Hoe zit het ook alweer met de rechtszaak over het moskee-onderzoek van Veenendaal?

VEENENDAAL De gemeente Veenendaal en de islamitische stichting en moskee Taubah ontmoeten elkaar aankomende vrijdag 21 maart voor de rechter in Utrecht. Taubah wil dat de rechter zich uitspreekt over het geheime onderzoek dat Veenendaal in 2018 liet uitvoeren naar de moslimgemeenschap. Taubah werd ook onderzocht. Waar gaat de rechtszaak precies over en wat staat er op het spel? Bureau Spotlight zet het op een rij in vijf vragen en antwoorden.

door Evaline Schot - Bureau Spotlight

Waar ging het geheime onderzoek ook alweer over?
Met het onderzoek wilde gemeente Veenendaal in kaart brengen wat de ‘religieuze infrastructuur’ was binnen de gemeentegrenzen. In de praktijk ging het onderzoek vooral over moslims en in het bijzonder over het salafisme, dat wordt gezien als een fundamentalistische stroming binnen de islam.

Islamitische organisaties die onderzocht werden, waren hiervan niet op de hoogte. Zij kwamen erachter door journalistiek onderzoek van NRC - waaruit eind 2021 bleek dat in zeker tien Nederlandse gemeenten dergelijk geheim onderzoek was uitgevoerd. Er ontstond veel ophef over deze onthulling, en moskeeën in de gemeenten gaven aan dat hun vertrouwen was geschaad.

Waarom is Taubah naar de rechter gestapt?
Taubah wil dat de rechter zich uitspreekt over de rechtmatigheid van dit onderzoek: mocht de gemeente dit onderzoek laten uitvoeren of was het in strijd met de wet?

Volgens Taubah had Veenendaal nooit opdracht mogen geven dit onderzoek te laten doen en heeft de gemeente hiermee verschillende grondrechten van de stichting en moslims geschonden. Veenendaal daarentegen zegt dat ze niet verkeerd heeft gehandeld.

Waarover moet de rechter nu precies een uitspraak doen?
De rechters - want er zullen drie rechters zijn - moeten beoordelen of Veenendaal met dit onderzoek inderdaad grondrechten heeft geschonden. Het gaat dan over bijvoorbeeld het recht op godsdienstvrijheid en op de eerbiediging van privéleven.

Maar de rechters zullen ook beoordelen of áls deze rechten geschonden zijn, daar een goede reden voor was. Soms mag de overheid namelijk wel inbreuk maken op grondrechten. Maar omdat dit zulke grote gevolgen heeft voor burgers, mag dat alleen als daar een wettelijke basis voor is. 

Daarnaast moet Veenendaal aantonen dat het onderzoek echt noodzakelijk was. De rechters zullen alle belangen in de zaak tegenover elkaar afwegen.

Heeft de rechter al eerder dergelijke uitspraken gedaan? 
Nee, maar recent oordeelde de rechter wel over een soortgelijk onderzoek in Delft dat het aannemelijk is dat deze gemeente met het onderzoek grondrechten schond, zonder dat hier een wettelijke basis voor was. Deze rechter concludeerde dus dat het voldoende aannemelijk is dat het Delftse onderzoek onrechtmatig was.

Ook bracht vorige maand de Ombudsman Metropool Amsterdam een rapport uit over een soortgelijk onderzoek in Almere. De ombudsman schreef hierin dat het onderzoek in die gemeente inbreuk maakte op rechten van moslims, waaronder privacy en vrijheid van godsdienst.

Wat staat er op het spel voor de gemeente als Taubah gelijk krijgt?
De rechter kan oordelen dat Veenendaal zich niet aan de wet heeft gehouden. Dit is een zwaar oordeel. Feitelijk zegt de rechter dan dat dit onderzoek niet had mogen plaatsvinden en dat de gemeente belangrijke grondrechten heeft geschonden.

Lees veel meer artikelen over dit onderwerp in ons dossier.