de burgemeester en Constant van den Heuvel, docent geschiedenis op het Veenendaalse Ichthus-College. Met hulp van Martin Brink (redacteur van deze krant) spoorde Van den Heuvel de nabestaanden op van de zes verzetsmensen die hier, op de Elsterberg langs de N416, hun leven verloren voor een vuurpeloton.        
Op 20 november 1944 fusilleerden de Duitsers Tom Lambrechtsen van Ritthem, Victor van den Bergh, ds. Bas Ader, Jan van der Munnik, Pieter ter Beek en Philip de Leeuw. Als represaille voor een vuurgevecht tussen verzetslieden en een Duitse onderofficier kregen zij de kogel. Zij zaten vast als ‘Toteskandidat’: reeds tot de doodstraf veroordeelde gevangenen. Het zestal had niets van doen met de aanslag.

Informatiepaneel Lancaster

Voor multifunctioneel gebouw Het Bestegoed in Elst staat een oorlogsmonument, waar ook een korte herdenkingsceremonie plaatsvond. Hierop prijken plaquettes met de namen van de Elstenaren die vielen in de Tweede Wereldoorlog of bij de politionele acties in Nederlands-Indië. Zes van hen zijn burgers, anderen omgekomen vliegers. Twee van de twintig namen zijn recent toegevoegd: bemanningsleden van een Britse bommenwerper die in 1943 neerstortte in de uiterwaarden tussen Eck en Wiel en Ingen. Twee van hen landden aan de Elster zijde van de rivier.        
Geen oorlogsmonument, maar wel een hagelnieuw informatiepaneel voor de gevallen bemanning van een Britse Lancaster-bommenwerper die op 21 december 1942 werd neergehaald boven Elst. Lees een reportage hierover in De Rijnpost van woensdag 6 mei. Het bord staat naast een open veld bij de crashplek, schuin tegenover de vroegere jeugdherberg langs de N416.
Inwoner Goof van Lienden traceerde van vijf van de zeven vliegers – allen gesneuveld – de nabestaanden. Een aantal daarvan had bij de plechtigheid op 4 mei aanwezig willen zijn. Nu legden Van Lienden van burgemeester Van der Pas de bloemen – ook namens hen.