‘Heintje’ verloor de strijd in Veenendaal

Door Martin Brink

Veenendaal - Heinz Lettink. Wie zegt u? De kans is 1 op 100 personen in Veenendaal waar een lichtje gaat branden bij het horen van die naam. Hij komt niet voor op één van de stenen met Veenendaalse oorlogsslachtoffers bij het Stationsplein, maar staat wel geregistreerd bij de Werkgroep Graven Oorlogsslachtoffers Munnikenhof van de vereniging Oud Veenendaal. Vandaag is het op de kop af 75 jaar geleden dat hij aan de rand van Veenendaal in een vuurgevecht omkwam.

Lettink is één van de ruim tweehonderd personen die na de capitulatiebesprekingen van de Duitse troepenmacht in Wageningen op 5 mei 1945, het leven lieten. Deze sectiecommandant van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (BS) sneuvelde tijdens een vuurgevecht met Hollandse SS’ers op maandag 7 mei 1945. Dat gebeurde op de kruising van de Gelderselaan/Buursteeg, nu de Prins Bernhardlaan/Stationsstraat/Buurtlaan/Blauwgras. De gebeurtenis staat uitgebreid beschreven in het net verschenen boek ‘Een wrang feest. Hoe velen de bevrijding niet overleefden’ van journalist en cultuurwetenschapper Marjolein Bax. 

Chaotisch

Haar boek gaat over de chaotische strijd tussen 4 en 8 mei 1945. Het waren dagen waarop leek dat heel Nederland eindelijk was bevrijd. Maar overal in het land vielen nog slachtoffers.
Zo ook in Veenendaal. Op 6 mei werd een onbekend aantal dronken Hollandse SS’ ers het slachtoffer toen zij de Vaartbrug lieten springen. Voor hen is nooit publicitair aandacht geweest. Een dag later sneuvelden drie BS’ers aan de rand van Veenendaal: Heinz (‘Heintje’ of Hans) Lettink, de 18-jarige Willem Koene en de 32-jarige timmerman Gerrit Jan Lucas.

Frans van der Have

In het hoofdstuk De Nasleep is er ruime aandacht voor Lettink die begraven ligt op de gemeentelijke begraafplaats in Schoonhoven. De mannen, Wageningse BS’ers, kwamen uit Ede. Waarom de groep naar Veenendaal een patrouille maakte, bleef lang onzeker maar tegenwoordig wordt aangenomen dat Lettink en de zijnen op zoek waren naar hun commandant Frans van der Have. Die beschrijft dat ook in zijn in 1983 uitgekomen ‘Kleine kroniek van het verzet in Wageningen in de periode 1940-1945’. Van der Have, hoofd van de plaatselijke afdeling van de Landelijke organisatie voor hulp aan Onderduikers, zat de laatste oorlogsmaand ondergedoken in Veenendaal. De groep van Lettink wilde hem opzoeken, niet wetende dat Veenendaal nog bezet was.

In Duitsland geboren

Heinz Wilhelm Lettink werd geboren op 23 april 1920 in het Duitse Osternburg. Hij was sinds zijn jeugd woonachtig in Schoonhoven, noemde zich van dien af aan Hans en diende bij het Korps Mariniers. Aan het begin van de oorlog dook hij onder, omdat hij als lid van het Korps Mariniers opgeroepen werd voor krijgsgevangenschap. In de herfst van 1943 vertrok hij naar Hij was er lid van gewest 8 van de Binnenlandse Strijdkrachten in Veenendaal en vervulde onder meer koeriersdiensten tot in België toe en nam deel aan de bevrijding van een politieke gevangene uit het ziekenhuis in Arnhem op 29 februari 1944. Hij werd op 10 november 1944 door de SD gearresteerd maar door een knokploeg bevrijd. Zo kroop hij vaak door het oog van de naald. De BS’ers waren op 7 mei 1945 niet op de hoogte dat de Nederlandse SS’er de capitulatieovereenkomst weigerden te erkennen.

Ontroostbaar

Bij aankomst in Veenendaal werden de mannen door juichende inwoners verwelkomd die vertelden dat er Duitse soldaten verstopt zaten achter de huizen bij de Buurtsteeg. BS’er W.H. van Druten liet een witte zakdoek zien om hen zover te krijgen om te capituleren. Op dat moment reed een auto voorbij met daarin zwaar bewapende SS’ers. Die sprongen uit de wagen en legden op Van Druten aan. Gerrit Lucas loste toen een waarschuwingsschot. Op hetzelfde moment begonnen de SS‘ers te vuren. Van Druten kon nog net dekking zoeken. Commandant Lettink gaf zijn mannen de opdracht om terug te trekken, achtervolgd door de SS. Zij schoten en gooiden handgranaten. 

De BS’ers trokken ook de wapens maar de conditie ervan was niet optimaal. Stenguns weigerden, net als de mitrailleur die er na twee salvo’s mee ophield. Uiteindelijk kwamen drie BS’ers om het leven. Lettink’s verloofde Diny, waarmee hij in het geheim was getrouwd en zwanger bleek, was ontroostbaar.
Zelfs 65 jaar na de bevrijding wilde de familie in Schoonhoven er niet meer aan herinnerd worden en weigerde alle medewerking aan een journaliste om haar van de gegevens te voorzien. Dankzij Wageningse historici kon zij toch het verhaal in een Goois dagblad vastleggen.
‘Een wrang feest’ (288 pag., 22.99 euro) is op de markt gebracht door uitgeverij Balans.