Ivo de Wijs: ‘Kees Stip en ik keken tegen elkaar op’

VEENENDAAL Hoewel Veenendaal een Kees Stipplein kent en enkele gedichten van hem muren van panden sieren, lijkt Veenendaals beroemdste puntdichter grotendeels in de vergetelheid te zijn geraakt. Wie kent of leest zijn grappige en spitsvondige light verse nog? Al meer dan twintig jaar geleden verscheen een laatste bloemlezing. Met collega Jaap Bakker haalde cabaretier en liedjes- en tekstschrijver Ivo de Wijs eindelijk Kees Stip (1913-2001) uit het stof. De nieuwe bloemlezing ‘Puntgaaf’ vormt een selectie van zijn ‘mooiste en grappigste’ puntdichten.

door Marco Diepeveen

Aan de nu veelbesproken en bekritiseerde tv-presentator Matthijs van Nieuwkerk danken we feitelijk de nieuwste dichtbundel, die sinds oktober in de boekhandels ligt. ,,Vorig jaar was ik te gast in ‘Matthijs gaat door’. Toen begon Matthijs onverwachts over Kees Stip, van wie hij net als ik een liefhebber is", blikt Ivo de Wijs terug. ,,Oud-uitgever Vic van de Reijt belde mij toen op. Een nieuw overzichtswerk van Kees Stip zou perfect passen in de reeks ‘Gedundrukt’ van Van Oorschot. En zulks geschiedde."

POLYGOONJOURNAAL Smullen voor liefhebbers. Van de samenstelling bestaat namelijk zo’n 30 procent uit niet eerder gepubliceerd werk. Er zitten ook gedichten tussen die weinig bekendheid hebben gekregen. ,,Na het overlijden van Kees verwierf Uitgeverij Liverse de auteursrechten. Op de zolder van zijn huis in het Groningse Sellingen lagen stapels ordners achteloos opgeslagen." Stips oeuvre omvat ruim vierduizend gedichten.

,,Het was soms een hele toer om de oorspronkelijke manuscripten te ontcijferen. Stip schreef snel en in simpele pennenstreken. Ik vermoed dat hij de gedichtjes – waaronder de fameuze dierenversjes onder het pseudoniem van Trijntje Fop – in zijn hoofd construeerde en ze dan meteen opschreef."

De Wijs leerde Kees Stip persoonlijk kennen in de jaren tachtig. De tijd dat hij optrad op voorleesavonden in het land met andere lichte dichters als Driek van Wissen, Jean Pierre Rawie en Drs. P. Ook Kees Stip werd hiervoor uitgenodigd. Naast zijn dichtkunst was Stip werkzaam voor diverse kranten, was hij redacteur van het Polygoonjournaal, scenarioschrijver voor films van de Rijksvoorlichtingsdienst en reclame- en radiotekstenschrijver. Philip Bloemendal, de nieuwslezer van het Polygoonjournaal met zijn karakteristieke stemgeluid, gebruikte teksten van Kees Stip. 

NIEUWEWEG ,,Kees kon goed leven van zijn literaire activiteiten. Net als Drs. P (piano) was hij als mandolinespeler heel muzikaal. Die muzikaliteit komt ook tot uitdrukking in zijn gedichten. Altijd een perfect metrum, spelend met klemtonen en nooit een lettergreep teveel. Een erudiet man – opgeleid als classicus. Immer keurig in pak, hoffelijk, complimenteus, zeer geestig en gastvrij. Maar geen sociale mensenvriend. Met vrouw Katja en zijn schurftige hond Molly leefde hij zeer geïsoleerd in de Groningse ‘middle of nowhere’. Heerlijk volgens hem want ‘hier hoefde je alleen de postbode te zien’. Meer had Kees niet nodig. Toen Katja overleed, werd-ie erg somber van aard, verrommelde zijn huishouden en verscheen er nauwelijks meer iets op papier."

Het is bekend dat Kees Stip weinig ophad met zijn geboorteplaats Veenendaal, in zijn ogen erg bekrompen en conservatief. Zijn wieg stond aan de Nieuweweg. Later verhuisde het gezin naar de Kerkewijk. Tijdens de mobilisatie en in de meidagen van 1940 was de poëet als verbindingsofficier gelegerd in Veenendaal, bij het 10e Regiment Infanterie. 

,,Ik heb Kees hoogst zelden over Veenendaal horen praten. Hoewel ‘Veenendaal’ lekker rijmt, gebruikte hij die plaatsnaam nooit in zijn epigrammen. Alleen het Veenendaalse volkslied (’wat is je boerenkool lekker’) wijdde hij aan zijn geboortedorp. Ook geen verhalen over de oorlog kwamen naar boven. Omdat hij in 1943 weigerde in krijgsgevangenschap te gaan als oud-militair, dook hij onder. De angsten van de Koude Oorlog hielden hem wel erg bezig. Ik denk dat de oorlog in Oekraïne met alle gevolgen van dien Kees ontzettend zou hebben aangegrepen."

PELGRIMAGE Warme herinneringen koestert De Wijs aan de traditionele jaarlijkse ‘pelgrimage’ naar ‘het hoge Noorden’. ,,Het reisgezelschap bestond uit Drs. P, Jan Boerstoel en mijzelf als chauffeur. Driek en Jan kwamen uit Groningen-stad. Kees onthaalde ons altijd op krentenbollen met rookvlees. In de middag dronken we port in het prieeltje."

Petje af voor de literaire prestaties van de geboren Veenendaler. ,,Kees en ik keken altijd tegen elkaar op. Ik was weleens jaloers op hem. Weinig twintigste-eeuwse dichters beheersten de Nederlandse taal en de verstechniek zo tot in de perfectie als Kees Stip. Een talent met een enorm taalgevoel. Kees had een scheve manier om dingen te beschrijven. Ik vind hem de beste plezierdichter. Hij wilde bij de echte dichters horen en was ontzettend virtuoos, perfectionistisch en zeer productief. Zijn kwaliteitswerk heeft het mijne zeker beïnvloed." In 1989 won Ivo de Wijs zelfs de Kees Stip-prijs.

‘Puntgaaf’ is gedrukt in een behoorlijk grote oplage van zesduizend exemplaren, waarvan er al vijfduizend over de toonbank zijn gegaan. Uiteraard ligt de nieuwste Kees Stip ook bij de Veenendaalse boekhandel Van Kooten. Eigenaar Albert van Kooten is laaiend enthousiast over de verkoop. ,,Onze bestseller. Tot nu toe maar liefst 44 exemplaren verkocht. Dat is historisch veel voor een poëziebundel. Normaal verkopen we maar twee à drie dichtbundels in zo’n periode. Blijkbaar blijft Kees Stip een breed publiek aanspreken."